ئادەم ئەلەيھىسسالام: تۇنجى ئىنسان ۋە تۇنجى پەيغەمبەر
1. ئىنسانىيەتنىڭ دەسلەپكى يارىتىلىشى ۋە خەلىپە قىلىنىشى
بۆلۈم: “1. ئىنسانىيەتنىڭ دەسلەپكى يارىتىلىشى ۋە خەلىپە قىلىنىشى”ئاللاھ تائالا كائىناتنى، ئاسمانلارنى، زېمىننى، پەرىشتىلەرنى ۋە جىنلارنى ياراتقاندىن كېيىن، يەر يۈزىگە بىر «خەلىپە» يارىتىشنى ئىرادە قىلدى.
«وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً»
«ئۆز ۋاقتىدا پەرۋەردىگارىڭ پەرىشتىلەرگە: ‹مەن زېمىندا ئەلۋەتتە بىر خەلىپە (ئىنسان) يارىتىمەن› دېدى.» (سۈرە بەقەرە: 30)
پەرىشتىلەر ئىلگىرى يەر يۈزىدە ياشىغان مەخلۇقلارنىڭ قان تۆكۈشلىرىنى كۆرگەنلىكتىن ھەيرانلىق بىلەن: «ئى رەببىمىز! زېمىندا بۇزۇقچىلىق قىلىدىغان، قان تۆكىدىغان بىر مەخلۇقنى ياراتماقچىمۇسەن؟ بىز سېنى ھەمدۇسانا بىلەن مەدھىيىلەپ، سېنىڭ پاكلىقىڭنى جاكارلاپ تۇرىمىزغۇ» دەپ سوراشتى. ئاللاھ تائالا ئۇلارغا: «إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ» («مەن سىلەر بىلمەيدىغان چوڭقۇر ھېكمەتلەرنى بىلىمەن») دەپ جاۋاب بەردى.
توپىدىن يارىتىلىش باسقۇچلىرى
بۆلۈم: “توپىدىن يارىتىلىش باسقۇچلىرى”ئاللاھ تائالا يەر يۈزىنىڭ ھەر خىل تۇپراقلىرىدىن (ئاق، قارا، قىزىل، يۇمشاق، قاتتىق) ئېلىپ، ئۇنى سۇ بىلەن مىجىپ لاي قىلدى، كېيىن قۇرۇتۇلغان لايدىن ئادەم ئەلەيھىسسالامنىڭ سۈرىتىنى شەكىللەندۈردى. ئاندىن ئۇنىڭغا ئۆز روھىدىن پۈۋلىدى:
«فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ»
«مەن ئۇنى پۈتۈنلەپ تۈزىگەن ۋە ئۇنىڭغا روھىمدىن پۈۋلىگەن چېغىمدا، ئۇنىڭغا سەجدە قىلىڭلار.» (سۈرە ھىجر: 29)
2. ئىسىملارنىڭ ئۆگىتىلىشى ۋە پەرىشتىلەرنىڭ سەجدىسى
بۆلۈم: “2. ئىسىملارنىڭ ئۆگىتىلىشى ۋە پەرىشتىلەرنىڭ سەجدىسى”ئاللاھ تائالا ئادەم ئەلەيھىسسالامغا بارلىق مەۋجۇداتلارنىڭ ئىسىملىرىنى ۋە ئۇلارنىڭ خۇسۇسىيەتلىرىنى ئۆگەتتى. ئاندىن پەرىشتىلەردىن بۇ ئىسىملارنى سورىغاندا، پەرىشتىلەر بىلمەيدىغانلىقىنى ئېيتىپ تەسلىم بولدى. ئادەم ئەلەيھىسسالام بۇ ئىسىملارنى تۇلۇق خەۋەر قىلغاندىن كېيىن، ئاللاھ تائالا پەرىشتىلەرگە ئادەمگە ھۆرمەت سەجدىسى قىلىشنى بۇيرۇدى.
بارلىق پەرىشتىلەر دەرھال بۇيرۇققا بويسۇنۇپ سەجدە قىلدى. لېكىن ئىبادەتكە غەرق بولۇپ پەرىشتىلەر دەرىجىسىگە كۆتۈرۈلگەن جىنلاردىن بولغان ئىبلىس تەكەببۇرلۇق قىلىپ سەجدىدىن باش تارتتى.
«قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ»
«ئىبلىس دېدى: ‹مەن ئۇنىڭدىن ياخشى، مېنى ئوتتىن ياراتتىڭ، ئۇنى لايدىن ياراتتىڭ›.» (سۈرە ئەئراف: 12)
بۇ تەكەببۇرلۇق ۋە ھەسەت سەۋەبىدىن ئىبلىس ئاللاھنىڭ لەنىتىگە ئۇچراپ رەھمەت دەرگاھىدىن قوغلاندى. ئۇ تا قىيامەتكىچە ئىنسانلارنى ئازدۇرۇش ئۈچۈن مۆھلەت تەلەپ قىلدى ۋە مۆھلەت بېرىلدى.
3. ھەزرىتى ھەۋۋانىڭ يارىتىلىشى ۋە جەننەتتىكى ئىمتىھان
بۆلۈم: “3. ھەزرىتى ھەۋۋانىڭ يارىتىلىشى ۋە جەننەتتىكى ئىمتىھان”ئاللاھ تائالا ئادەم ئەلەيھىسسالامغا ئارامبەخش، ھەمراھ بولسۇن ئۈچۈن ئۇنىڭ سول تەرەپ قۇۋۇرغىسىدىن ئانىمىز ھەزرىتى ھەۋۋانى ياراتتى. ئۇلار جەننەتتە بەختىيار ھايات كەچۈرۈشكە باشلىدى.
ئاللاھ ئۇلارغا مۇنداق ئەمر قىلدى:
«يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ»
«ئى ئادەم! سەن ئايالىڭ بىلەن جەننەتتە تۇر، جەننەتنىڭ مېۋىلىرىدىن خالىغانچە، مول-كۆل يەڭلار، پەقەت مۇنۇ دەرەخكە يېقىنلاشماڭلار، بولمىسا زالىملاردىن بولۇپ قالىسىلەر.» (سۈرە بەقەرە: 35)
ئىبلىس ئادەم ۋە ھەۋۋاغا ھەسەت قىلىپ، ئۇلارنى ئالداش ئۈچۈن قەسەم قىلىپ دېدى: «ئاللاھ سىلەرنى پەقەت پەرىشتىگە ئايلىنىپ قالماسلىقىڭلار ياكى جەننەتتە مەڭگۈ قالماسلىقىڭلار ئۈچۈنلا بۇ دەرەختىن مەنئى قىلدى.» ئادەم ۋە ھەۋۋا ئىبلىسنىڭ ئاللاھ نامى بىلەن يالغان قەسەم قىلىشىنى خىيالىغىمۇ كەلتۈرمەي دەرەخ مېۋىسىدىن تەڭ تېتىپ باقتى.
مېۋىنى تېتىغان ھامان ئۇلارنىڭ ئەۋرەتلىرى ئېچىلىپ كەتتى، ئۇلار ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا خىجىللىقتىن جەننەت يوپۇرماقلىرى بىلەن ئۆزلىرىنى ياپتى.
4. سەمىمىي تەۋبە ۋە يەر يۈزىگە چۈشۈرۈلۈش
بۆلۈم: “4. سەمىمىي تەۋبە ۋە يەر يۈزىگە چۈشۈرۈلۈش”ئادەم ئەلەيھىسسالام خاتالىقىنى چۈشىنىپ يەتكەندە، ئىبلىستەك تەكەببۇرلۇق قىلماستىن، دەرھال پۇشايمان قىلىپ ئاللاھنىڭ ئۆگەتكەن دۇئاسى بىلەن يىغلاپ تەۋبە قىلدى:
«قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ»
«ئۇلار دېدى: ‹ئى رەببىمىز! بىز ئۆزىمىزگە زۇلۇم قىلدۇق، ئەگەر سەن بىزنى مەغپىرەت قىلمىساڭ ۋە بىزگە رەھىم قىلمىساڭ، چوقۇم زىيان تارتقۇچىلاردىن بولىمىز›.» (سۈرە ئەئراف: 23)
ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ چىن يۈرەكتىن قىلغان تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى، ئەمما ئىلاھىي تەقدىرنىڭ ھېكمىتى بويىچە، ئۇلارنى دۇنيا ھاياتىدا ئىمتىھان قىلىش ئۈچۈن يەر يۈزىگە چۈشۈردى.
5. قابىل ۋە ھابىل قىسسىسى: تۇنجى گۇناھ ۋە ھەسەت ئاپىتى
بۆلۈم: “5. قابىل ۋە ھابىل قىسسىسى: تۇنجى گۇناھ ۋە ھەسەت ئاپىتى”ئادەم ۋە ھەۋۋادىن نۇرغۇن پەرزەنتلەر تۇغۇلدى (ھەر قېتىمدا بىر ئوغۇل ۋە بىر قىز قوشكېزەك تۇغۇلاتتى). ئەينى ۋاقىتتىكى شەرىئەتكە كۆرە، بىر قېتىمدا تۇغۇلغان ئوغۇل كېيىنكى قېتىمدا تۇغۇلغان قىزغا ئۆيلىنەتتى.
قابىل ئۆزى بىلەن تۇغۇلغان گۈزەل قىزنى ھابىلغا بەرگۈسى كەلمەي قارشى چىقتى. ئادەم ئەلەيھىسسالام ئىككىسىگە ئاللاھ رازىلىقى ئۈچۈن قۇربانلىق ئاتاشنى بۇيرۇدى.
- ھابىل: چوپان بولۇپ، پادىلىرى ئىچىدىكى ئەڭ ياخشى ۋە ساغلام قوچقارنى چىن ئىخلاس بىلەن ئاتىدى.
- قابىل: دېھقان بولۇپ، زىرائەتلىرىنىڭ ئەڭ ناچار قىسمىنى كۆڭۈلسىزلىك بىلەن ئاتىدى.
ئاسماندىن ئوت چۈشۈپ ھابىلنىڭ قۇربانلىقىنى قوبۇل قىلدى، قابىلنىڭكى بولسا قوبۇل بولمىدى. قابىل ھەسەت ئوتىدا كۆيۈپ ھابىلغا: «مەن سېنى چوقۇم ئۆلتۈرىمەن!» دېدى. ھابىل تەقۋالىق بىلەن جاۋاب بەردى:
«لَئِن بَسَطتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ ۖ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ»
«ئەگەر سەن مېنى ئۆلتۈرۈشكە قولۇڭنى ئۇزاتساڭمۇ، مەن سېنى ئۆلتۈرۈشكە قول ئۇزاتمايمەن، مەن ئالەملەرنىڭ رەببى بولغان ئاللاھتىن قورقىمەن.» (سۈرە مائىدە: 28)
نەپسى قابىلغا قېرىندىشىنى ئۆلتۈرۈشنى چىرايلىق كۆرسەتتى ۋە ئۇ تۇنجى قېتىم ئىنسان قېنىنى تۆكتى. ئاندىن جەسەتنى نېمە قىلىشنى بىلەلمەي قالغاندا، ئاللاھ بىر قاغىنى ئەۋەتتى، قاغا يەرنى كولاپ باشقا بىر ئۆلۈك قاغىنى كۆمدى. قابىل بۇنى كۆرۈپ پۇشايماندا قالدى.
6. ئادەم ئەلەيھىسسالام قىسسىسىدىن ئېلىنىدىغان ساۋاقلار
بۆلۈم: “6. ئادەم ئەلەيھىسسالام قىسسىسىدىن ئېلىنىدىغان ساۋاقلار”- تەكەببۇرلۇق ۋە ھەسەت ھالاكەتكە ئېلىپ بارىدۇ: شەيتاننى جەننەتتىن قوغلاتقان ۋە قابىلنى قاتىل قىلغان ئاساسلىق ئىللەت ھەسەت ۋە كىبىردۇر.
- تەۋبە ئىنسانىيەتنىڭ قۇتقۇزغۇچىسىدۇر: ئىنسان خاتالىقتىن خالىي بولالمايدۇ، لېكىن مۇھىمى شەيتاندەك قەستەن تۇرمىي، ئادەم ئەلەيھىسسالامدەك دەرھال تەۋبە قىلىپ رەھمەت تەلەپ قىلىشتۇر.
- ئىلمىي ۋە مەنىۋى ئۈستۈنلۈك: ئىنساننىڭ پەرىشتىلەردىن ئۈستۈن قىلىنىشى ئاللاھ بەرگەن ئىلىم ۋە مەسئۇلىيەت تۇيغۇسى بىلەندۇر.
