يەھۇدىيلىق تارىخى، تەھرىپ قىلىنىش جەريانى ۋە ئىلاھىي ساۋاقلار

1. ئىسرائىل ئوغۇللىرىنىڭ پەيدا بولۇشى ۋە دەسلەپكى نېمەتلەر

«ئىسرائىل» ھەزرىتى يەئقۇب ئەلەيھىسسالامنىڭ لەقىمى بولۇپ، «ئاللاھنىڭ قۇلى» دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۇ. ئۇنىڭ 12 ئوغلىدىن تارقالغان قەبىلىلەر «بەنى ئىسرائىل» (ئىسرائىل ئوغۇللىرى) دەپ ئاتالغان.

ئاللاھ تائالا ئۇلارغا زامانىسىدا نۇرغۇن پەزىلەت، پەيغەمبەرلەر، ساماۋى كىتابلار، مەننە ۋە سەلۋا (ساماۋى شېرىن شىرنە ۋە بۆدۈنە گۆشى) كۆكتىن كەلگەن نېئمەتلەرنى بەردى.

«يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ»
«ئى ئىسرائىل ئوغۇللىرى! سىلەرگە بەرگەن نېمىتىمنى ۋە سىلەرنى زامانىڭلاردىكى بارلىق مىللەتلەردىن ئەلا قىلغانلىقىمنى ئەسلەڭلار.» (سۈرە بەقەرە: 47)

---

2. ناشۈكۈرلۈك ۋە ئەھدىگە خىلاپلىق قىلىش

ئىسرائىل ئەۋلادلىرى مىسىر قۇللۇقىدىن قۇتۇلغاندىن كېيىن، ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىگە قايتا-قايتا تۇزكورلۇق قىلدى:

1. سۇ تۈگەپ كەتكەندە تاشتىن 12 بۇلاق چىقىرىپ بېرىلگەن بولسىمۇ، ئاللاھنى كۆزى بىلەن كۆرمىگۈچە ئىشەنمەيمىز دەپ قارشى چىقتى.
2. ھالال مەننە-سەلۋادىن زېرىكىپ: «بىزگە سامساق، پىياز، تەرخەمەك چىقىرىپ بەر» دەپ سېسىق تەەلەپلەرنى قويدى.
3. شەنبە كۈنى ئىبادەت قىلىپ بېلىق تۇتماسلىق توغرىسىدىكى ئەھدىنى ھىيلە-نەيرەڭ بىلەن بۇزۇپ مەيۈن مەخلۇقاتلارغا ئايلاندۇرۇلدى.
4. تۈرلۈك پەيغەمبەرلەرنى (زەكەرىييا، يەھيا ئەلەيھىسسالاملارنى) رەھىمسىزلەرچە شېھىت قىلدى، ئىسا ئەلەيھىسسالامنى ئۆلتۈرمەكچى بولدى.

---

3. تەۋراتنىڭ تەھرىپ قىلىنىشى ۋە تالمۇدنىڭ شەكىللىنىشى

تەۋرات تېكىستلىرى بارا-بارا روھانىيلار ۋە راھىبلار تەرىپىدىن دۇنيالىق مەنپەئەت ۋە نەپس ئۈچۈن ئۆزگەرتىلدى («تەھرىپ» قىلىندى):

«فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَٰذَا مِنْ عِندِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا»
«ئۆز قوللىرى بىلەن كىتابنى يېزىپ، ئاندىن ئۇنى ئەرزان باھاغا سېتىش ئۈچۈن: ‹بۇ ئاللاھنىڭ ھوزۇرىدىن كەلگەن› دەيدىغانلارغا ۋاي ئىپلاس!» (سۈرە بەقەرە: 79)

كېيىنچە، تەۋراتنىڭ ئەسلى تېكىستى ئورنىغا «تالمۇد» (روھانىيلارنىڭ پىكىر-چۈشەندۈرۈشلىرى ۋە ئېغىزچە ئەنئەنىلىرى پۈتۈلگەن توپلام) دىننىڭ ئاساسىغا ئايلاندۇرۇلدى. ئۇنىڭدا باشقا مىللەتلەرنى پەس كۆرۈش، پەقەت يەھۇدىيلارنىلا «تاللانغان خەلق» دەپ قاراش قاتارلىق مىللەتچىلىك كۆز قاراشلىرى يىلتىز تارتتى.

---

4. يەھۇدىيلىق تارىخىدىن ئېلىنىدىغان چوڭقۇر ساۋاقلار

1. ئىمتىياز ئەمەس، ئەمەل مۇھىم: ئاللاھ ھۇزۇرىدا ھېچبىر مىللەت قان-نەسەب بىلەن ئەلا بولمايدۇ. ئۈستۈنلۈك پەقەت تەقۋالىق، ئىمان ۋە سالىھ ئەمەل بىلەندۇر.
2. پەيغەمبەرلەرگە ھۆرمەت قىلىش پەرزدۇر: پەيغەمبەرلەرنىڭ سۆزىنى نەپسىگە باقماي قوبۇل قىلىش مۆمىنلىكنىڭ شەرتىدۇر.
3. ئاللاھنىڭ شەرىئىتىنى بۇرمىلاشتىن ساقلىنىش: دىنىي ئەھكاملارنى كۆڭلى خالىغانچە ئۆزگەرتىش قەلبنى تاش قىلىپ، رەھمەتتىن مەھرۇم قالدۇرىدۇ.