ئىسلامنىڭ بەش ئاساسى (تۈۋرۈكلىرى)

ئىسلامنىڭ بەش ئاساسى — پۈتكۈل مۇسۇلماننىڭ دىنىي ھاياتى ۋە ئەمەلىي ئىبادەتلىرى قۇرۇلغان ئاساسلىق بەش تۈۋرۈكتۇر. بۇ تۈۋرۈكلەر ئىنساننىڭ رەببىگە بولغان تەسلىمىيىتىنى ئەمەلىيەتتە كۆرسىتىشى، نەپسىنى پاكلىشى ۋە جەمئىيەتتە ئادالەت، مېھىر-شەپقەت ئورنىتىشى ئۈچۈن پەرز قىلىنغان.

ئابدۇللاھ ئىبنى ئۆمەر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما رىۋايەت قىلىدۇكى، رەسۇلۇللاھ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مۇنداق دېگەن:

«بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَالحَجِّ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ»
(بۇخارى ۋە مۇسلىم رىۋايىتى)

تەرجىمىسى: «ئىسلام بەش ئاساس ئۈستىگە قۇرۇلدى: ئاللاھتىن باشقا ھېچبىر ئىلاھ يوقلۇقىغا ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ئىكەنلىكىگە گۇۋاھلىق بېرىش، ناماز ئوقۇش، زاكات بېرىش، ھەج قىلىش ۋە رامىزان روزىسى تۇتۇش.»

1. كەلىمە شاھادەت (گۇۋاھلىق بېرىش)

كەلىمە شاھادەت — ئىسلام بىنParameter سىنىڭ ئۇلى ۋە ئىماننىڭ دەرۋازىسىدۇر. بىر كىشى پەقەت بۇ كەلىمىنى چىن قەلبىدىن تەستىقلاپ، تىلىدا ئېيتىش ئارقىلىقلا ئىسلام دائىرىسىگە كىرىدۇ:

«أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ»
(ئەشھەدۇ ئەن لا ئىلاھە ئىللەللاھ، ۋە ئەشھەدۇ ئەننە مۇھەممەدەن رەسۇلۇللاھ)
«گۇۋاھلىق بېرىمەنكى، ئاللاھتىن باشقا ھەق ئىبادەتكە لايىق ھېچبىر ئىلاھ يوقتۇر؛ يەنە گۇۋاھلىق بېرىمەنكى، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئاللاھنىڭ بەندىسى ۋە ئەلچىسىدۇر.»

كەلىمە شاھادەتنىڭ ئىككى تۈۋرۈكى:

«لَا إِلٰهَ» (ئىنكار قىلىش): بارلىق ساختا ئىلاھلارنى، شېرىكلەرنى ۋە بۇتلارنى رەت قىلىش.
«إِلَّا اللهُ» (ئىسپاتلاش): ھەقىقىي ئىبادەت، تائەت-ئىتائەت ۋە قۇلچىلىق پەقەت يەككە-يېگەن ياراتقۇچى ئاللاھقىلا خاس ئىكەنلىكىنى تەستىقلاش.
«مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ»: پەيغەمبىرىمىز ئەلەيھىسسالامنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش، ئۇ خەۋەر بەرگەن غەيبىي ۋە دىنىي ھەقىقەتلەرنى تەستىقلاش ھەمدە ئىبادەتلەرنى پەقەت ئۇ كۆرسەتكەن شەكىلدىلا ئادا قىلىش.

2. ناماز ئوقۇش (ئىقامەتۇس سالات)

ناماز — دىننىڭ تۈۋرۈكى، مۇئمىننىڭ مېراجى ۋە قىيامەت كۈنىدە ئاۋۋال ھېساب ئېلىنىدىغان ئەمەلدۇر. ناماز كۈندە بەش ۋاقىت ئاللاھ بىلەن بەندە ئوتتۇرىسىدا مۇستەھكەم رىشتە ئورنىتىدۇ، روھنى پاكلايدۇ ھەم يامان، گۇناھ ئىشلاردىن توسىدۇ.

بەش ۋاق ناماز: بامدات (2 رەكئەت پەرز)، پېشىن (4 رەكئەت پەرز)، ئەسىر (4 رەكئەت پەرز)، شام (3 رەكئەت پەرز)، خۇپتەن (4 رەكئەت پەرز).
شەرتلىرى: تاھارەت ئېلىپ تەن، كىيىم ۋە نامازگاھنى پاك تۇتۇش، ئەۋرەت يېپىش، قىبلىگە يۈزلىنىش ۋە ۋاقتىدا ئوقۇش.

3. زاكات بېرىش (ئىيتاۋۇز زەكات)

زاكات — مال-دۇنياسى نىساب مىقدارىغا يەتكەن، باياشات مۇسۇلمانلارنىڭ ھەر يىلى مېلىنىڭ بەلگىلەنگەن بىر قىسمىنى (ئادەتتە 2.5% نى) ئاللاھ رازىلىقى ئۈچۈن كەمبەغەل ۋە موھتاجلارغا بېرىشىدۇر.

روھىي ۋە ئىجتىمائىي مەنپەئىتى: بېخىللىق ۋە ئاچكۆزلۈكتىن مالنى ۋە قەلبنى پاكلايدۇ، جەمئىيەتتىكى نامراتلىقنى يەڭگىللىتىدۇ، باي بىلەن يوقسۇل ئوتتۇرىسىدا قېرىنداشلىق ۋە مۇھەببەت ئورنىتىدۇ.
نىساب مىقدارى: ئۆزىنىڭ ئاساسىي ئېھتىياجىدىن ئاشقان ئالتۇن، كۈمۈش، پۇل ياكى تىجارەت ماللىرى ئۈستىدىن بىر تولۇق قەمەرىي يىل ئۆتۈشى شەرت.

4. رامىزان روزىسى تۇتۇش (سەۋمۇ رەمەزان)

روزا — مۇبارەك رامىزان ئېيىدا تاڭ يورۇغاندىن تارتىپ كۈن پاتقۇچە بولغان ئارىلىقتا، نىيەت بىلەن يېمەك-ئىچمەك، جىنسىي يېقىنلىق ۋە بارلىق يامان سۆز-ھەرىكەتلەردىن ئۆزىنى تۇتۇش ئىبادىتىدۇر.

مەقسىتى: تەقۋادارلىقنى يېتىلدۈرۈش («ئى مۇئمىنلەر! سىلەردىن بۇرۇنقىلارغا پەرز قىلىنغاندەك، سىلەرگىمۇ تەقۋادارلىق قىلىشىڭلار ئۈچۈن روزا پەرز قىلىندى» — سۈرە بەقەرە 183-ئايەت).
پايدىلىرى: نەپسىنى كونترول قىلىش، تاقەت-سەۋرنى مەشىق قىلىش، ئاچ قالغان نامراتلارنىڭ ھالىنى ھېس قىلىش ۋە ساغلاملىق تېپىش.

5. ھەج قىلىش (ھەججۇل بەيت)

ھەج — ماددىي ۋە جىسمانىي جەھەتتىن قادىر بولالىغان ھەر بىر مۇسۇلمان ئەر ۋە ئايال ئۈچۈن ھاياتىدا بىر قېتىم مەككە مۇكەررەمەگە بېرىپ، بەلگىلەنگەن زۇلھەججە ئېيى كۈنلىرىدە كەئبىنى تاۋاپ قىلىش، ئەرەفاتتا تۇرۇش، سافا-مەرۋە ئارىسىدا سەئىي قىلىش قاتارلىق مۇقەددەس رەسىم-يوسۇنلارنى بەجا كەلتۈرۈشتۇر.

ئەھمىيىتى: دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىكى تىل، رەڭ ۋە مىللەت پەرقى بولمىغان پۈتۈن مۇسۇلمانلار بىر ئېھرامدا، بىر رەبنىڭ ھۇزۇرىدا باراۋەرلىك بىلەن ئۇچرىشىدۇ. مەقبۇل بولغان ھەج بارلىق ئىلگىرىكى گۇناھلارنىڭ كەچۈرۈلۈشىگە ۋە ئىنساننىڭ ئانىدىن تۇغۇلغاندەك پاك ھالەتكە قايتىشىغا سەۋەب بولىدۇ.

ئىسلامنىڭ بەش تۈۋرۈكى جەدۋىلى

رەت	تۈۋرۈك	ئەرەبچە نامى	تۈرى	كىملەرگە پەرز؟
1	كەلىمە شاھادەت	الشَّهَادَتَان	ئېتىقاد ۋە تىل	ھەممە ئادەمگە (مۇسۇلمانلىقنىڭ ئاۋۋالقى شەرتى)
2	ناماز ئوقۇش	إِقَامَةُ الصَّلَاة	بەدەن ئىبادىتى	بالاغەتكە يەتكەن، ئەقلى پۈتۈن بارلىق مۇسۇلمانغا (كۈندە 5 ۋاخ)
3	زاكات بېرىش	إِيتَاءُ الزَّكَاة	مال ئىبادىتى	مېلى نىساب مىقدارىغا يەتكەن باي مۇسۇلمانلارغا (يىلدا 1 قېتىم)
4	روزا تۇتۇش	صَوْمُ رَمَضَان	بەدەن ۋە نەپس ئىبادىتى	سالامەتلىكى يار بەرگەن ھەر بىر مۇسۇلمانغا (رامىزان ئېيىدا)
5	ھەج قىلىش	حَجُّ البَيْت	تەن ۋە مال ئارىلاش	يولىغا قادىر بولالىغانلارغا (ھاياتىدا بىر قېتىم)

ئالاقىدار مەزمۇنلار

ئىماننىڭ ئالتە ئاساسى

ئاللاھقا، پەرىشتىلەرگە، كىتابلارغا، پەيغەمبەرلەرگە، ئاخىرەتكە ۋە تەقدىرگە بولغان ئىچكى ئەقىدە.
دەرسلىكنى كۆرۈش →

نامازدىن ساۋات

تاھارەت، غۇسلى ۋە 5 ۋاخ نامازنى سۈرە ۋە دۇئالىرى بىلەن ئەمەلىي ئۆگىنىش قوللانمىسى.
ناماز دەرسلىكىگە ئۆتۈش →

2000 سوئال-جاۋاب قامۇسى

ئەقىدە، تائەت-ئىبادەت، ھالال-ھارام ۋە كۈندىلىك مەسىلىلەرگە تەپسىلىي جاۋابلار.
قامۇسنى ئوقۇش →

ئۇيغۇر ئىسلام مەركىزى تەييارلىدى

خەتكۈشلەر (ساقلانغان بەتلەر)

تېخى ھېچقانداق بەت خەتكۈشكە قوشۇلمىدى

تەڭشەكلەر