دىن ۋە ھايات

كىتاب ۋە ئاپتور ھەققىدە

«دىن ۋە ھايات (2000 سوئالغا جاۋاب)» ناملىق بۇ يىرىك قامۇسىي ئەسەر ئۇيغۇرلارنىڭ مەشھۇر ئالىمى ۋە دەۋەتچىسى مۇھەممەد يۈسۈپ مۇھەممەد تۇرسۇن تەرىپىدىن يېزىلغان بولۇپ، ئىسلام دىنىنىڭ ئاساسلىق تەلىماتلىرىنى قولايلىق ۋە ئىخچام سوئال-جاۋاب ئۇسلۇبىدا پۈتۈن خەلققە يەتكۈزۈشنى مەقسەت قىلغان.

ئاپتور ئەزھەر ئۇنىۋېرسىتېتى شەرىئەت ۋە قانۇن فاكۇلتېتىنى پۈتتۈرگەن بولۇپ، مەزكۇر كىتابنى مۆتىۋەر ئىسلام فىقھى مەنبەلىرى ۋە دەلىللەرگە تايىنىپ تەييارلىغان. بۇ نەشر كىتابنىڭ تولۇق نەشرى بولۇپ، 1- ۋە 2-كىتابتىكى بارلىق 2000 سوئال-جاۋابنى مۇكەممەل ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

---

مەزمۇن بۆلۈملىرى (13 بۆلۈم)

تۆۋەندىكى كارتىلار ئارقىلىق ئەسەرنىڭ مۇقەددىمىسى ۋە بارلىق بۆلۈملىرىگە بىۋاسىتە كىرەلەيسىز:

00-مۇقەددىمەكىتاب تەپسىلاتى، نەشر ئۇچۇرلىرى، ئاپتور مۇھەممەد يۈسۈپ تەرجىمىھالى، كىرىش سۆز ۋە تولۇق مۇندەرىجە.

01-ئېتىقاد (سوئال 1–163)دىن ۋە ئىمان، ئاللاھ تائالاغا ئىمان، 99 ئىسىم جەدۋىلى، پەرىشتىلەر، كىتابلار، پەيغەمبەرلەر، قازا-قەدەر ۋە ئاخىرەت.

02-ئىبادەت (سوئال 164–647)ئىبادەت ئاساسلىرى، پاكلىق، تاھارەت، ناماز، جامائەت ۋە جۈمە، زاكات، روزا، ھەج، ئۆمرە، ساۋاب ۋە گۇناھلار.

03-ئەخلاق (سوئال 648–967)ئەخلاق ئاساسلىرى، پەيغەمبەر ئەخلاقى، سۆيگۈ، ئېھسان، راستچىللىق، ئامانەت، ئىپپەت، ھايا، سېخىيلىق ۋە ئەدەپلەر.

04-سىيرەت ۋە تۇرمۇش (سوئال 968–1317)پەيغەمبەر ھاياتى (مەككە، مەدىنە، غازاتلار، پەتھى)، ئىجتىمائىي مۇناسىۋەت، سودا-سېتىق، ئىقتىساد ۋە قەسەم-نەزىر.

05-ھارام ۋە چەكلەنگەن ئىشلار (سوئال 1318–1555)ھالال-ھارام ئاساسلىرى، يېمەك-ئىچمەك، سۈدخورلۇق، ئورگان يۆتكەش، كىيىنىش، ناخشا-مۇزىكا ۋە چوڭ گۇناھلار.

06-قۇرئان ۋە سۈننەت (سوئال 1556–1680)قۇرئان كەرىمنىڭ خۇسۇسىيەتلىرى، توپلىنىشى، نۇسخىلىرى، ئوقۇش ئەدەپلىرى، سۈننەت ۋە ھەدىس ئىلمى.

07-ئىسلامىي ئىلىملەر ۋە مەزھەبلەر (سوئال 1681–1839)ئىسلامىي ئىلىملەر، تەپسىر ئىلمى ۋە مۇپەسسىرلەر، تۆت فىقھى مەزھەب، ئەھلى سۈننەت ئەقىدىسى ۋە كالام.

08-قۇرئان كەرىمنىڭ مۆجىزىلىرى (سوئال 1840–1845)قۇرئان كەرىمنىڭ ئىلمىي، ئەدەبىي، تارىخىي ۋە غەيبىي مۆجىزىلىرى ھەققىدە مەخسۇس سوئال-جاۋابلار.

09-مۇقەددەس جايلار ۋە بىلىم يۇرتلىرى (سوئال 1846–1894)مەككە، كەبە، مەدىنە، مەسجىدى ئەقسا، تارىخىي مەدرىسىلەر ۋە ھەرەمەيندىكى ئۇيغۇر ۋەقپىلىرى.

10-ئاتېئىزم ۋە ئاللاھنىڭ بارلىقى (سوئال 1895–1938)ئاتېئىزم، ماتېرىيالىزم ۋە دارۋىنىزمغا شەرئىي-ئىلمىي رەددىيە، ئاللاھنىڭ بارلىقىنىڭ ئەقلىي-پەننىي دەلىللىرى.

11-شەك-شۈبھىلەرگە رەددىيە (سوئال 1939–1958)زامانىۋى مەسىلىلەر، ئاياللار ھوقۇقى، تېررورلۇق، جىھاد ۋە ئىسلامغا قارىتىلغان شەك-شۈبھىلەرگە ئىلمىي جاۋابلار.

12-ئىسلام دۆلىتى ۋە خەلىپىلىكلەر (سوئال 1959–2000)ئىسلامدا سىياسەت، كېڭەش تۈزۈمى، خۇلەفائۇرراشىدۇن، ئەمەۋىي، ئابباسىي ۋە ئوسمانىيلار خەلىپىلىكى.

---

تۈزۈلۈش تەرتىپى

پۈتۈن قامۇستىكى جەمئىي 2000 سوئال-جاۋاب 13 ئاساسىي بۆلۈم ۋە 46 سەھىپە بويىچە رەتلەنگەن:

1. 00-مۇقەددىمە:

   • كىتاب ھەققىدە ۋە بېغىشلاش
   • ئاپتور مۇھەممەد يۈسۈپ ھەققىدە
   • كىرىش سۆز ۋە مېتودولوگىيە
   • تولۇق مۇندەرىجە

2. 01-ئېتىقاد بۆلۈمى (1–163-سوئاللار):

   • دىن ۋە ئېتىقاد ئاساسلىرى (1–20)
   • ئاللاھقا ئىمان كەلتۈرۈش (21–48)
   • ئاللاھنىڭ گۈزەل ئىسىملىرى ۋە سۈپەتلىرى (49–62، 99 ئىسىم جەدۋىلى)
   • پەرىشتىلەر، جىنلار ۋە شەيتانلار (63–82)
   • ساماۋىي كىتابلار ۋە قۇرئان كەرىم (83–96)
   • پەيغەمبەرلەرگە ئىمان كەلتۈرۈش (97–115)
   • قازا ۋە قەدەرگە ئىمان (116–134)
   • قىيامەت ۋە ئاخىرەتكە ئىمان (135–163)

3. 02-ئىبادەت بۆلۈمى (164–647-سوئاللار):

   • ئىبادەت ئاساسلىرى ۋە شەرتلىرى (164–183)
   • شەرىئەت ئاتالغۇلىرى: پەرز، ۋاجىب، سۈننەت، ھارام، مەكرۇھ، مۇباھ (184–204)
   • پاكلىق ۋە تاھارەت ئەھكاملىرى (205–248)
   • ئاياللارغا خاس ئەھكاملار (249–259)
   • غۇسلى ۋە تەيەممۇم (260–274)
   • ناماز ۋە ئۇنىڭ پەرز-سۈننەتلىرى (275–332)
   • ناماز ئوقۇشنىڭ ئەمەلىي تەرتىپى (333–393)
   • جامائەت ۋە جۈمە نامىزى (394–428)
   • باشقا نامازلار: ھېيت، سەپەر، تەراۋىھ، نەپلە (429–477)
   • جىنازە ۋە دەپنە ئىشلىرى (478–506)
   • زاكات ئەھكاملىرى ۋە مال مىقدارلىرى (507–553)
   • روزا، رامىزان ۋە ئېتىكاپ (554–607)
   • ھەج ۋە ئۆمرە پائالىيەتلىرى (608–634)
   • ساۋابلىق ۋە گۇناھ ئەمەللەر (635–647)

4. 03-ئەخلاق بۆلۈمى (648–967-سوئاللار):

   • ئەخلاق ھەققىدە ئومۇمىي بايان (648–673)
   • ئەخلاقنىڭ تۈرلىرى ۋە شەخسىي-ئىجتىمائىي تەرەپلىرى (674–717)
   • پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئەخلاقىدىن ئۆرنەكلەر (718–746)
   • سۆيگۈ ۋە ئۇنىڭ قىممىتى (747–779)
   • ئېھسان: ئاتا-ئانا، ئائىلە ۋە سۆز (780–804)
   • رەھىم-شەپقەت ۋە ئۇنىڭ يوللىرى (805–821)
   • راستچىللىق ۋە ئامانەتدارلىق (822–856)
   • ئىپپەت، ھايا ۋە گۈزەل سۆزلەش ئادابلىرى (857–893)
   • كەڭ قورساقلىق، كەچۈرۈمچانلىق ۋە سېخىيلىق (894–933)
   • داستىخان، كىيىنىش، مۇھىت ۋە ئىجتىمائىي ئەخلاق (934–967)

5. 04-سىيرەت ۋە تۇرمۇش بۆلۈمى (968–1317-سوئاللار):

   • پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھاياتى — مەككە دەۋرى (968–1019)
   • ھىجرەت، مەدىنە دەۋرى ۋە دەسلەپكى غازاتلار (1020–1060)
   • خەندەك، مەككە فەتھى ۋە ۋاپات (1061–1092)
   • ئىجتىمائىي مۇناسىۋەتلەر ۋە قوشنىدارچىلىق ئەھكاملىرى (1093–1140)
   • سودا، سېتىق، ئىقتىساد ۋە پۇل-مۇئامىلە (1141–1230)
   • قەسەم، نەزىر، كەپپارەت ۋە تۇرمۇش ئەھكاملىرى (1231–1317)

6. 05-ھارام ۋە چەكلەنگەن ئىشلار بۆلۈمى (1318–1555-سوئاللار):

   • ھالال-ھارام ئۇقۇمى، پرىنسىپلىرى ۋە ئاساسلىرى (1318–1347)
   • يېمەك-ئىچمەك ۋە ھايۋانلاردىكى ھالال-ھارام (1348–1385)
   • جازانىخورلۇق، قىمار، ئوغرىلىق ۋە ھارام كىرىملەر (1386–1420)
   • ئادەم ئەزاسى يۆتكەش، داۋالىنىش ۋە تېببىي چەكلىمىلەر (1421–1455)
   • ئەر-ئاياللارنىڭ كىيىنىشى ۋە زىبۇ-زىننەت چەكلىمىلىرى (1456–1495)
   • ناخشا-مۇزىكا، كىنو-تېلېۋىزور، ھەيكەل ۋە كۆڭۈل ئېچىش (1496–1525)
   • ئاللاھنىڭ ھەققىگە قارشى چوڭ گۇناھلار ۋە مەسىيەتلەر (1526–1555)

7. 06-قۇرئان ۋە سۈننەت بۆلۈمى (1556–1680-سوئاللار):

   • قۇرئان كەرىمنىڭ خۇسۇسىيەتلىرى، ئىسىملىرى ۋە چۈشۈشى (1556–1589)
   • قۇرئاننىڭ توپلىنىشى، كىتاب قىلىنىشى ۋە نۇسخىلىرى (1590–1620)
   • قۇرئان ئوقۇش، قىرائەت، تەجۋىد ۋە يادلاش پەزىلىتى (1621–1650)
   • سۈننەت، ھەدىس، قۇرئانچىلارغا رەددىيە ۋە سەھىھ ھەدىسلەر (1651–1680)

8. 07-ئىسلامىي ئىلىملەر ۋە مەزھەبلەر (1681–1839-سوئاللار):

   • ئىسلامىي ئىلىملەرنىڭ تۈرلىرى ۋە ئۆگىنىشنىڭ پەرزلىكى (1681–1715)
   • تەپسىر ئىلمى، مەشھۇر مۆتىۋەر تەپسىرلەر ۋە ئۇسۇللار (1716–1750)
   • تۆت چوڭ فىقھى مەزھەب، مەزھەب ئەئىمەلىرى ۋە تەقلىد (1751–1790)
   • تەۋھىدنىڭ تۈرلىرى، بىدئەت ۋە ئەھلى سۈننەت ئەقىدىسى (1791–1839)

9. 08-قۇرئان كەرىمنىڭ مۆجىزىلىرى (1840–1845-سوئاللار):

   • قۇرئان كەرىمنىڭ ئەدەبىي، ئىلمىي ۋە تارىخىي مۆجىزىلىرى (1840–1845)

10. 09-مۇقەددەس جايلار ۋە بىلىم يۇرتلىرى (1846–1894-سوئاللار):

    • مەككە، كەبەتۇللاھ، مەدىنە ۋە مەسجىدى ئەقسا پەزىلىتى (1846–1870)
    • ئىسلام تارىخىدىكى مەشھۇر مەدرىسىلەر ۋە ئۇيغۇر ۋەقپىلىرى (1871–1894)

11. 10-ئاتېئىزم ۋە ئاللاھنىڭ بارلىقى (1895–1938-سوئاللار):

    • ئاتېئىزم، ماتېرىيالىزم ۋە دارۋىنىزمغا شەرئىي-ئىلمىي رەددىيە (1895–1915)
    • ئىلىم-پەن ۋە كائىنات ئارقىلىق ئاللاھنىڭ بارلىقىنىڭ دەلىللىرى (1916–1938)

12. 11-شەك-شۈبھىلەرگە رەددىيە (1939–1958-سوئاللار):

    • زامانىۋى مەسىلىلەر، ئاياللار ھوقۇقى، تېررورلۇق ۋە جىھاد (1939–1958)

13. 12-ئىسلام دۆلىتى ۋە خەلىپىلىكلەر (1959–2000-سوئاللار):

    • ئىسلامدا ھاكىمىيەت، كېڭەش، خۇلەفائۇرراشىدۇن ۋە ئوسمانىيلار خەلىپىلىكى (1959–2000)

---

ئالاھىدىلىكى ۋە كارتىلىق ئوقۇش ئۇسلۇبى

تور بېتىمىزدە ھەر بىر سوئال ۋە جاۋاب مەخسۇس ئوقۇش كارتىسى شەكلىدە تولۇق كۆرسىتىلىدۇ:

• ئۇدا ئوقۇش قولايلىقى: سوئال ۋە جاۋابلار بىر تۇتاش ئوچۇق ھالەتتە تۇرىدۇ، ئايرىم چېكىپ ئېچىشنىڭ ھاجىتى يوق.
• تېز ئىزدەش: توركۆرگۈچنىڭ ئىزدەش ئىقتىدارى (Ctrl+F ياكى Cmd+F) ۋە بېكەتنىڭ ئىزدەش رامكىسى ئارقىلىق بارلىق مەزمۇن ئىچىدىن بىۋاسىتە ئىزدەشكە بولىدۇ.
• ئوڭدىن سولغا (RTL) لايىھە: ئۇيغۇر تىلىنىڭ فونت ۋە خەت نۇسخىسىغا تولۇق ماسلاشقان، كۆزنى تېلىقتۇرمايدىغان زامانىۋى لايىھەلەنگەن.