ئىسلامنىڭ بەش ئاساسى
شاھادەت، ناماز، زاكات، روزا ۋە ھەجدىن ئىبارەت ئەمەلىي ئىبادەت تۈۋرۈكلىرى.
دەرسلىكنى كۆرۈش →
ئىماننىڭ ئالتە ئاساسى (ئەقىدە تۈۋرۈكلىرى)
يېزىق تاللاش
خەت چوڭلۇقى
ئىمان — تىل بىلەن ئىقرار قىلىش، قەلب بىلەن چىن ئىشىنىش ۋە ئەزالار بىلەن ئەمەل قىلىشتۇر. ئىماننىڭ ئالتە ئاساسى بولسا بىر مۇسۇلماننىڭ كائىناتقا، ياراتقۇچىغا، ھاياتنىڭ مەقسىتىگە ۋە ئۆلۈمدىن كېيىنكى ھەقىقەتلەرگە تۇتقان تۈپ ئەقىدىۋى كۆز قارىشىنى بەلگىلەيدۇ.
1. ئاللاھ تائالاغا ئىشىنىش
بۆلۈم: “1. ئاللاھ تائالاغا ئىشىنىش”ئاللاھ تائالاغا ئىشىنىش — پۈتكۈل ئەقىدىنىڭ مەركىزىي تۈۋرۈكىدۇر. بۇ پەقەت ئاللاھنىڭ بارلىقىغىلا ئەمەس، بەلكى ئۇنىڭ يەككە-يېگانە بىرلىكىگە، ھېچ تەڭدىشى يوقلۇقىغا ۋە پەقەت ئۇنىڭغىلا قۇلچىلىق قىلىشقا تولۇق ئىشىنىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
تەۋھىدنىڭ ئۈچ تۈرى:
بۆلۈم: “تەۋھىدنىڭ ئۈچ تۈرى:”- تەۋھىد رۇبۇبىييەت (پەرۋەردىگارلىقتا بىر دەپ بىلىش): ئاللاھ پۈتۈن مەۋجۇداتنى ياراتقۇچى، رىزىق بەرگۈچى، ھايات بېغىشلىغۇچى ۋە باشقۇرغۇچى يەككە ئىلاھتۇر.
- تەۋھىد ئۇلۇھىييەت (ئىبادەتتە بىر دەپ بىلىش): ناماز، دۇئا، قۇربانلىق، تەۋەككۈل ۋە بارلىق ئىبادەتلەر پەقەت ئاللاھقىلا بېغىشلىنىشى كېرەك. ئاللاھقا ھېچبىر نەرسىنى شېرىك كەلتۈرۈشكە بولمايدۇ.
- تەۋھىد ئەسما ۋە سىفات (ئىسىم-سىپاتلاردا بىر دەپ بىلىش): ئاللاھ ئۆزىنى سۈپەتلىگەن ياكى پەيغەمبىرىمىز خەۋەر بەرگەن ئەڭ گۈزەل ئىسىملار (ئەسمائۇل ھۇسنا) ۋە ئالىي سۈپەتلەرگە تەشۋىشسىز، ئۆزگەرتمەستىن ۋە ئوخشاتماستىن ئىشىنىش.
2. پەرىشتىلەرگە ئىشىنىش
بۆلۈم: “2. پەرىشتىلەرگە ئىشىنىش”پەرىشتىلەر — ئاللاھ تائالا نۇردىن ياراتقان، گۇناھ-مەئسىيەت سادىر قىلمايدىغان، كېچە-كۈندۈز ئاللاھنىڭ ئەمرىگە تولۇق بويسۇنىدىغان غەيبىي مەخلۇقلاردۇر.
ئەڭ چوڭ ۋەزىپىلىك پەرىشتىلەر:
بۆلۈم: “ئەڭ چوڭ ۋەزىپىلىك پەرىشتىلەر:”- جىبرىئىل (عَلَيْهِ السَّلَامُ): پەيغەمبەرلەرگە ئاللاھنىڭ ۋەھىيسىنى يەتكۈزۈشكە مەسئۇل ئۇلۇغ پەرىشتە.
- مىكائىل (عَلَيْهِ السَّلَامُ): تەبىئەت ھادىسىلىرى، يامغۇر-شامال ۋە رىزىق ئىشلىرىغا مەسئۇل پەرىشتە.
- ئىسرافىل (عَلَيْهِ السَّلَامُ): قىيامەت كۈنى سۇر پۈۋلەشكە تەييار تۇرغان پەرىشتە.
- ئۆلۈم پەرىشتىسى (ئەزرائىل): جان ئېلىشقا ۋەزىپىلەندۈرۈلگەن پەرىشتە.
- كىرامەن كاتىبىن: ھەر بىر ئىنساننىڭ ئوڭ ۋە سول يەلكىسىدە ياخشى-يامان ئەمەللىرىنى توختىماي خاتىرىلەپ تۇرىدىغان ھۆرمەتلىك پەرىشتىلەر.
3. ساماۋى كىتابلارغا ئىشىنىش
بۆلۈم: “3. ساماۋى كىتابلارغا ئىشىنىش”ئاللاھ تائالا ئىنسانىيەتكە توغرا يولنى كۆرسىتىش، كىشىلەر ئارىسىدا ئادالەت ئورنىتىش ئۈچۈن ئەلچىلىرىگە مۇقەددەس ۋەھىي كىتابلارنى چۈشۈرگەن.
- قۇرئان كەرىم: ئەڭ ئاخىرقى پەيغەمبىرىمىز ھەزرىتى مۇھەممەد صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ گە چۈشۈرۈلگەن، تا قىيامەتكىچە ھېچ ئۆزگىرىشسىز ئاللاھنىڭ قوغدىشىدا تۇرىدىغان، بارلىق ئىنسانىيەتكە خىتاب قىلغۇچى ئاخىرقى مۆجىزە كىتابتۇر.
- تەۋرات: مۇسا ئەلەيھىسسالامغا چۈشۈرۈلگەن.
- زەبۇر: داۋۇت ئەلەيھىسسالامغا چۈشۈرۈلگەن.
- ئىنجىل: ئىسا ئەلەيھىسسالامغا چۈشۈرۈلگەن.
- سەھىپىلەر: ئىبراھىم ۋە باشقا پەيغەمبەرلەرگە بېرىلگەن كىچىك ۋەھىي توپلاملىرى.
مۇسۇلمان ئىلگىرىكى كىتابلارنىڭ ئەسلى ئاللاھ تەرىپىدىن ھەق چۈشۈرۈلگەنلىكىگە ئىشىنىدۇ، ھازىرقى تۇرمۇش ۋە ئەمەللىرىدە پەقەت بۇزۇلماي ساقلانغان ئاخىرقى كىتاب قۇرئان كەرىمگە ئەمەل قىلىدۇ.
4. پەيغەمبەرلەرگە ئىشىنىش
بۆلۈم: “4. پەيغەمبەرلەرگە ئىشىنىش”ئاللاھ تائالا ئىنسانلار ئىچىدىن ئەڭ ئەخلاقلىق، راستچىل، ئامانەتدار زاتلارنى ئەلچى قىلىپ تاللاپ چىققان. تۇنجى ئىنسان ۋە پەيغەمبەر ئادەم ئەلەيھىسسالامدىن تارتىپ ئەڭ ئاخىرقى پەيغەمبەر مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغىچە نۇرغۇن ئەلچىلەر كەلگەن.
- تۈپ سۈپەتلىرى: راستچىللىق (سىدق)، ئامانەتدارلىق (ئەمانەت)، دىننى تەپتىشسىز يەتكۈزۈش (تەبلىغ)، زېرەكلىك (فەتانەت) ۋە گۇناھ-مەئسىيەتتىن پاك بولۇش (ئىسمەت).
- ئۇلۇل ئەزم (ئىرادىلىك كاتتا بەش پەيغەمبەر): نۇھ، ئىبراھىم، مۇسا، ئىسا ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالاملار.
- ئاخىرقى پەيغەمبەر: ھەزرىتى مۇھەممەد صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بولۇپ، ئۇنىڭدىن كېيىن تا قىيامەتكىچە قايتا پەيغەمبەر كەلمەيدۇ.
5. ئاخىرەت كۈنىگە ئىشىنىش
بۆلۈم: “5. ئاخىرەت كۈنىگە ئىشىنىش”ئاخىرەت كۈنىگە ئىشىنىش — بۇ دۇنيا ھاياتىنىڭ مەڭگۈ ئەمەسلىكىگە، ئۆلۈمدىن كېيىن ھەقىقىي مەڭگۈلۈك ھاياتنىڭ باشلىنىدىغانلىقىغا، ھەر بىر ياخشى ۋە يامان ئەمەلنىڭ ھېسابى سورىلىدىغانلىقىغا ئىشىنىشتۇر.
- قەبرە ھاياتى (بەرزەخ): سۇئال-سوراق (مۇنكەر ۋە نەكىر پەرىشتىلەر)، نېئمەت ياكى ئازاب.
- قىيامەت ۋە قايتا تىرىلىش (بەئس): پۈتۈن مەخلۇقاتنىڭ قايتا تىرىلىپ مەھشەرگاھقا يىغىلىشى.
- ھېساب، ئەمەل دەپتىرى ۋە مىزان: ھەر بىر زەررىچە ياخشىلىق ۋە يامانلىقنىڭ تارازىدا تارتىلىشى.
- سىرات كۆۋرۈكى، جەننەت ۋە دوزاخ: تەقۋادار مۇئمىنلەرنىڭ مەڭگۈلۈك ئارامگاھى بولغان جەننەت نېئمەتلىرى ۋە كاپىر-اسىيلارنىڭ جازاگاھى بولغان دوزاخ ئازابى.
6. تەقدىرگە ئىشىنىش (قەدەر)
بۆلۈم: “6. تەقدىرگە ئىشىنىش (قەدەر)”تەقدىر — ئاللاھ تائالانىڭ پۈتكۈل مەۋجۇداتتا يۈز بېرىدىغان بارلىق ياخشىلىق ۋە يامانلىق، پايدا ۋە زىياننى ئالدىن پۈتۈن تەپسىلاتى بىلەن بىلىپ، ئىرادە قىلىپ ياراتقانلىقىغا چىن كۆڭلىدىن ئىشىنىشتۇر.
تەقدىر ئىمانىنىڭ تۆت مەرتىۋىسى:
بۆلۈم: “تەقدىر ئىمانىنىڭ تۆت مەرتىۋىسى:”- ئىلىم (العلم): ئاللاھ تائالانىڭ ئۆتمۈشتىكى، بۈگۈنكى ۋە كەلگۈسىدىكى ھەممە نەرسىنى تولۇق بىلىشى.
- كىتابەت (الكتابة): قىيامەتكىچە يۈز بېرىدىغان ھەممە ئىشلارنىڭ لەۋھۇلمەھفۇزدا ئالدىن پۈتۈلۈپ بولغانلىقى.
- مەشىئەت / ئىرادە (المشيئة): ئاللاھ نېمىنى خالىسا شۇ ۋۇجۇدقا چىقىدۇ، نېمىنى خالىمىسا مەۋجۇت بولمايدۇ.
- خەلق / يارىتىش (الخلق): بارلىق كائىنات ۋە ئۇنىڭدىكى ھەر بىر ھەرىكەت، سەۋەب-نەتىجىنىڭ ياراتقۇچىسى يالغۇز ئاللاھتۇر.
ئىنسانغا چەكلىك ئىرادە ۋە ئەركىنلىك بېرىلگەن بولۇپ، ئۆز تاللىشى بىلەن قىلغان ئەمەللىرى ئۈچۈن مەسئۇلىيەت تۇتىدۇ. مۇسۇلمان بارلىق تىرىشچانلىق ۋە سەۋەبلەرنى تولۇق قىلىدۇ، ئاندىن نەتىجىسىدە ئاللاھقا تەۋەككۈل قىلىپ، تەقدىرگە رازى بولىدۇ.
ئىمان تۈۋرۈكلىرى خۇلاسە جەدۋىلى
بۆلۈم: “ئىمان تۈۋرۈكلىرى خۇلاسە جەدۋىلى”| رەت | ئىمان ئاساسى | مەزمۇنى ۋە ئەھمىيىتى | مۇناسىۋەتلىك مەنبە |
|---|---|---|---|
| 1 | ئاللاھقا ئىشىنىش | ياراتقۇچىنىڭ بارلىقى، بىرلىكى ۋە ئىبادەتكە يالغۇز ھەقلىقلىقى | سۈرە ئىخلاس، ئايەتۇلكۇرسى |
| 2 | پەرىشتىلەرگە ئىشىنىش | نۇردىن يارىتىلغان، گۇناھسىز غەيبىي ئەلچىلەر | جىبرىئىل، مىكائىل، ھۆرمەتلىك پەرىشتىلەر |
| 3 | كىتابلارغا ئىشىنىش | قۇرئان، تەۋرات، زەبۇر، ئىنجىل ۋە سەھىپىلەر | قۇرئان كەرىم ئەڭ ئاخىرقى يېتەكچى |
| 4 | پەيغەمبەرلەرگە ئىشىنىش | ئادەم ئەلەيھىسسالامدىن ھەزرىتى مۇھەممەد ﷺ غىچە | «پەيغەمبەرلەر تارىخى» كىتابى |
| 5 | ئاخىرەتكە ئىشىنىش | قايتا تىرىلىش، قىيامەت، سۇئال-سوراق، جەننەت ۋە دوزاخ | ھېساب-كىتاب ۋە مەڭگۈلۈك ئاقىۋەت |
| 6 | تەقدىرگە ئىشىنىش | ئاللاھنىڭ چەكسىز بىلىمى، ئىرادىسى ۋە بەلگىلىمىسى | رازىمەنلىك ۋە تەسلىمىيەت تۇيغۇسى |
ئالاقىدار مەزمۇنلار
بۆلۈم: “ئالاقىدار مەزمۇنلار”2000 سوئال-جاۋاب: ئەقىدە بۆلۈمى
تەۋھىد، شېرىك، كۇفۇر ۋە تۈرلۈك ئەقىدىۋى مەسىلىلەرگە مۇكەممەل ئىلمىي جاۋابلار.
ئەقىدە بۆلۈمىگە ئۆتۈش →
