لۇقمان ھەكىم: مىسلىسىز پاراسەت، تېبابەت ۋە پەرزەنتىگە قىلغان ئالتۇن نەسىھەتلەر

1. لۇقمان ھەكىم كىم؟ ئۇنىڭغا بېرىلگەن ھېكمەت

لۇقمان ھەكىم ئاللاھ تائالا تەرىپىدىن چوڭقۇر ھېكمەت، پاراسەت ۋە تېببىي ئىلىم بېرىلگەن بۈيۈك سالىھ، ئالىم زاتتۇر. قۇرئان كەرىمدە بىر سۈرە مەخسۇس ئۇنىڭ نامى بىلەن «سۈرە لۇقمان» دەپ ئاتالغان.

«وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ ۚ وَمَن يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ ۖ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ»
«بىز ھەقىقەتەن لۇقمانغا: ‹ئاللاھقا شۈكۈر قىلغىن› دەپ ھېكمەت ئاتا قىلدۇق. كىمكى شۈكۈر قىلسا ئۆزى ئۈچۈن شۈكۈر قىلىدۇ، كىمكى تۇزكورلۇق قىلسا، ئاللاھ ھەقىقەتەن بىھاجەتتۇر، ھەمدۇساناغا لايىقتۇر.» (سۈرە لۇقمان: 12)

---

2. لۇقمان ھەكىمنىڭ ئوغلىغا قىلغان ئالتۇن نەسىھەتلىرى

قۇرئان كەرىم بىزگە لۇقمان ھەكىمنىڭ ئۆز پەرزەنتىگە قىلغان پەلسەپىۋى ۋە ئەخلاقىي ئەڭ چوڭقۇر تەلىماتلىرىنى بايان قىلىپ بېرىدۇ:

1. ئەڭ بىرىنچى ئاساس: شىركتىن يىراق بولۇش

«يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ ۖ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ»
«ئى ئوغلۇم! ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرمىگىن، چۈنكى شىرك ھەقىقەتەن زور زۇلۇمدۇر.» (سۈرە لۇقمان: 13)

2. ئاللاھنىڭ ھەممىنى كۆرۈپ تۇرىدىغانلىقىنى ئۇنتۇماسلىق

«يَا بُنَيَّ إِنَّهَا إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُن فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ»
«ئى ئوغلۇم! سەن قىلغان ئىش قىچا ئۇرۇقىچىلىك كىچىك بولسىمۇ، مەيلى ئۇ بىر تاشنىڭ ئىچىدە ياكى ئاسمانلاردا ياكى زېمىننىڭ تەكتىدە بولسۇن، ئاللاھ ئۇنى چوقۇم ئوتتۇرىغا چىقىرىدۇ. ئاللاھ ھەقىقەتەن سىرلارنى بىلگۈچىدۇر، خەۋەرداردۇر.» (سۈرە لۇقمان: 16)

3. ناماز ئوقۇش، ياخشىلىققا بۇيرۇپ، يامانلىقتىن توسۇش ۋە سەبىر قىلىش

«يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا أَصَابَكَ ۖ إِنَّ ذَٰلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ»
«ئى ئوغلۇم! نامازنى تولۇق ئوقۇغىن، ياخشىلىققا بۇيرۇپ، يامانلىقتىن توسقىن. بېشىڭغا كەلگەن مۇسىبەتكە سەبىر قىلغىن. بۇ ئەلۋەتتە مۇستەھكەم قىلىشقا تېگىشلىك مۇھىم ئىشلاردىندۇر.» (سۈرە لۇقمان: 17)

4. كىبىردىن قوغدىنىش، مۇلايىم مېڭىش ۋە ئاۋازنى تەڭشەش

«وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا ۖ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ * وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِن صَوْتِكَ ۚ إِنَّ أَنكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ»
«ئىنسانلارغا تەكەببۇرلۇق بىلەن گەجگىگە قارىما، زېمىندا كۆرەڭلەپ كەمتەرلىكسىز ماڭما، چۈنكى ئاللاھ ھەر قانداق مەغرۇر، ماختانچاقنى ياقتۇرمايدۇ. مېڭىشىڭدا مۆتىدىل بول، ئاۋازىڭنى پەس قىلغىن. ئاۋازلارنىڭ ئەڭ يېقىمسىزى ھەقىقەتەن ئېشەكنىڭ ھاڭرىشىدۇر.» (سۈرە لۇقمان: 18–19)