ئىدرىس ئەلەيھىسسالام: ئىلىم، ھېكمەت ۋە يۈكسەك دەرىجىلەر

1. ھەزرىتى ئىدرىسنىڭ پەيغەمبەرلىكى ۋە سۈپەتلىرى

ئىدرىس ئەلەيھىسسالام شىس ئەلەيھىسسالامدىن كېيىن كەلگەن، ئادەم ئەلەيھىسسالامنىڭ 6-ئەۋلاد ئەۋرىسى بولغان ئۇلۇغ پەيغەمبەردۇر. ئۇ كۆپ كىتاب ئوقۇغان ۋە تەتقىق قىلغان بولغاچقا، ئۇنىڭغا «ئىدرىس» (دەرس ئۆگەنگۈچى/ئۆگەتكۈچى) لەقىمى بېرىلگەن.

«وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِدْرِيسَ ۚ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَّبِيًّا * وَرَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا»
«كىتابتا (قۇرئاندا) ئىدرىسنى ئەسلىگىن. ئۇ ھەقىقەتەن راستچىل بىر پەيغەمبەر ئىدى. بىز ئۇنى ئالىي بىر ماقامغا كۆتۈردۇق.» (سۈرە مەريەم: 56–57)

ئىدرىس ئەلەيھىسسالامغا ئاللاھ تائالا تەرىپىدىن 30 بەت (سەھىپە) نازىل قىلىنغان.

---

2. ئىلىم-پەن ۋە كەسىپلەرنىڭ دەسلەپكى ئۇستازى

ئىدرىس ئەلەيھىسسالام ئىنسانىيەت تارىخىدا نۇرغۇن مەنپەئەتلىك كەسىپ ۋە ئىلىملەرنىڭ تۇنجى باشلامچىسى ھېسابلىنىدۇ:

1. تۇنجى قەلەم بىلەن يازغان كىشى: ئىنسانلارغا خەت يېزىشنى، كىتاب پۈتۈشنى ئۆگەتكەن.
2. تۇنجى كىيىم تىككەن ئۇستاز: ئىلگىرى ئىنسانلار ھايۋانات تېرىلىرىنى يېپىنىپ يۈرگەن بولسا، ئىدرىس ئەلەيھىسسالام تۇنجى بولۇپ رەخت توقۇپ كىيىم تىككەن ۋە خەلققە تىككۈچىلىك كەسپىنى تەلىم بەرگەن. ئۇ ھەر يىڭنە سانجىغاندا: «سۇبھاناللاھ، ئەلھەمدۇلىللاھ، لا ئىلاھە ئىللەللاھ، ئاللاھۇ ئەكبەر» دەپ زىكىر قىلاتتى.
3. ئاسترونومىيە ۋە ھېساب ئىلمى: ئاسمان جىسىملىرىنىڭ ھەرىكىتى ۋە ۋاقىت ھېسابلاش ئۇسۇللىرىنى ئاللاھنىڭ بىلدۈرۈشى بىلەن ئۆگەنگەن.

---

3. قەلبنىڭ بەش تۈرلۈك ھالىتى ۋە ھېكمەتلىك تەلىملىرى

ئىدرىس ئەلەيھىسسالام ئىنسان روھىيىتىنى تەربىيىلەشتە قەلب ھالەتلىرىنى تۆۋەندىكىدەك 5 قىسىمغا ئايرىپ بايان قىلغان:

1. غەپلەتتىكى قەلب: دۇنيا لەززەتلىرىگە بېرىلىپ، ئاخىرەتنى ۋە ئاللاھنىڭ ھوزۇرىغا چىقىشنى ئۇنتۇغان قەلب.
2. تەۋبىكار قەلب: گۇناھ-خاتالىقلىرىنى چۈشىنىپ يېتىپ، كۆز يېشى بىلەن رەھمەت دەرۋازىسىنى چەككەن قەلب.
3. تەقۋادار قەلب: ھەر بىر ھەرىكىتىدە ئاللاھنىڭ كۆرۈپ تۇرغانلىقىنى ھېس قىلىپ، گۇناھلاردىن قوغدانغان ساپ قەلب.
4. شۈكۈر قىلغۇچى قەلب: بەرگەن نېمەتلەرگە رازى بولۇپ، ھەر دائىم ئاللاھنى مەدھىيىلىگۈچى قەلب.
5. مۇھەببەت ۋە ئىستىقامەت قەلبى: ئاللاھقا بولغان مۇھەببىتى بارلىق مەۋجۇدات مۇھەببىتىدىن ئۈستۈن تۇرىدىغان، ۋەسلىگە ئىنتىلگۈچى يۈكسەك قەلب.

---

4. يۈكسەك ماقامغا كۆتۈرۈلۈش ۋە ئىبرەتلەر

ئىدرىس ئەلەيھىسسالامنىڭ ھاياتى ئىبادەت، ئىلىم، ئەمگەك ۋە جىھاد بىلەن ئۆتكەن. ئۇنىڭ يۈكسەك روھىي پاكلىقى سەۋەبىدىن ئاللاھ ئۇنى يۈكسەك ساماۋى ماقامغا كۆتۈردى. مىراج كېچىسىدە پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام 4-قەۋەت ئاسماندا ئىدرىس ئەلەيھىسسالام بىلەن كۆرۈشكەن ۋە سالاملاشقان.