ئەر-ئايالنىڭ ئۆزئارا ھەق-ھوقۇقلىرى، باراۋەرلىك ۋە ئائىلە ئىناقلىقى

ئەر، ئى ككى ئايالنى گۇۋاھلىققا تەكلىپ قىلىڭلار. بۇ ئىككى ئايالنىڭ بىرسى ئۇنتۇپ قالسا، ئىككىنچىسى ئېسىگە سالىدۇ ﴾ .

4 . ئاياللار بەش ۋاقىت نامازلىرىنى مەسجىدتە ئۋقۇشقا بۇيرۇلمىغان.

بۇھەقتە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام: » ئايالنىڭ ئۆز ئۆيىدە ناماز ئۋقۇغىنى، مەسجىدتە ئۋقۇغىنىدىن ئەۋزەلدۇر « . بۇ ھەدىس، ئاياللارنىڭ مەسجىدتە ناماز ئۋقۇشلىرىنى مەنئى قىلىشنى ئىپادىلىمەيدۇ. بەلكى ئىسلام دىنى ئاياللارنىڭ ئۆي ئىچىدىكى مەشغۇلاتلىرىنىڭ كۆپلىكىنى كۆزدە تۇتقانلىقتىن، ئۇلارغا ئەرلەرگە ئۋخشاش كۆپ ئىبادەتلەرنى بۇيرىمىغان. چۈنكى ئاياللارنىڭ ئائىلىدىكى ئۆي ئىشلىرىمۇ ئىبادەتتۇر. ئەگەر ئۇلارغا ئەرلەرگە ئۋخشاش جۈمە ئۋقۇشنى پەرز قىلغان ۋە بەش ۋاقىت نامازنى مەسجىدتە ئۋقۇشقا بۇيرۇلغان بولسا ئىدى، كۆپىنچە ئاياللار بۇلارنى ئىجرا قىلالماي گۇناھكار بولغان بولاتتى. مانابۇ، ئىسلام دىنىنىڭ ئادىللىقى ۋە ئاياللارغا كۆرسەتكەن شەپقىتىدۇر.

5 . ئايالغا جۈمە نامىزى پەرز ئەمەستۇر. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بۇ

ھەقتە مۇنداق دېگەن: » جۈمە نامىزى ھەرقانداق مۇسۇلمان كىشىگە جامائەت بىلەن ئادا قىلىش پەرزدۇر. پەقەت قۇل، ئايال، كىچىك بالا ۋە كېسەل كىشىلەر بۇنىڭدىن مۇستەسناد ۇر « . ئاياللارغا جۈمە ئۋقۇشنىڭ پەرز بۋلمىغانلىقى ئۇلارنى جۈمە

( بەقەرە سۈرىسى 282 ئاي ەت

( ئەھمەد ۋە تەبەراني رىۋايىتى ئەبۇ داۋۇد رىۋايىتى

ئۋقۇشتىن مەنئى قىلىش دېگەننى ئىپادىلىمەيدۇ. گەرچە ئاياللارغا جۈمە نامىزى پەرز قىلىنمىغان بولسىمۇ، ئۇلار ئۆز ئىختىيارى بىلەن جۈمە نامازلىرىنى ئوقۇسا، بۇنىڭ ساۋابى ئەرلەرنىڭكىدىن ھېچ كەم بۋلمايدۇ، ئەلۋەتتە.

6 . ئەر ئادىل بۋلۇش شەرتى بىلەن بىردىن ئارتۇق ئايالنى نىكاھىدا

ساقلىيالايدۇ. ئەمما ئايال ئۇ نداق ئەمەس، ئۇ پەقەت بىر ئەرنىڭ زىممىسىدا بولىدۇ.

7 . ئايالىنى تالاق قىلىش ھوقۇقى ئەرنىڭ قۋلىدا بولۇپ، ئايالدا

ئېرىنى تالاق قىلىش ھوقۇقى يوق. ئەمما ئەر بۇ ھۋقۇقىدىن پايدىلنىپ ئايالىغا زۇ لۇم قىلسا ياكى ئايالى ئايرىلىشنى تەلەپ قىلسىمۇ، ئۇنى تالاق قىلمىسا شەرىئەت مەھكىمىسى ئۇنى مەجبۇرى تالاق قىلدۇرىدۇ ۋە ئەرگە زۋراۋانلىق قىلغانلىقى ئۈچۈن تېگىشلىك جازاسىنى بېرىدۇ.

8 . ئايال مەھرەمسىز ياكى ئىشەنچلىك، دىيانەتلىكئ ايال

گۇرۇپپىسىغا قۋشۇلماستىن، ئۆزى يالغۇز ھالدا، ئۈچ كۈنلۈكتىن كۆپ مۇ ساپىلىك بولغان سەپەرگە چىقالمايدۇ. ئەرلەرنىڭ يارىتىلىشىدىكى ئارتۇقچىلىقى ھەرقانداق بىر جەمئىيەتتە ئۇنى باشقۇرۇپ، ئىدارە قىلىپ تۇرىدىغان بىرەر باشلىقنىڭ بۋلۇشى تەبئىي زۆرۈرىيەتتۇر. ئائىلىمۇ جەمئىيەتنىڭ بىر تەركىبى بۋلغانلىقى ئۈچۈن، ئائىلىگە مەسئۇللۇق قىلىدىغان بىرەر مەسئۇلنىڭ شۇ ئائىلىدە بۋلۇشى ئىنتايىن زۆرۈر. تەبىئىيكى، بۇ مەسئۇللۇققا ئەرلەر ئاياللارغا نىسبەتەن لاياقەتلىكتۇر. چۈنكى، ئەرلەر ئەقىلدا ئارتۇق، جىس مانىي جەھەتتە كۈچلۈك بولغاچقا، ئۇلار ئائىلە ئىشلىرىنى تەمكىنلىك بىلەن باشقۇرالايدۇ. ئاللاھ تائالا بۇ

ھەقتە مۇنداق دەيدۇ: ﴿وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ﴾ يەنى ﴿ئەرلەر ئاياللاردىن بىر دەرىجە ئارتۇقلۇققا ئىگە ﴾ ، ﴿الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ﴾ يەنى

﴿ ئەرلەر ئاياللارنىڭ ھامى يلىرىدۇر ﴾ .

دېمەك، ئەرلەرنىڭ ئاياللارغا نىسبەتەن بىر دەرىجە ئارتۇق ئىكەنلىكىگە ۋە ئائىلىنى ھىمايە قىلىپ، ئىدارە قىلىشتىكى مەسئۇلىيىتىنى ھېچ كىشى ئىنكار قىلالمايدۇ. ھەقىقەت شۇنداق ئى كەن، ئاياللارنىڭ ئاللاھ تائالاغا ئاسىيلىق بۋلمايدىغان پۈتۈن ئىشلاردا ئەرلىرىنىڭ خاھىشىغا ھۆرمەت قىلىشى ئىنتايىن مۇھىمدۇر. بۇ ھۋقۇقتىن پايدىلىنىپ ئۆزلىرىنى خۋجايىن، ئاياللىرىنى بولسا، خىزمەتچى ئورنىدا كۆرۈپ، ئۇلارنى ھەدەپ خارلايدىغان، ئۇرۇپ تىللايدىغان ئەرلەر ھەقىقەتەن نادان ھەم ئاڭسىز كىشىلەردۇر. ئۇلار ئەگەر شۇنداق قىلىدىكەن، ئالالھ تائالانىڭ جازاسىغا يۋلۇقىدۇ. چۈنكى ئاياللارغا قارشى ھوقۇقلىرىنى ئۆز يۋلىدا توغرا ئىشلەتمىگەن ئەر ئايالىغا زۋلۇم قىلغان بولىدۇ. كىشلەرگە زۇلۇم قىلغان ھەرقانداق ئادەم ئۇنىڭ جازاسىنى ئاۋۋال مۇشۇ دۇنيادا، ئاندىن ئاخىرەتتە چۋقۇم كۆرىدۇ. ئەرلەرنى ئاياللاردىن بىر دەرىجە ئارتۇق دېگەنلىك، ئۇلارنى ھۆرمەت ۋە خۋجايىنلىق جەھەتتە ئارتۇق دېگەنلىك بولمايدۇ. چۈنكى ئادەم بالىلىرى ئەر بولسۇن، مەيلى ئايال بولسۇن، يەر يۈزىنىڭ خۋجايىنلىقىدا، ئىنسانىي ئۇلۇغلۇق ۋە ھۆرمەتتە ئۋخشاشتۇر. بۇنىڭغا بىنائەن ھۆرمەت ۋە خۋجايىنلىقتا ئەر ئايال ئىككىسى ئۋخشاشتۇر. بەقەرە سۈرىسى 822 ئايەت

( نىسا سۈرىسى 34 - ئايەت

پەقەت ئەرلەر يارىتىلىشىدىكى بەزىبىر پەرقلىق تەرەپلىرى، ئەقىل ۋە كۈچ قۇۋۋەتتە بىر قەدەر ئارتۇقچىلىقى تۈپەيلىدىن مەسئۇلىيەتلەرنى كۆتۈرۈشتە ئاياللاردىن ئارتۇق دېگەنلىكتۇر. بۇ ئارتۇقچىلىقنىڭ يۈزىسىدىن ئەرلەر ئاياللارنىڭ ھامىيلىرى دېيىلگەن ۋە ئائىلىنىڭ پۈتۈن مەسئۇلىيەتلىرى ئۇلارغا تاپشۇرۇلغان. شۇنىڭدەك، ئەرنى ئائىلىنىڭ مەسئۇلى ۋە باشلىقى دېگەنلىكمۇ ئۇنىڭ ھاكىممۇتلەق بۋلۇۋېلىشىنى ئىپادىلىمەيدۇ. ئەر ئائىلىدە ھاكىممۇتلەق ئەمەس، بەلكى ئائىلە ئەزالىرىغا يول كۆرسەتكۈچى رەئىس، خالىس . شۇن داقتىمۇ ئۇ، ئايالىنىڭ ۋە بالىلىرىنىڭ توغرا پىكىر ۋە مەسلىھەتلىرىنى قوبۇل قىلىشتىن باش تارتالمايدۇ. شۇنداق قىلغاندىال ئائىلە گۈللىنىدۇ. ئاياللارغىمۇ ئۆز تەبىئىتىگە يارىشا مەسئۇلىيەتلەر بەلگىلەنگەن. لېكىن ئەرلەرنىڭ يۇكى ئېغىردۇر، ئەلۋەتتە. ئايالنىڭ ئېرىگە بۋ يسۇنۇشى ئاتا ئانىسىغا ئىتائەت قىلشىتىن مۇھىم ئايال تۇرمۇشقا چىقىشتىن بۇرۇن ئاتا ئانىسىنىڭ مەسئۇلىيىتىدە ۋە ئۇلارنىڭ ئىگدارچىلىقىدا بولىدۇ. بۇ ۋاقىتتا ھەر ئىشتا ئاتا ئانىسىغا ئىتائەت قىلىشى لازىم. ئەمما تۇرمۇشقا چىققاندىن كېيىن ئۇنى پەرۋىش قىلىش، قۋغد اش ۋە ئۇنىڭغا يول كۆرسىتىش مەسئۇلىيىتى ئۇنىڭ ئېرىنىڭ زىممىسىغا ئۆتكەن بولىدۇ. بۇ ۋاقىتتا، ئايالنىڭ ئېرىنىڭ توغرا قارارىغا بۋيسۇنىشى ، ئاتا ئانىسىغا بۋيسۇنۇشىدىن زۆرۈر ۋە ئەۋزەلدۇر. ئىسلام فىقھىشۇناس ئالىملىرىنىڭ پەتىۋاسىدا » ئەرنىڭ توغرا ئىشىغا ياكى ھەق سۆ زىگە، ئايالىنىڭ ئاتا ئانىسى قارشى چىقىپ، قىزىنىڭ قۋلىقىنى تۋلغاپ ، ئۇنى ئۆزلىرىگە بۋيسۇنۇشقا زۋرلىسا، بۇ ۋاقىتتا ئايال ئاتا ئانىسىغا ئاسىيلىق قىلىپ، ئېرىنىڭ توغرا سۆزىگە كىرىشى لازىم « دەپ قەيت قىلىنغان. چۈنكى ئايالنىڭ ھەق ئىشتا ئېرىگە

بۋيسۇنغانلىقى ئاللاھ تائالانىڭ ئەمرىنى تۇتقانلىققا ياتىدۇ . قۇرئان كەرىمنىڭ ئايەتلىرى ۋە سەھىھ ھەدىسل ەر ھەقىقىي ياخشى ئاياللارنىڭ سۈپەتلىرىنى بايان قىلىپ، ئۇلارنىڭ ئاللاھ تائالاغا ئىتائەت قىلىدىغان، ئاللاھ تائالاغا ئاسىيلىق بۋلمايدىغان ئىشلاردا ئېرىنىڭ سۆزىگە كىرىدىغان، ئۇنىڭ ئابرۋيىنى، مال دۇنياسىنى، بالىلىرىنى ياخشى مۇھاپىزەت قىلىدىغان ئاياللار ئىكەنلىكىگە ئىشارەت قىلماقتا. قۇرئان ئۇلارنى تەرىپلەپ ۋە مەدھىيىلەپ مۇنداق دەيدۇ: ﴿فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ﴾ يەنى ﴿ياخشى ئاياللار ئىتائەت قىلغۇچىلاردۇر، ئەرلىرى يېنىدا بۋلمىغان چاغلاردىمۇ، ئاللاھ تائالانىڭ پاناھىدا ئەرلىرىنىڭ ھەقلىرىنى ساقلىغۇچىلاردۇر ﴾ . ياخشى ئايال ئېرىنى ۋە ئۇنىڭ مەنپەئەتىنى، ئۆزىدىن ۋە ئۆز مەنپەئەتىدىن ئۈستۈن بىلىدۇ. بۇ ئىشتا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامىنىڭ ئاياللىرى بىزگە ياخشى ئۈلگىدۇر. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئائىلىسىدىكى بىر كۆڭۈلسىزلىك سەۋەبلىك ئايالى ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھانىڭ پەيغەمبەرنى ياكى ئاتا ئانىسىنى تاللىشى مەسىلىسىدە، ئۇنى ئاتا ئانىسى بىلەن مەسلىھەتلىشىشكە بۇ يرىغاندا، ئۇ » ئى ئاللاھنىڭ پەيغەم بىرى ! سىزت ۋغرۇلۇق مەن ئاتا ئانامدىن مەسلىھەت سۋرامدىمەن؟ سىز مېنىڭ كۆز قارچۇغۇم تۇرغان يەردە، مەن ئاللاھ تائالانى ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنى تاللىدىم « دەيدۇ. بىر كۈنى ئەبۇ سۇفيان قىزى )پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئايالى( نىسا سۈرىسى 34 - ئايەت

ئۇممە ھەبىبە رەزىيەللاھۇ ئەنھانى ئۇزاق ئايرىلىشتى ن كېيىن، كۆرۈش ئۈچۈن كېلىدۇ ۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئىشىكى ئالدىغا كېلىپ تەلمۈرۈپ تۇرىدۇ، لېكىن قىزى ئۇنىڭغا ئۆيىگە كىرىشكە ئىجازەت بەرمەيدۇ. بۇ ۋاقىتتا، ئەبۇ سۇفيان ئۆزىچە كىرىپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۋلتۇرىدىغان مەخسۇس كۆرپىدە ئۋلتۇرۇشقا ئىنتىلگى نىدە، ئۇممە ھەبىبە كۆرپىنى دەرھال ئۇ نىڭدىن تارتىۋېلىپ، ئۇنىڭ كۆرپە ئۈستىدە ئۋلتۇرۇشىغا رۇخسەت قىلمايدۇ . بۇ ۋاقىتتا ئەب ۇسۇ فيان ئەجە ب لىنىپ: » ئەي قىزىم، كۆرپىنى مەندىن تارتىۋىلىشىڭىز مېنىڭ ئۇنىڭ ئۈستىدە ئۋلتۇرۇشۇمغا لايىق بۋ لمىغانلىقىمدىنمۇ ياكى كۆرپىنىڭ ماڭا لايىق ئەمەسلىكىدىنمۇ؟ « دەپ سۋرىغاندا، ئۇ ممە ھەبىبە: » سىز مۇ شرىك)بۇتپەرەست( ئادەمسىز، بۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ كۆرپىسى، شۇ ڭا سىزنىڭ ئۇنىڭ ئۈستىدە ئۋلتۇرۇشىڭىزنى مۇۋاپىق كۆر مىدىم « دەپ جاۋاب بېرىدۇ. ئىسلام دىنى مۇندىن باشقا يەنە، ئاياللارغا ئۇلارنىڭئ ەرلىرى ئۆيلىرىدە بار ۋاقىتلاردا ئۇلارنىڭ رۇخسىتىسىز نەپلى رۋزا )يەنى پەرز، ۋاجىب بۋلمىغان، بەلكى قىلسا ساۋاپ بۋلىدىغان ئىختىيارى رۋزا( ۋە باشقىمۇ نەپلى ئىبادەتلەر بىلەن مەشغۇل بۋلۇشىنىڭ ياخشى ئەمەسلىكىنى ئۆ گەتتى. چۈنكى ئۇنىڭ )ئاللاھ تائالاغا ئاسىيلىق بۋلما يدىغان ئىشلاردا( ئېرىنىڭ توغرا خاھىشىغا ھۆرمەت قىلىشىمۇ ساۋابلىق ئىشتۇر . پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىر ھەدىستە مۇنداق دېگەن: » قانداقلا بىر ئايال، ئېرى ئۋنىڭدىن رازى بولغان ھالدا

ئۆلىدىكەن، ئۇ جەننەتكە كىرىدۇ « . ئەنەس رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلىنغانبىر ھەدىستە مۇنداق كەلگەن: » بىر ئادەم سەپەرگە چىقىشتىن بۇرۇن ئايالىغا ئۆيدىن چىقماي ئۋلتۇرۇشىنى تەۋسىيە قىلىپ كېتىپ قالىدۇ، بۇ ئادەم سەپەردىن قايتىپ كەلگىچە، ئايالىنىڭ دادىسىنىڭ كېسىلى ئېغىرلىشىپ قالىدۇ، بۇ ئايال ئېرىنى كۈتۈپ باقىدۇيۇ، ئېرى قاي تىپ كەلمەيدۇ. شۇڭا ئۇ، رەسۇلۇللاھتىن دادىسىنى يۋقلاپ كېلىشى ئۈچۈن رۇخسەت سۋرىغاندا، رەسۇلۇللاھ ئۇنىڭغا، ئاللاھ تائالادىن قۋرقۇڭ، ئېرىڭىزنىڭ تەۋسىيەسىگە خىلاپلىق قىلماڭ، دەپ رۇخسەت بەرمەيدۇ. ئايال يەنە ئېرىنى كۈ تىدۇ. بۇ ئارىدا دادىسىنىڭ ئۆلۈپ كەتكەنلىك خەۋىرى كېلىدۇ. ئا يال يەنە رەسۇلۇللاھتىن دادىسىنىڭ ئۆلۈم مۇراسىمىگە بېرىپ كېلىشى ئۈچۈن رۇخسەت سوراپ كېلىدۇ، رەسۇلۇللاھ يەنە ئۇنىڭغا » ئاللاھ تائالادىن قۋرقۇڭ، ئېرىڭىزنىڭ تەۋسىيەسىگە خىلاپلىق قىلماڭ « دەپ تەسەللى بېرىدۇ. ئايال رەسۇلۇللاھنىڭ بۇيرۇقىغا ئىتائەت قىلىپ دادىسىنىڭ ئۆ لۈم مۇراسىمىگە بارمايدۇ. شۇ ئەسنادا ئاللاھ تائالادىن پەيغەمبەرگە، » بۇ ئايالنىڭ ئېرىنىڭ سۆزىدىن چىقمىغانلىقى يۈزىسىدىن، ئۇنىڭ دادىسىنىڭ گۇناھلىرى مەغپىرەت قىلىندى « دەپ ۋەھ يى كېلىدۇ. بۇ ھەدىستىن بىلىمىزكى، ئايالنىڭ ئېرىگە ھۆرمەت قىلىشىنىڭ نەقەدەر ئۋلۇغ ئىباد ەت سانىلىدىغانلىقى ۋە قىزلىرىنى ئىتائەتچان، ياخشى قىلىپ تەربىيىلىگەن ئاتا ئانىلارنىڭ بۇ مېھنەتلىرىنىڭ ئىبىن ماجە رىۋايىتى

مۇكاپاتىنى چۋقۇم كۆرىدىغانلىقى شۈبھىسىزدۇر. بۇنداق ئاتىلار نېمە دېگەن بەختلىك ئاتىلار، ھە! شۇنىمۇ ئەسكەرتىش كېرەككى. ئايالنىڭ ئېرىگە بۋيسۇنۇشى ئاللاھ تا ئالاغا ئاسىيلىق بۋلمايدىغان ئىشلار دائىرىسىدە بولىدۇ. ئەگەر ئۇنى ئېرى يامان ئىشلارنى قىلىشقا ياكى پەرز، ۋاجىب قاتارلىق ئەمەللەرنى تەرك ئېتىشكە بۇيرىسا، ئۇنىڭغا قەتئىي بۋيسۇنماسلىقى لازىم. قىلسىا ساۋاب بۋلىدىغان، قىلمىسىمۇ گۇناھ بۋلمايدىغان نەپلى ئىبادەتلەرنى ئېرىنىڭ يۈز خاتىرىسى ئۈچۈن تەرك ئەتسە بولىدۇ. چۈنكى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن: » ئاللاھ تائالاغا ئاسىيلىق بۋلىدىغان ئىشلاردا بەندىگە بۋيسۇنۇشقا بولمايدۇ . « ئەمما نەپلى ئىبادەتلەرنى ئۆز ئىختىيارى ياكى بىراۋنىڭ خاتىرىسى ئۈچۈن تەرك قىل غان كىشى ئاللاھ تائالاغا ئاسىيلىق قىلغان ھېسابلانمايدۇ. نەتىجىدە گۇناھكار بولمايدۇ. ئەر ئائىلىدە مۇتلەق قارار ئىگىسى ئەمەس بۇ ماۋزۇدىن يۆتكىلىشتىن ئاۋۋال شۇنى تەكىتلەش كېرەككى، ئەر گەرچە ئائىلىسىنىڭ ماددىي ۋە مەنىۋى پۈتۈن ئېھتىياجلىرىنى قامداش ۋە ئائىلە ئە زالىرىغا يول كۆرسىتىش مەسئۇلىيىتىنى ئۈستىگە ئالغان بىر ئائىلە رەئىسى بولغان بولسىمۇ، ئائىلە ئىشلىرى ھەققىدە، ئايالىنىڭ كۆز قارىشىغا ھۆرمەت قىلىش، ھەر ئىشنى ئۆزئارا مەسلىھەتلىشىش دائىرىسىدە ئېلىپ بېرىش، ئۇنىڭ توغرا پىكرىنى قوبۇل قىلىش ۋە ئۆز ئارا بىر بىرىنى چۈشىنىشتىن باش تارتالمايدۇ. چۈنكى ئائىلە ئەر ئايال ئىككىسىنىڭ مېھنىتى بىلەن قۇرۇلغان بىر مۇئەسسەسە. ئەر بۇ مۇئەسسەسەنىڭ باشلىقى بولغان بۋلسىا، ئايالمۇ ئۇنىڭ مۇئاۋىن

باشلىقى ۋە باشلىقنىڭ سىردىشى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. ياردەمچىسىز باشلىق قاناتسىز قۇشقا ئۋخشىسا، باشلىقسىز مۇئەسسەسە چۋپانسىز پادىغا ئۋخشايدۇ. قاناتسىز قۇش ئۇچالمىغاندەك، چۋپانسىز پادىمۇ بۆرىلەرنىڭ ھۇجۇمىغا ئۇچراپ ۋەيران بولىدۇ. دېمەك، ئائىلە ئىشىدا ئەر ئايال بىر بىرىنىڭ ياردىمىدىن بىھاجەت بولالمايدۇ. ئەرنىڭمۇ ئايالىغا ھۆرمەت قىلىشى ۋە پىكرىنى ئېلىشى زۆرۈردۇر.

ئەر بىلەن ئايالنىڭ باراۋەرلىكى

بۇ مەسىلە ئۈستىدىكى تالاش تارتىشلار ئىسلام دۈشمەنلىرى تەرىپىدىن مۇسۇلمانلارنى ھەق يۋلدىن ئازدۇرۇش مەقسىتىدە قەستەن ئۋتتۇرىغا قۋيۇلغان بولۇپ، كىشىلەرنى قايمۇقتۇرۇپ كەلمەكتە. بۇنىڭ نەتىجىسىدە، ئىسلام دىنىنىڭ ھەقىقىتىنى تۋلۇق چۈشىنىپ يېتەلمىگەن بەزى مۇسۇلمان قېرىنداشلىرىمىزنىڭ ئىسلام دىنىغا بولغان ئەقىدە ئىخلاسى ئاجىزلىشىپ قايمۇقۇپ قالماقتا. ھالبۇكى، بۇ مەسىلە قۇرئان كەرىمدە ۋە ھەدىس شەرىپلەردە چۈشىنىشلىك ھالدا تۋلۇق ئىزاھلانغان. بىز بۇ مەسىلىنى مۇسۇلمانلا رنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈن بىرئاز تەپسىلىي سۆزلەپ ئۇتىمىز. ئىسلام دىنى ئىنسانىيەتنى يۋقتىن بار قىلغان ۋە ئۇلارنىڭ مىجەز خاراكتېرلىرىنى ئۋ بدان بىلىدىغان يېگانە ئاللاھ تائالا تەرىپىدىن كەلگەن ساماۋىيدىن بولغاچقا، ئۇنىڭ قانۇن پىرىنسىپلىرىدا ئىنسانلارنىڭ يارىتىلىشىدىكى تەبىئىتى ۋە ئۆزگىچىلىكى ئالاھىدە كۆزدە تۋتۇلغان. شۇڭا ئىسلام دىنىنى ئەقىلغا مۇۋاپىق، ھەرقانداق بىر جەمئىيەتكە مۇناسىپ كېلىدىغان ھەق دىن ، دەپ تۋنۇيمىز. ئاللاھ تائالا ئۆز ھېكمىتى بىلەن ئىنسان ۋە باشقىمۇ مەخلۇقاتنى ئەركەك چىشى قىلىپ ياراتتى. ئەر ئايال ئىككى جىنسنىڭ تەبىئىتى بىر بىرىگە ئۋخشىمىغىنىغا قاراپ ئۇلارنىڭ ھاياتلىقتىكى ۋەزىپىلىرىمۇ ئۋخشاش بولمايدۇ. ھەر بىر جىنسنىڭ ئۆزىگە لايىق خۋسۇسىيىتى ۋە ھاياتلىقتا ئۋينايدىغان ئۆزىگە خاس ئالاھىدە رۋلى بار. شۇنداق ئىكەن، ئىسلام قانۇن پىرىنسىپلىرىدىمۇ ئەر ئايال ئىككى جىنسنىڭ باراۋەر بۋلىدىغان ۋە باراۋەر بولالمايدىغان يەرلىرىمۇ باردۇر.

ئەر بىلەن ئايال باراۋەر بۋلىدىغان مەسىلىلەر تۆۋەندە، ئەر بىلەن ئايال باراۋەر بۋلىدىغان مەسىلىلەردىن ئىخچاملىغان ھالدا 9 مەسىلە بايان قىلىنىدۇ. ئۇلار:

1 . ئەر بىلەن ئا يال ئىنسانلىق خۇسۇسىيەتلىرىدە ۋە ئىنسانلىق

ھۆرمەتتە ئۋخشاشتۇر. ئاللاھ تائالا ئەر ئايال پۈتۈن ئىنسانلارنى ھۆرمەتلىك ياراتقانلىقى ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ: ﴿وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ﴾ يەنى ﴿ھەقىقەتەن بىز ئادەم بالىلىرىنى ھۆرمەتلىك قىلدۇق﴾.

2 . ئەر بىلە ن ئايال ئىسلام شەرئىتىدە بۇيرۇلغان ئەمەل

ئىبادەتلەرنى بەجا كەلتۈرۈ رشكە تەكلىپ قىلىنىشتا ئۋخشاشتۇر. يەنى ئەرگە پەرز بولغان بەش ۋاقىت ناماز، رۋزا، زكات ، ھەج، بىلىم ئېلىش ۋە باشقىمۇ ئىبادەتلەر ئايال غىمۇ ئۋخشاشال پەرزدۇر. شۇنداقلا ئۇلارنىڭ قىلغان ئەمەل ئىبادەتلىرىگە بېرىلىدىغان مۇكۆپاتلارمۇ ئۋخشاش بولىدۇ. ئاللاھ تائالا بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ: ﴿أَنِّيلَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِّنكُممِّنذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ﴾ يەنى ﴿مەن سىلەردىن ئەر بولسۇن ، ئايال بولسۇن ھەرقانداق بىر ياخشى ئىش قىلغۇچىنىڭ قىلغان ئەمەلىنى بېكار قىلىۋەتمەيمەن ﴾ .

3 . ئەر بىلەن ئايال ئىسلام شەرىئىتىدە مەنئى قىلىنغان ئىشلاردىن

تۋسۇلۇشتا ئۋخشاشتۇر. يەنى قۇرئان كەرىمدە ۋە سەھىھ )ئىشەنچلىك( ھەدىسلەردە مەنئى قىلىنغان ئىشلاردا ئەر بولسۇن، ئايال بولسۇن ئىسرا سۈرىسى 07 ئايەت ) ( 591

ھەممىسى بىردەك مەنئى قىلىنغان. ئاللاھ تائالا بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ: ﴿وَمَنجَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئَاتِ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾ يەنى ﴿كىمكى (يەنى ئەر بولسۇن ئايال بولسۇن) يامان ئىش قىلىدىكەن، يامان ئىش قىلغانلارغا پەقەت قىلغان ئىشلىرىغا يارىشا جازا بېرىلىدۇ ﴾ .

4 . ئەر بىلەن ئايال قىساستا ئۋخشاشتۇر. يەنى بىر ئەر بىر ئايالنى

ھەقسىز ئۆلتۈ رگەن بولسا بۇ ئەر ئۆلتۈرۈلگەن ئايال ئۈچۈن ئۆلتۈرىلىدۇ. شۇنىڭدەك، ئەگەر بىر ئايال بىر ئەرنى ناھەق ئۆلتۈرگەن بولسا، بۇ ئايالمۇ شۇ ئەر ئۈچۈن ئۆلتۈرىلىدۇ. بۇ ھەقتە ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى ۖ الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنثَىٰ بِالْأُنثَىٰ﴾ يەنى ﴿ئى ئىمان ئېيتقانلار ! ئۆلتۈرۈلگەنلەرئۈچۈن قىساس ئېلىش سىلەرگە پەرز قىلىندى، ھۆر ئادەم ئۈ چۈن ھۆر ئادەمدىن، قۇل ئۈچۈن قۇلدىن، ئايال ئۈچۈن ئايالدىن قىساس ئېلىنىدۇ ﴾ . يۇقىرىقى ئايەتتە بايان قىلىنغان » مۆمىنلەر « دېگەن سۆز ئەر بولسۇن، ئايال بولسۇن، ھەرقانداق مۆمىن كىشىلەرگە قارىتىلغان.

5 . ئەر بىلەن ئايال ئىلىم مەرىپەت ئۆگىنىشكە بۇيرۇلۇشتا

ئۋخش اشتۇر. يەنى ئىسلام دىنى مۇسۇلمانلارنى ئىلىم ئۆگىنىشكە بۇيرۇغاندا، ئەر بىلەن ئايالنى ئايرىماستىن، ھەر ئىككىسىگە ئۋخشاش قەسەس سۈرىسى 48 ئا يەت بەقەرە سۈرىسى 871 ئايەت

بۇيرۇغان. بۇ مەسىلە، قۇرئان كەرىمدىكى بارلىق مۇسۇلمانلارنى ئىلىم ئۆگىنىشكە چاقىرغان ئايەتلەردە ئۋچۇق كۆرسىتىلگەن بولسىمۇ، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنى تېخىمۇ رۋشەنلەشتۇرۇپ مۇنداق دەيدۇ:

» ئىلىم ئۆگىنىش ئەر بولسۇن، ئايال بولسۇن ھەرقانداق مۇسۇلمان كىشىگە پەرزدۇر « . ئەلۋەتتە، بۇ ئۋرۇندىكى » ئۆ گىنىش « دىنىي ئىلىملەرگىلا قارىتىلماستىن، بەلكى ئىنسانىيەتكە پايدىلىق بولغان ، دىن ۋە ئەخلاققا خىزمەت قىلىدىغان پۈتۈن ئىلىم پەنلەرنىڭ ھەممىنى ئۆزئىچىگە ئالىدۇ.

6 . ئەر بىلەن ئايال مال مۈلۈككە ئىگىدارچىلىق قىلىش ھۋقۇقىدا

ئۋخشاشتۇر. يەنى ئەر مال مۈلۈككە قانداق ئىگە بۋ اللىسا، ئايالمۇ مال مۈلۈك ساھىبى بۋلۇشقا ۋە ئېرىدىن مۇستەقىل ئىگىلىك تىكلەشكە ھوقۇقلۇقتۇر. بۇ ھەقتە ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ: ﴿لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبُوا ۖ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ﴾ يەنى ﴿ئەرلەر قىلغان ئەمەللىرىدىن ھەسسىدار بولىدۇ. ئاياللارمۇ قىلغان ئەمەللىرىدىن ھەسسىدار بولىدۇ ﴾ .

7 . ئەر بىلەن ئايال مىراس ئېلىش ھۋ قۇقىدا ئۋخشاشتۇر. يەنى

ئەرلەر مىراس ئالغاندەك، ئاياللارمۇ مىراس ئېلىش ھوقۇقىغا ئىگىدۇر. بۇ ھەقتە ئاللاھ تائالا مۇنداق: ﴿لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ بۇخارى رىۋايىتى نىسا سۈرىسى 23 ئايەتوَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ ۚ نَصِيبًا مَّفْرُوضًا﴾ يەنى ﴿ئاتا - ئانىسى ۋە تۇغقانلىرى قالدۇرغان مىراستا ئەرلەرنىڭ ھەسسىسى بار، ئاتا - ئانىسى ۋە تۇغقانلىرى قالدۇرغان مىراستا ئاياللارنىڭمۇ ھەسسىسى بار. مەيلى ئۇ ئاز بولسۇن ياكى كۆپ بولسۇن ھەر ئادەم بەلگىلەنگەن ھە سسىسىنى ئالىدۇ ﴾ .

8 . ئەر بىلەن ئايال ئۆزلىرىگە ئائىت بولغان مال مۈلۈكنى

تەسەررۇپ قىلىشتا ئۋخشاشتۇر. يەنى ئۆز مۈلكىنى خالىغانچە قوللىنىش، ئېلىش ۋە سېتىش ئىشلىرىدا ئەر بىلەن ئايال ئۋخشاش ھۋقۇققا ئىگە . بۇ ھەقتە ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدە مۇنداق دەيدۇ: ﴿وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَلارِّبَا﴾ يەنى ﴿ئاللاھ سودا سېتىقنى ھالال قىلدى ، جازانىنى ھارام قىلدى ﴾ . يۇقىرىقى ئايەت ئەر بولسۇن، ئايال بولسۇن پۈتۈن مۇسۇلمانلارغا سۋدا سېتىقنىڭ ھالال قىلىنغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.

9 . ئەر بىلەن ئايال نىكاھلىنىش ھۋ قۇقىدا ئۋخشاش ال ئەركىنلىككە

ئىگە . يەنى ئەرلەر ئۆزلىرى خالاپ، ياخشى كۆرگەن ئاياللار بىلەن ئۆيلىنىش ئەركىنلىكىگە ئىگە بۋلغاندەك، ئاياللارمۇ ئۆزلىرى خالاپ، ياخشى كۆرگەن ئەرلەرگە ياتلىق بۋلۇش ھوقۇقىغا ئىگىدۇر. ئىسلام شەرىئىتىدە ئۋغۇل قىزلارنى ئۆزلىرى خالىمىغ ان بىرسى بىلەن ئۆيلىنىشكە زۋرلاش يۋقتۇر. نىسا سۈرىسى 7 ئايەت بەقەرە سۈرىسى 572 ئايەت

بۇ ھەقتە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دەيدۇ: » چۋكاننى ئۇنىڭ ئىختىيارىسىز، قىزنى ئۇنىڭ رايىسىز ياتلىق قىلماڭلار « . ئەر بىلەن ئايال باراۋەر بولالمايدىغان مەسىلىلەر تۆۋەندە، ئەر بىلەن ئايال باراۋەر بولالمايدىغان مە سىلىلەردىن ئىخچاملىغان ھالدا، 4 مەسىلە بايان قىلىنىدۇ:

1 . ئىدراە قىلىش

ئىنسان ئىجتىمائىي مەخلۇقاتتۇر. يەنى ئۇلار ئۆزى يالغۇز ياشىيالمايدىغان، بەلكى مەلۇم مىقداردىكى ئىنسانلار بىلەن بىرلىكتە ياشايدىغان جىنىستۇر. ئىنسانلار بىرگە تۋپلىشىپ ئىجتىمائىي ھالدا ياشىغانلىقى ئۈچۈن، بىر بىرىنىڭ ھەق ھۋقۇقلىرىغا تاجاۋۇز قىلىش ئىشلىرى يۈز بېرىپ تۇرىدۇ. ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئادالەتنى بەرپا قىلىش ئۈچۈن، چۋڭى دۆلەت ھۆكۈ مەت، ئەڭ كىچىكى ئائىلە قاتارلىق ھەرخىل ئىدارە، ئۋرگانلارنى قۇ رۇپ چىقىشقا توغرا كېلىدۇ. ئىنسانلارنى ئىدارە قىلىپ باشقۇرۇش ئىشى ئادەتتە ئەڭ قىيىن ۋە ئېغىر مەسىلىدۇر. ئىنسانلارنى ئىدارە قىلغۇچىلارنىڭ سۋغۇققان ، مۇستەھكەم ئىرادىلىك، بەزى ھاللاردا كەسكىن بول ى شى تەقەززا قىلىنىدۇ. ھالبۇكى بۇ سۈپەتلەر ئاياللاردا ئاز تېپىلىدۇ. چۈنكى، ئاياللار يارىتىلىشىدىنلا كۆڭلى ي ۇمشاق، ھېسسىياتچان ۋە تىز ئۆزگىرىدىغان خاراكتېرگە ئىگە بۋلغانلىقى ئۈچۈن، ئۇلار ئادەم باشقۇرۇشنىڭ مەسئۇلىيەتلىرىدىن چىقىشتىن كۆپ ھاللاردا ئاجىز كېلىدۇ. شۇڭا ئىسلام دىنى ئاياللارنى بۇخارى رىۋايىتى

ئاسرىغانلىقتىن، بۇنداق ئېغىر يۈ كلەرنى ئەرلەرگە تاپشۇرىدۇ. ھەتتا كۆپىنچە ئاياللار ئائىلىسىنىمۇ مۇستەقىل ئىدارە قىلىشتىن ئاجىز كېلىدۇ. گەرچە بەزى ئاياللار ۋاقىتلىق ئىدارە قىلالىسىمۇ، ئۇلار قىيىن مەسىلىلەرگە دۇچ كەلگەندە ئۇنى ھەل قىلالمايدۇ. بۇ مەسىلە كىشلىك تۇرمۇشتا ھەر زامان كۆرۈلۈپ تۇرىدىغان بىر رىئاللىقتۇر.

2 . گۇۋاھلىق

گۇۋاھلىق تە لەپ قىلىنىدىغان ھەرقانداق بىر مەسىلىدە ئىككى ئايالنىڭ گۇۋاھلىق بېرىشى بىر ئەرنىڭ گۇۋاھلىقىغا باراۋەر كېلىدۇ. مانا بۇ ئىنسانلار ئوتتۇرىسىدا ناھەقچىلىككە يول قۋيماسلىق ۋە ئىجتىمائىي ئادالەتنى تۇرغۇزۇش ئۈچۈن ئىدى. چۈنكى ئىسلام شەرىئىتىدە ھەر كىشىگە ئۆز ھەققىنى ئېلىپ بېرىش ئۈچۈن گۇۋاھلىق تەلەپ قىلىنىدۇ. ھەرقانداق ھەقسىزلىك يۈزبەرسە ، ئۇنىڭ قانداق يۈزبەرگەنلىكىنى ۋە بولۇپ ئۆتكەن ۋەقەلىكنىڭ پۈتۈن جەريانى گۇۋاھچىلاردىن سۋرىلىدۇ. بۇنداق ئىنچىكە مەسىلىلەردە بىر ئەرنىڭ ئۋرنىغا ئىككى ئايالنىڭ گۇۋاھلىقى كېرەك بۋلۇشنىڭ سەۋەبى تۆۋەندىكىچە: (1) ئاياللار جىسمانىي جەھەتتىن ئەرلەرگە نىسبەتەن ئاجىز بۋلغانلىقتىن ۋەقەلىكنى ئۇزاقتىن كۆزىتىدۇ. شۇڭا بىر ئايالنىڭ پۈتۈن ۋەقەلىكنى تەپسىلى كۆرەلىشى ۋە ئۇنى باشتىن ئاخىر تۋلۇق بايان قىلىپ بېرەلىشى قىيىن مەسىلە. ئەمما ئىككى ئايال بولسا، بىرىنىڭ كۆرمىگىنىنى ئىككىنچى بىرسى كۆرىدۇ، بىرىنىڭ ئۇنتۇپ قالغىنىنى ئىككىنچى بىرسى خاتىرلىتىدۇ. شۇنداق قىلىپ بۇ ئىككى ئايال گۇۋاھچى بىر ئەرنىڭ رۋلىنى ئۋينايدۇ.

(2) ناھەق ئىش قىلغۇچىغا جازا بېرىشتە رەھىم شەپقەت قىلىشقا بولمايدۇ. جىنايەتچىگە تېگىشلىك جازاسىنى قەتئىيلىك بىلەن قۋللانمىغاندا جەمئىيەتتە ئامانلىق، دۆلەتتە ئادالەت بولمايدۇ. شۇڭا جىنايەتچىنى جازالاشتا قەتئىيلىك كېرەك. ئاياللار رەھىمدىل، كۆڭلى يۇمشاق ۋە ھېسسىياتچان بۋلغانلىقى ئۈچۈن، ئەگەر بىر ئايال يالغۇز گۇۋاھلىق بەرگەندە جىنايەتچىگە ئىچ ئاغرىتىپي الغان سۆزلىشى ياكى ۋەقەلىكنى مەجھۇل قىلىپ قۋيۇشى ئېھتىمال. ئەگەر ئىككى ئايال گۇۋاھلىق بەرسە، ئۇلارنىڭ بىرى كۆڭۈلچەكلىككە تەشەببۇس قىلغاندىمۇ، ئىككىنچىسى ئۇنى ئاگاھلاندۇرۇش ئارقىلىق ئۇنىڭ خاتالىقىنى تۈزىتىدۇ. بۇنداق ئەھۋاللار ئاياللاردە يۈز بېرىپ تۇرىدىغان تەبىئىي ئەھۋاللاردۇر. شۇڭلاشقا، ئاياللار ھەرقانداق ئىشقا گۇۋاھلىق بېرىدىكەن، ئىككى ئايال بىر ئەرنىڭ ئورنىدا تۇرۇپ گۇۋاھلىق بېرىدۇ. بۇ ھەقتە ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ: ﴿فَإِنلَّمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنتَرْضَوْنَ مِنَ لاشُّهَدَاءِ أَنتَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَىٰ﴾ يەنى ﴿ئەگەر ئىككى ئەر كىشى بولمىسا، سىلەر (ئادالىتىگە، دىيانىتىگە( ئىشىنىدىغان كىشىلەردىن بىر ئەر، ئىككى ئايالنى گۇۋاھلىققا تەكلىپ قىلىڭلار. بۇ ئىككى ئايالنىڭ بىرسى ئۇنتۇپ قالسا، ئىككىنچىسى ئېسىگە سالىدۇ ﴾ .

3 . مىراس

ساماۋىي دىنلارنىڭ ئاخىرقىسى ۋە ئادالەتنىڭ مەنبىئى بولغان ) ( 282

ئىسلام دىنى بارلىققا كەلگىچىلىك، مەيلى ئەرەب يېرىم ئارىلىدا بولسۇن، مەيلى باشقا ئەللەردە بولسۇن ھېچبىر يەردە ئاياللارنىڭ مىراس ئېلىش ھوقۇقى يوق ئىدى. ئاياللارنىڭ مىرا س ئېلىشى ئۇ ياقتا تۇرسۇن، ئۇلار ئۆزلىرى ئەرلەر تەرىپىدىن مىراس ئورنىدا قوللىنىلاتتى. ئىسلام دىنىنىڭ شەرىئەت ئەھكاملىرى نازىل بۋلغاندىن كېيىن، بۇ ھەقسىزلىكلەر تامامەن يۋقىتىلىپ، ئاياللارنىڭمۇ ئەرلەرگە ئۋخشاش مىراس ئېلىش ھوقۇقى دۇنيا تارىخىدا بىرىنچى قېتىم ئى سالم دىنىنىڭ مىراس قانۇنىدا بېكىتىلدى.كىشىلەرگە مىراس بەلگىلەش ھۋقۇقىنى ئاللاھ تائالا بىۋاسىتە ئۆز ئۈستىگە ئالغان بولۇپ، مىراس مەسىلىسى قۇرئان كەرىمنىڭ نىسا سۈرىسىدە ناھايىتى ئۋچۇق بايان قىلىنغان. ئاللاھ تائالا مىراس مىقدارى ھەققىدە ئىسلام قانۇنشۇناسلىرىغا ، ھەتتا پەيغەمبەرگىمۇ ئىجتىھاد قىلىش ھۋقۇقىنى بەرمىگەن ھالدا، ئۇنى ئۆزى تەپسىلى بەلگىلەپ بەرگەن. شۇڭا مىراس مەسىلىسى توغرۇلۇق ئىسلام مەزھەپلىرى ئوتتۇرىسىدا ئىختىلاپ يوق. بۈگۈنكى كۈنگە كەلگەندە، ئىسلام دىنىنىڭ ماھىيىتىنى ياخشى چۈشىنىپ يېتەلمىگەن بەزى كىشىلە ر » ئىسلامدا ئاياللارغا ئەرنىڭ مىراسىنىڭ يېرىم ھەسسىسى بېرىلىدۇ، نېمە ئۈچۈن ئەر ئايالغا ئۋخشاش بېرىلمەيدۇ؟ بۇ، ئاياللارنى كەمسىتكەنلىك ئەمەسمۇ؟ « دېگەنگە ئۋخشاش خاتا چۈشەنچىلەردە بولۇپ قالغان. ئەمما ئىسلام شەرىئىتىدىكى مىراس قانۇنىنى ئازراق ئۋيلاپ كۆرۈپ، تۋ غرا پىكىر يۈرگۈزىدىغان بۋلساق، ئۇنىڭ ئەڭ ئادالەتلىك ۋە ئەڭ توغرا قانۇن ئىكەنلىكىنى بىلىۋالالايمىز. ئىسلامدىكى مىراس مەسىلىسى ئائىلە نىزامىغا باغلىق بىر مەسىلە. بۇ ئىككىسنى بىر بىرىدىن ئايرىپ چۈشىنىشكە بولمايدۇ. بىر

ئائىلىدىكى ئايال ياكى شۇ ئائىلىدىكى ئەرنىڭ ئايالى بولىدۇ ياكى ئۇنىڭ قىزى بولىدۇ ياكى ئۇنىڭ ئانىسى بولىدۇ ۋە ياكى ئۇنىڭ ھەمشىرىسى بولىدۇ. زادى ئۇ، بۇ تۆت خىل ئايالنىڭ بىرى بولىدۇ. ئەگەر بۇ ئايال شۇ ئائىلىنىڭ قىزى بولسا، ئۇنىڭ يېمەك ئىچمەك ، كىيىم كېچەك ۋە باشقىمۇ پۈتۈن چىقىملىرى ئاتىسىنىڭ ئۈ ستىگە يۈكلىنىدۇ. ئەگەر بۇ ئايال شۇ ئائىلىنىڭ ئايالى)يەنى شۇ ئائىلىدىكى ئائىلە باشلىقىنىڭ ئايالى ( بولسا، ئۇنىڭ چىقىملىرى » نەپىقە « دەپ ئاتىلىپ ئۇنىڭ ئېرىنىڭ ئۈستىگە يۈ كلىنىدۇ. ئەگەر ئۇنىڭ ئېرى ئۇنىڭ نەپىقەسىنى ئۆز لايىقىدا تۋلۇقلاپ بەرمىسە، ئايالنىڭ مەھكىمىگە بېرىپ ئېرىنىڭ ئۈستىدىن ئەرز قىلىش ھوقۇقى بار. ئەگەر بۇ ئايال شۇ ئائىلە ئى چىدە ئانا بولۇپ يەنى شۇ ئائىلىدىكى ئائىلە باشلىقى بولغان ئەرنىڭ ئانىسى بولۇپ ياشىغان بولسا، ئۇنىڭ پۈتۈن چىقىملىرى ئۋغلىنىڭ ئۈستىگە يۈ كلىنىدۇ. ئەگەر بۇ ئايال شۇ ئائىلىدىكى ئائىلە باش لىقى بولغان ئەرنىڭ ھەمشىرىسى بولۇپ، ئۇنىڭ ئاتا ئانىسى ياكى ج ۋرىسى ياكى بالىسى بۋلمىغانلقىتىن شۇ كىشىنىڭ رىئايىتى ئاستىدا تۇرغان بولسا، بۇ ھالەتتىمۇ ئۇنىڭ بارلىق چىقىملىرى ئۇنىڭ شۇ ئۋغۇل قېرىندىشىنىڭ ئۈستىگە يۈكلىنىدۇ. ئېرى يوق، ئۋغلىمۇ يوق، ئاتىسىمۇ يوق، قېرىندىشى ھەم يوق ئايالنىڭ چىقىملىرى ئۇنىڭ تاغا ئاكىلىرىنىڭ ئۈستىگە يۈكلىنىدۇ. ئەگەر ئۇنىڭ تاغا ئاكىلىرىمۇ بولمىسا، بۇ ئايالنىڭ تۇرمۇشى مۇسۇلمانلار ئاممىسى تەرىپىدىن كاپالەتكە ئېلىنىدۇ. بۇ يەردىن مەلۇم بۋلىدۇكى، ئاياللارنىڭ تۇرمۇشتىكى پۈتۈن

چىقىملىرى ئەرل ەر تەرىپىدىن تەمىن ئېتىلىدۇ. ئاياللارنىڭ ئۈستىگە باشقىلار ئۈچۈن چىقىم قىلىش ئۇياقتا تۇرسۇن، ئۆزلىرىنىڭ ئېھتىياجلىرى ئۈچۈنمۇ چىقىم قىلىشلىرى لازىم كەلمەيدۇ. بەلكى ئۇنى ئەرلەر قامدايدۇ. بۇنداق ئىكەن، ئەقلىمىز بىلەن ھۆكۈم قىلىمىز دېسەك ئاياللار مىراس ئېلىشقا تېگىشلىك ئەمەس. لېكىن ئىسلام دىنى ئاياللارنىڭ قەدىر قىممىتىنى كۆتۈرۈپ، ئۇلارنى ئالاھىدە ھۆرمەتلىگەنلىكتىن، ئۇلارغا مەلۇم مىقداردا مىراس بەلگىلىدى ھەمدە ئۇلارغا ئائىلىسى ياكى تۇغقانلىرى ئۈچۈن ھېچقانداق چىقىم قىلىشنى بۇيرىمىدى. ئەمدى ئەرلەرگە كەلسەك، ئۋغۇل بالا قولى ئىشقا تەككەندىن باشلاپ ئۆينىڭ ئېھتىياجلىرىنى قامداشتا ئاتىسىغا ياردەملىشىدۇ. ئېغىر ئىشلار ئۇنىڭ بېشىغا چۈشىدۇ. ئۇ ئۆيلىنىپ بىر ئائىلىنىڭ بېشى بۋلغاندىن كېيىن، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئايالى ۋە بالىلىرىنىڭ نەپىقىلىرى)چىقىملىرى( يۈكلىنىدۇ. ئۇنىڭ بىر ئۆينىڭئ ېھتىياجلىرىدىن چىقىشى لازىم كېلىدۇ. ئەگەر ئۇنىڭ ئاتىسى بولمىسا، ئانىسىنى، قېرىنداشلىرىنى بېقىشى، ئاتا ئانىسى بولغان تەقدىردىمۇ، ئۇلار ياشىنىپ قالغان، كىرىمى يوق ھالەتتە بولسا، بۇلارنى ياخشى بېقىشى، بارلىق ئېھتىياجلىرىنى قامدىشى لازىم كېلىدۇ. دېمەك، ئائىل ە ھاياتىدىكى بارلىق چىقىم خىراجەتلەر قانداقلا شارائىتتا بولمىسۇن، پەقەتلا ئەرنىڭ ئۈستىگە يۇكلىنىدۇ. ھەقىقەت بۇ ئىكەن، قايسى ئەقىل ۋە قايسى مەنتىق بىلەن ئاياللار بىلەن ئەرلەر تەڭ مىراس ئېلىشى كېرەك دېيەلەيمىز؟ قايسى ئادالەتلىك قانۇن ئۇلارنى تەڭ مىراس ئېلى شى كېرەك دېيەلەيدۇ؟ قايسىسى ئادالەتلىك بولىدۇ؟ تۇرمۇشنىڭ پۈتۈن ئېھتىياجلىرى ئۈستىگە

يۈكلەنگەن ئەرگە ئىككى قىزلىق مىراس بېرىشمۇ؟ ياكى ئۇنىڭ زىممىسىغا ئاياللارنىڭ چىقىملىرىنى يۈكلەش بىلەن بىرگە، ئۇنىڭغا ئايال بىلەن تەڭ مىراس بېرىشمۇ؟ مەسىلەن: بىراۋنىڭ بىر قىز، بىر ئۋغۇل ئىككى پەرزەنتى بولغان بولسا، ئۇ ئۆلگەندىن كېيىن، ئۇلارغا 0003 يۈەن نەق پۇل مىراس قالدۇرغان بولسا، ئۇنىڭ 0002 نى ئۋغۇلغا، 0001 نى قىزغا بېرىلىدۇ. 0002 يۈەننى ئالغان ئۋغۇل، ئۇنى ئائىلىسىنىڭ ئۆزى، ئايالى ۋە بالىلىرىنىڭ ئېھتىياجلىرى ئۈچۈن قۋللى نىدۇ. مۇبادا ئايالى بىلەن ئاجراشماقچى بولسا، قۋلىدىكى بۇ 0002 يۈەننىڭ 0001 نى ئايالىغا نەق بېرىدۇ، چۈنكى ئەرنىڭ مۈلكىنىڭ يېرىمى ئايالىنىڭ ھەققىدۇر. ئۇمۇ ئاتىسىدىن 0001 يۈەن ياكى ئۇنىڭدىن ئاز ياكى كۆپرەكىنى مىراس ئالغان بولسا، ئېرىدىن ئالغان 0001 يۈەن بىلەن قۋشۇلۇپ ئۇنىڭ قولىغا 0002 ياكى ئۇنىڭدىن ئازراق ياكى كۆپرەك نەق پۇل كىرگەن بولىدۇ. ئەمدى، ئاتىسىدىن 0001 يۈەن مىراس ئالغان قىزغا كەلسەك، ئۇمۇ ئېرىدىن 0001 ياكى ئۇنىڭدىن ئازراق ياكى كۆپرەك مىقداردا نەق پۇل ئالغان بولسا، ئۇنىڭ ئېرىشكەن ئۋمۇمى نەق پۇلى 0002 ئە تراپىدا بولغان بولىدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئاياللار ئاتا ئانىسىدىن مىراس ئالغان نەق پۇللىرىنى ۋە باشقىمۇ بايلىقلىرىنى ئائىلىسى ئۈچۈن چىقىم قىلىشقا بۇيرۇلغان ئەمەس، ئېرىنىڭ ئۇنى چىقىم قىلىشقا زۋرلاش ھەققى يوق، ئەلۋەتتە. ئەگەر ئۇ ئۆز ئىختىيارى بىلەن ئېرىمگە ھەمك ارلىشىمەن دېگەن نىيەت بىلەن بىر قىسىم ئىقتىسادىنى ئائىلىسىگە چىقىم قىلسا بۇ ئۆزىنىڭ ئىشى. ئاياللار مىراس ئالغان پۇلىنى ئۆز يېنىدا بېسىپ ياتالايدۇ، ئەمما ئەرلەر ئۇ نداق قىلالمايدۇ. بەلكى ئائىلىسىگە چىقىم قىلىشى لازىم كېلىدۇ. ئەمدى ئۋيلاپ باقايلى، ئەمەلىيەتتە قايسىسى

كۆپ ئالغان بولىدۇ؟ ئۋغۇلمۇ ياكى قىزمۇ؟

4 . تالاق

ساغلام ئائىلە ئاسايىشلىق جەمئىيەتنىڭ ئاساسىدۇر. ئىنسان ئىجتىمائىي مەخلۇقات بولغاچقا، ئۇ، ئائىلە قۋرۇپ جامائەت تەركىبىدە ياشاشقا ئېھتىياجلىقتۇر. ئىنسانلار تۇرمۇش قۇرغاندىن كېيىن، كۈندىلىك تۇرمۇش جەريا نىدا ھەمىشە بىر خىل تۇرمايدۇ. گاھىدا ئەر خۋتۇنلار ئوتتۇرىسىدا جېدەل ماجرالار يۈز بېرىپ تۇرىدۇ. ئىنسانلار ئازراق ئاچچىقلىرىغا ھاي بېرىپ، سەۋر چانلىق بىلەن تۇرمۇش ھاياتىنى خاتىرجەم ھالدا داۋام قىلدۇرۇشقا مۇھتاجدۇر. ئەر خۋتۇنلار ئوتتۇرىسىدا يۈز بەرگەن جېدەل ماجىرالاردا بىرىنىڭ ئاچچىقى يېنىپ، ئۆزھالىغا كەلگۈچىلىك قارشى تەرەپنىڭ سەۋر قىلىشىغا توغرا كېلىدۇ. ئەگەر ئۇنداق بۋلمىغاندا، بىر دەملىك ئاچچىق تۈپەيلىدىن ئائىلە بۇزۇلىدۇ. ئاياللار ئادەتتە سەۋر سىز، ھېسسىياتچان كېلىدۇ. ئۇلار بەزىدە ئۆز ھېسسىياتلىرىنى باشقۇرالماي قالىدۇ. ئۇلار ئاچچىقى كەلگەندە، ئاقىۋەتنىڭ قانداق بۋلىشىغا قارىماستىن، ئېغىزىنى قۋيۇۋېتىدۇ. ئەمما ئەرلەر ئاياللارغا قارىغاندا، سەۋر چان بۋلغانلىقلىرى ئۈچۈن ئۇلار ئاچچىقى كەلگەندە، ئۆزلىرىنى بېسىۋېلىشنى بىلىدۇ ۋە ئېغىزىنى قۋيۇۋەتمەيدۇ. سەۋرى بىل ەن ئاچچىقىنى يۇتۇۋالالايدۇ. نەتىجىدە، ئەر خۋتۇنلار ئوتتۇرىسىدا جېدەل ماجىرالار يۈز بەرگەن بولسىمۇ، كېيىن يەنە ئۇلار ئۆزئارا يارىشىۋالالايدۇ. بۇنىڭ بىلەن ئائىلە پارچىلانماستىن داۋام قىلىۋېرىدۇ. ئائىلە ئۋچىقى داۋام قىلغاچقا بالىلارمۇ يېىتىم بولمايدۇ. ئۇرۇق تۇغقانلارمۇ پەرىشان بولمايدۇ. مۇشۇ سەۋەبتىن، تالاق قىلىش ھوقۇقى ئەرلەرگە بېرىلگەن.

شۇنىمۇ ئەستىن چىقارماسلىق لازىمكى، ئائىلىنىڭ باشلانغۇچى بولغان نىكاھتا ھوقۇق ئايالنىڭ قۋلىدىدۇر. ئەگەر ئايال ئۆزى بىلەن تۇرمۇش قۇرماقچى بولغان ئەرگە رازى بولۇپ، ئۇنىڭغا خوتۇن بۋلۇشنى

» قوبۇل قىلدىم « دېمەيدىكەن، ئەرنىڭ ئۇنى » ئالدىم « دېگىنى

بېكاردۇر. بۇ مەسىلىنى مۇشۇنداق كەڭ دائىرىدە چۇشەنگىنىمىزدە، ئىسلام دىنىنىڭ ئەقىلغا نەقەدەر مۇۋاپىق، ئىنساننىڭ فىترىتى

» تەبى ئىتى « گە ئۇيغۇن ئىكەنلىكىنى كۆرەلەيمىز.

ئەر ئايال ئۋتتۇرسىدىكى ئەدەپلەر ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدە ئەرلەرنى ئاياللارغا ياخشى مۇئامىلە قىلىشقا بۇيرۇپ مۇنداق دەيدۇ: ﴿فَعَسَىٰ أَنتَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا﴾ يەنى ﴿ئۇلار بىلەن چىرايلىقچە تىرىكچىلىك قىلىڭلار ، ئەگەر ئۇلارنى ياقتۇرمىساڭلارمۇ ، سىلەر ياقتۇرمايدىغان بىر ئىشتا، ئاللاھ كۆپ خەيرىيەتلەرنى پەيدا قىلىشى مۇمكىن ﴾ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بۇ مەنىدە مۇنداق دېگەن: » سىلەرنىڭ ئەڭ ياخشىلىرىڭلار، ئۆز ئەھلىگە ئەڭ ياخشى بۋلغانلىرىدۇر. مەن ئۆز ئە ھلىگە ئەڭ ياخشى بولغان كىشىڭلار مەن « پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام يەنە بىر ھەدىستە: » ئاياللارغا ياخشى مۇئامىلە قىلىڭلار. ئاياللار قۇۋۇرغىدىن يارىتىلغان، قۇۋۇرغىنىڭ ئەڭ قىڭغىر يېرى ئۇنىڭ يۇقىرى تەرىپىدۇر. ئەگەر سىز ئۇنى بىراقال تۈزلىمەكچى بۋلسىڭىز ئۇنى سۇندۇرۇپ قۋيىسىز. ئەگە ر ئۇنى ئۆز ھالى بۋيىچە قۋيۇۋەتسىڭىز قىڭغىرلىقتىن تۈزەلمەيدۇ. شۇڭا ئاياللارغا سىلىق، ياخشى مۇئامىلە قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى ئىسلاھ قىلىڭلار. « ئىسلامدىكى ئەر ئاياللىق مۇئامىلىسىنىڭ ئەدەپلىرىدىن، ئەرنىڭ ئايالى تەرىپىدىن كەلگەن ئازارلارغا، جاپالارغا ۋە كە مچىلىكلەرگە سەۋر ) ( نىسا سۈرىسى 91 ئايەت ) ( ئىبىن ماجە رىۋايىتى ) ( بۇخارى رى ۋايىتى

قىلىپ، ئۇنى سىلىق، ئىلمىي ئۇسۇل بىلەن ئىسلاھ قىلىشى كېرەك. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئاياللىرىنىڭ جەۋر جاپالىرىغا، بەدەۋى ئەرەبلەرنىڭ قوپلا مۇئامىلىلىرىگە سەۋر چانلىق بىلەن، يۋمشاق، سىلىق مۇئامىلە قىلىدىغان ئەڭ پەزىلەتلىك ۋە ئۈلگىلىك زات ئېدى. ئىمام مۇسلىم رىۋايەت قىلغان بىر ھەدىستە، ساھابىلارنىڭ: » ئاياللارغا مېھرىبانلىق قىلىشتا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن ئارتۇق بىرىنى كۆرمىدۇق « دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىنغان. ئەنەس ئىبىن مالىك رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ مۇنداق دېگەن: » پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئاياللىرىغا ۋە كىچىك بالىلارغا ئەڭ مېھرىبان زات ئى دى « . ئەرنىڭ ئايالىغا قىلىدىغان ياخشىلىقلىرىنىڭ جۈملىسىدىن ئەدەپلىك، ياخشى كۈلكىلەر، خۇش چاقچاقلار بىلەن ئۇنىڭ كۆڭلىنى ئېچىشى. ئۆزىنىڭ ئايالى بىلەن كۆڭۈل ئېچىشىش ھەر ئىككىسىنىڭ قەلبىنى راھەتلەندۇرىدۇ، مۇھەببىتىنى ئاش ۇرىدۇ. نەتىجىدە، ئايالمۇ ئېرىنى رازى قىلىش ۋە كۆڭلىنى ئېلىش ئۈچۈن ئالاھىدە پائالىيەتچان بولىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭمۇ ئاياللىرىنىڭ ئەقىللىرىغا ئۇيغۇن لىشىپ، ئۇلار بىلەن چاقچاقلىشىدىغانلىقى ۋە بىرگە كۆڭۈل ئاچىدىغانلىقى رىۋايەت قىلىنغان. ئائىشە رەزىيەل الھۇ ئەنھادىن رىۋايەت قىلىنىپ مۇنداق دەيدۇ: » پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مېنىڭ بىلەن يىر اققا يۈگۈرۈشتە مۇسابىقە قىلىشاتتى، بىر كۈنى مەن ئۇنىڭدىن ئىلگىرىلەپ كەتسەم ، يەنە بىركۈنى ئۇ، مېنىڭدىن ئىلگىرىلەپ ( تارىخ ئىبن ئەساكىر

كېتەتتى « . ئەبۇ ھۇرەيرە رىۋايەت قىلغان بىر ھەدىستە، پەي غەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: » ئىمانى ئەڭ كامىل كىشى ئۆز ئەھلىگە ئەڭ يۇ مشاق ۋە ئەخلاقلىق مۇئامىلە قىلىدىغان كىشىدۇر « . ئۆز ئەھلى بىلەن بىرگە كۆڭۈل ئېچىش ياخشى ئەمەللەردىندۇر. ئەمما چاقچاقلاشقاندا، چاقچاق، دەپ يالغان سۆز قىلماسلىق ۋە ئەدەپ ئەخلاق دائىرىسىدىن چىقىپ كەتمەسلىك كېرەك. ئەكسىچە بۋلغاندا، ئەر ئۆزىنىڭ ھۆ رمىتىنى چ ۈشۈرۈ پ قۋيىدۇ. ئايالنىڭ ئېرىگە قىلىدىغان ياخشىلىقلىرى

1 . ئېرىنى كۈچى يەتمەيدىغان ئىشلارغا زۋرلىماسلىقى،

ئېھتىياجىدىن ئارتۇق نەرسىنى سۋرىماسلىقى. مانا بۇلار، ئايالنىڭ ئېرىگە ئىقتىسا تتا ھەمكارلاشقانلىقىدۇر. قانائەت ئائىلىنى گۈللەندۇرىدۇ، مۇھەببەتنى كۈچلەندۇرىدۇ. قانائەتسىزلىك ئەر ئاياللىق مۇناسىۋەتنى سۋغۇقلاشتۇرىدۇ.

2 . ئېرىگە ۋە ئېرىنىڭ ئۈستىدىن باشقىلارغا شىكايەتچى

بۋلماسلىقى، بالاغا قازاغا رازى بولۇپ، سەۋ رچان بۋلۇشى، ئاللاھ تائالاغا ئاسىيلىق بۋلمايدىغان ئىشلاردا جۋرىسىنڭ رايىغا ماسلىشىشى. ئايالنىڭ ئېرىگە ھۆرمەت قىلىشى كاتتا ئىبادەتتۇر. بۇ ھەقتە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مۋنۇ ھەدىسى رىۋايەت قىلىنغان: » بىر ئايال ئىبن ماجە رىۋايىتى ( تىرمىزىي رىۋايىتى

پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىغا كېلىپ، يا رسۇلەلال، مەن سىزنىڭ يې نىڭىزغا ئاياللارنىڭ ۋەكىلى بولۇپ كەلدىم. سىز ئەرلەرگە جىھاد قىلىشتىن كېلىدىغان ساۋاپ ۋە غەنىمەتلەرنى بايان قىلدىڭىز، بىز قانداق قىلغاندا ئەرلەرگە ئۋخشاش جىھادنىڭ ساۋابىنى تاپالايمىز؟ دېگەندە، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام، سىزگە ئۋچرىغان ئاياللارنىڭ ھەممىسىگە شۇنداق يەتكۈزۈڭكى، ئاياللارنىڭ ئەرلىرىگە ھۆرمەت قىلىشى ۋە ئۇلارنىڭ ھەقلىرىنى ئادا قىلىشى ئەرلەرنىڭ جىھاد قىلغىنىغا ئۋخشاش ساۋاپلىقتۇر. ئەمما، شۇنداق قىلىدىغان ئاياللار تۋلىمۇ ئاز، دىدى «.

3 . ئېرىنىڭ رۋخسىتىسىز سەپەرگە چىقماسلىقى. ئاياللار سىرتقا

چىقق انلىرىدا ئىسلامىي قىياپەت بىلەن ئېسىل، كۆركەملىك بولۇپ چىقىشى لازىم. مانا بۇ دىنىمىزنىڭ كۆرسەتمىسى ۋە مىللىي ئەنئەنىمىزدۇر.

ئەر ئايال ئۋتتۇرسىدىكى ھەق - ھۋقۇقلار ئەرنىڭ ئايالىغا ئۆتەشكە تېگىشلىك ھەقل ەر ئەرنىڭ ئۈستىدىكى ئايالىغا ئۆتەشكە تېگىشلىك ھەقلەردىن:

1 . ئەرنىڭ ئايالىغا ياخشى مۇئامىلە قىلىشى، ئۇنىڭغا ئازار

بەرمەسلىكى، پۈتۈن مۇھەببىتى ۋە سۆيگۈسىنى بېغىشلىغان ھالدا، ئۇنىڭغا ھەر ئىشتا مېھرىبانلىق كۆرسىتىشى. پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام مۇنداق دەيدۇ: » سىلەرنىڭ ئەڭ ياخشىلىرىڭلار ئۆزلىرىنىڭ ئاياللىرى ئۈچۈن ياخشى بۋلغانلاردۇر « . يەنى سىرتتا ناھايىتى ياخشى ئەخلاقلىق بولۇپ، ئايالىغا قاتتىقلىق، قوپاللىق قىلىدىغان كىشى ياخشى كىشى دېيىلمەيدۇ. بەلكى ئاۋۋال ئۆزىنىڭ ئايالىغا، بالىلىرىگە ياخشى مۇئامىلە قىلىدىغان، ئۇلارغا ئەڭ مېھرىبان بولغان كىشىال ياخشى كىشى بولالايدۇ.

2 . ئايالىنىڭ ئازارلىرىغا، بۋلۇپمۇ ئايالىنىڭ مىجەزى ئۆزگىرىپ

قالغان چاغلاردىكى ئۇنىڭ بەزى يېقىمسىز مۇئامىلىسىگە سەۋر چانلىق بىلەن مۇئامىلە قىلىشى، خاتالىقلىرىنى ئەپۇ قىلىشى، دەردىنى ئاڭلاپ ھالىغا يېتىشى ۋە ئۇنىڭغا ھەمىشە مېھىر شەپقەتلىك بول ۇشى. ئەنەس رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ مۇنداق دەيدۇ: » ئاياللىرىغا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدەك مېھرى شەپقەتلىك كىشىنى كۆرمىدىم « . ئىبىن ماجە رىۋايىتى

3 . ئايالىنىڭ كۆڭلىنى ئېلىشى، ئايالىغا بولغان سۆيگۈسىنى ھەر

ۋاقىت سۆز ۋە ھەرىكەتلەر بىلەن ئىزھار قىلىپ تۇرۇشى.

4 . ئايالىنى باشقىلارنىڭ يام ان نىيەتلىك كۆزلىرىدىن مۇھاپىزەت

قىلىشتا غۋرۇرلۇق بۋلۇشى. ئايالىنىڭ ھۆرمىتىنى قىلىپ، ئۇنى قەدىرلىشى، ئائىلىنىڭ بۋزۇلىشىغا سەۋەب بۋلىدىغان ئىشلارنىڭ يۈز بېرىشىدىن غاپىل بولۇپ قالماسلىقى. لېكىن ئايالنى كۈنلىدىم دەپ ئارقىسىدىن جاسۇسلۇق قىلماسلىقى، بەدنىيەتلىك بىلەن ئايالىنى ئاساسسىز قارىلىماسلىقى لازىم. چۈنكى ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدە ، كىشىلەرنى يامان گۇمان قىلىشتىن مەنئى قىلغان.

5 . ئايالىنى ئىمكان قەدەر ئاتا ئانىلاردىن ئايرىم ئۆيدە تۇرغۇزۇشى،

ئۆينىڭ پۈتۈن ئېھتىياجلىق نەرسە كېرەكلىرىنى ھازىرلاپ بېرىشى، ئايالىغا قېيىن ئاتا ۋە قېيىن ئانىسىنىڭ پۈتۈن يۇكلىرىنى يۇكلىمەسلىكى لازىم. چۈنكى كېلىن ئۇلارنىڭ خىزمەتچىسى ئەمەس، بەلكى شۇ ئائىلىنىڭ ھۆر ئەزاسىدۇر. بۋلۇپمۇ بىز ئۇيغۇرلاردا بالىلارنى ئۆيلەندۈرگەندىن كېيىن، ئۇلارنى ئايرىم ئۆيگە چىقىرىپ، مۇستەقىل تۇرمۇشقا ئىگە قىلىش ئادىتى بەكمۇ ئاز. بەزىلەر بۇ ئىشتا ئىمكانىيەتنىڭ يۋقلىقىنى ئىقتىسادىي تەرەپتىن قۋلىنىڭ قىسقىلىقىنى باھانە قىلىشى مۇمكىن. بۇمۇ ئۆزۈر بولالمايدۇ. ھازىر دۇنيا تەرەققى قىلدى، كىشىلەرنىڭ تۇرمۇشىمۇ بۇرۇنقىدىن ياخشىلاندى . ئۆيلەنگەن يېگىتلەر ئەگەر مۇستە قىل تۇرمۇش قۇرىمەن دېسە بۇنى قىلالايدۇ. بالىلار مۇستەقىل ئۆي تۇتمىغاندا كېلىن بىلەن قېيىن ئانا ۋە يەڭگىلەر ئۋتتۇرىسىدىكى تۋقۇنۇشلار ئەر ئاياللىق تۇرمۇشقا ئەلۋەتتە زىيان يەتكۈزمەي قالمايدۇ. كۆپىنچە قېيىن ئانىلار ۋە بەزى يەڭگىلەر كېلىننى ياقتۇرمايدۇ، بەزى ئاڭسىز قېيىن ئانىلار

ئۇنىڭ بالىسى بىلەن بولغان مۇھەببىتىگە ۋە يېقىنلىقىغا قىزغىنىدۇ، ھەدەپ كېلىندىن كەمچىلىك ئىزدەشكە كىرىشىدۇ. ئۇلار كېلىندىن ئازراق ئېيىبنى تاپقان ھامان ئۇنى بالسىغا مۇبالىغە بىلەن چېقىشتۇرۇپ، ئۇلارنىڭ بەختلىك ئۇۋىسىنى ، ھۇزۇرلۇق تۇرمۇشىنى بۇزۇشقا ئۋرۇنىدۇ. يەنە بىر تەرەپتىن ئۋپچى ئۆيدىكى ھايات ھۇزۇرسىز بولىدۇ. قىسقىسى، يىڭى توي قىلغان بىر جۇپلار ھەر ۋاقىتتا بىر بىرى بىلەن ئەركىن كۆڭۈل ئېچىشىپ، ئازادە مۇھەببەت ئىزھار قىلىشالمايدۇ. پەقەت كىچىدىال بىر بىرىنى كۆرىدۇ. بۇ نېمە دېگەن ئۇڭايسىزلىق؟ تەبىئىيكى، ئايالنى كىشىلەر كېچىسى بىرگە بۋلۇش ئۈچۈنلا ئالمايدۇ. مۇھەببەتنىڭ كۈچىيىشى ئارقىلىق ئائىلىنىڭ رۋ ناق تېپىشى ئۈچۈن ھەر ۋاقىت ئەر ئاياللار بىر بىرىگە بولغان ئىخلاسىنى ۋە سۆيگۈسىنى ئىزھار قىلىشىپ تۇرىشى لازىم. ئۆيلەنگەنلەر ئايرىم تۇرمۇش قۋرۇ پ مۇستەقىل بۋلمىغاندا، ئۇلار ھەر ۋاقىت ئازادىلىك ھېس قىلالمايدۇ. ۋەتىنىمىزنىڭ كىچىك رايۋنلىرى ۋە يېزىلىرىدىكى كۆپىنچە ئۆيلەردە ئايرىم مۇنچا بۋلمىغاچقا كىشىلەر بىر چىلەك سۇنى بېشىدىن قۇيۇپلا ئالدىراپ يۇيۇنىدۇ. چېچى ھۆل بولۇپ قالغان ئايالنى كۆرسە، ئۇنى ئېيىپ اليدىغان ئادەتمۇ بار. چۈنكى بىز ئۇيغۇرلار بۇرۇنقىلىرىمىزنىڭ گۈزەل ئەخلاقىنى ۋە ئىسلامىي ھەم مىللىي قائىدە يۋسۇنلىرىنى ھەر خىل سەۋەبلەر تۈپەيلى بارغانچە ئۇنتۇپ كېتىپ، باشقا مىللەتلەرنىڭ ئەنئەنىمىزگە يات ئادەتلىرىنى ئۆگىنىپ قالغانلىقىمىز سەۋەبلىك ، ئادەتتە يۇيۇنۇپ، پاكىز يۈ رۈشنى ئۆزىمىزگە ئادەت قىلالمايۋاتىمىز. بىزدە » پەقەت جۇنۇپ بولغان ئادەملا يۇيۇنىدۇ « دەيدىغان قلاق

ئېتىقاد بۋلغانلىقى ئۈچۈن، بەزىدە پاكىزىلىق ۋە تازىلىق ئۈچۈن يۇيۇنغان قىزلارنى، كېلىنل ە رنى يامان ئىش قىلغان ئۋخشايدۇ دەپ گۇمان قىلىپ ئۇلارغا گۇناھ ئارتىشقا ئاران تۇرىدىغانلارمۇ ئاز ئەمەس. ئېرى سەپەرگە چىقىپ كەتكەن بەزى كېلىنل ەر ئايلىق ئادىتىدىن پاكلانغانلىقى ياكى پاكىز، خۇشپۇراق بۋلۇشى ئۈچۈن يۇيۇنسا، ئۇلارنى چۇقۇم يامان ئىش قىلغان ئۋخشايدۇ، ئۇنداق بولمىسا يۋيۇنمىغان بولاتتى دەپ چۈشىنىپ، ئۇلارغا گۇناھ ئارتىشقا ۋە ئەرلىرىگە يالغان ياۋۇداق سۆزلەر بىلەن ئۇلارنى چېقىشتۇرۇپ، ئۇلارنىڭ ھۇزۇرلۇق تۇرمۇشىنى ۋەيران قىلىشقا ئۋرۇنىدىغانلارمۇ بار. بۇ سەۋەبتىن، جۇنۇپ بۋلغانلارمۇ يۇيۇنۇشتىن قۋرقىدىغان، ھەتتا بالاغەتكە يېتىپ قالغان قىز ئۋغۇللار ئېھتىلام سەۋەبى بىلەن گاھىدا يۋيۇنۇشقا تېگىشلىك بولۇپ قالغانلىرىدىمۇ، ئاتا ئانىسىدىن ھايا قىلىپ يۇيۇنالمايدىغان ناچار ئادەتلەرمۇ بار. بىز ئۇيغۇرلار ئۆي سالدۇق دەپ ئىسراپخۋرلۇق بىلەن چوڭ ئاسما ئايۋانلىق ئۆيلەرنى سېلىشقا شۇنچىلىك زىيادە چىقىملارنى قىلىمىزكى، ئۋغۇل قىزلا ر ئايرىم ياتىدىغان، ئايرىم ئىشىكلىك ھۋجرىلارنى كۆپرەك سېلىشقا ۋە پاكىزىلىقنىڭ ھەم تەن ساق لىقنىڭ ۋاسىتىسى بولغان تەرەتخانا بىلەن مۇنچا سېلىشقا كۆڭۈل بۆلمەيمىز. رۇسلار كاپىر مىللەت تۇرۇپ، ئۇلار ئۆي سالسا ئەڭ ئاۋۋال مۇنچىسىنى ۋە تەرەتخانىسىنى ئەڭ ياخشى شەكىلدە پۈتتۈرۈپ بولۇپ، ئاندىن ئۆينىڭ باشقا سارايلىرىنى سېلىشقا كىرىشىدۇ. ئۇلار ئۆي سېتىۋالماقچى بۋلغاندىمۇ ئەڭ ئاۋۋال مۇنچىسى بىلەن تەرەتخانىسىنى تاللايدۇ. بىز مۇسۇلمانلار » پاكىزىلىق ئىماننىڭ يېرىمى « ، » پاكىزىلىق ئىماندىن « ۋە » ئاللاھ پاكتۇر، ئۇ، پەقەت پا كلىق بىلەن قىلغان ئەمەللەرنىلا قوبۇل قىلىدۇ « دەيدىغان

ئىسلامىي قائىدە پىرىنسىپلارنى ئۇلاردىن بۇرۇن ئۆگەنگەن تۇرۇپ، پاكىزىلىققا ئەھمىيەت بېرىشتە مۇسۇلمان ئەمەسل ە رنىڭ ئارقىسىدا قېلىۋاتىمىز. مۇنچىسى ۋە تەرەتخانىسى پاكىز ۋە جايىدا بۋلمىغان ھەرقانداق ئۆي يېتەرسىز ئۆيدۇر. تەرەتخانا بىلەن مۇنچا پاكىز بولمىسا ئادەم خالىغان ۋاقىتتا تازىلىق قىلالمايدۇ. جۇنۇپ بولغان كۈنلەردە بىرچ ۆگۈ ن ياكى بىر چىلەك سۇ بىلەن ئالدىراپ يۋيۇنغانلىق گەرچە پاكلىق ھۆكۈمىگە كىرسىمۇ، تۋلۇق پاكىزىلىققا ياتمايدۇ. ئۇنىڭ بىلەن بەدەندىكى كى رلار چىقمايدۇ. ئادەم جۇنۇپ بولغان ۋاقتىدا يۇيۇنۇشى پەرز. ئەمما جۇنۇپ بۋلمىغان بولسىمۇ، سىرتتا ئىشلەپ كىرىپ تەرنىڭ پۋرىقىنى يۋقىتىش ياكى كىيىمىنى ئالماشتۇرۇشتا پاكىز بۋلۇش مەقسىتى بىلەنمۇ، ئاز دېگەندە، ئىككى ئۈچ كۈندە بىرەر قېتىم يۇيۇنۇپ تۇرۇشى زۆرۈردۇر. جۈمە، ھېيت ۋە مېيىت نامازلىرىغا، توي تۆكۈنلەرگە، نەزىر چىراغلارغا ۋە باشقىمۇ ئاممىۋى پائالىيەتلەرگە يۇيۇنۇپ، پاكىز كىيىم كىيىپ، ئۆزىگە خۇشپۇراقلىق بۇيۇملارنى چېچىپ بېرىش سۈننەتتۇر. ئەمەل ئىبادەتلەرنىڭ ئاللاھ تائالاغا قوبۇل بۋلۇشى ياكى رەت قىلىنىشى قەل بنىڭ پاكلىقى ۋە بەدەن بىلەن كىيىمنىڭ پاكىزىلىقىغا باغلىقتۇر. پاكىز بۋلمىغان كىشىنىڭ ئىبادەتلىرىمۇ ۋە دۇئالىرىمۇ قوبۇل بولمايدۇ. ئىسلام دىنى مەدەنىي ەتلىك ۋە تەرەققىياتپەرۋەر بىر دىندۇر. ئۇ، مۇسۇلمانلارنىڭ ھەر ۋاقىت گۈزەل، كۆركەملىك، خۇشپۇراق يۈرۈىشىنى تەشەب بۇس قىلىدۇ. ئايالنىڭمۇ ئېرىنىڭ تۆ شىكىگە كېلىشتىن بۇرۇن يۇيۇنۇپ ، ئۆزىگە خۇشپۇراق چېچىپ كېلىشى بەكمۇ مۇھىمدۇر. چۈنكى ئاياللار كۈندۈ زى تاماق ئېتىش، ئۆي سۈپۈرۈش ۋە بالىلىرىنىڭ كىيىملىرىنى، تەرەتلىرىنى تازىلاش جەريانىدا كىرلىشىدۇ، قازان بېشىدا

تۇرۇپ تەرلەيدۇ. بەزى ئاياللار سىرتتا ئىشلەپ تەرلەيدۇ ۋە چاڭ تۇزانلىشىدۇ. بۇلار يۋيۇنماستىن شۇ پېتى بىلەن ئەرلىرىنىڭ قۋينىغا كىرسە، ئەرلىرى ئۇلاردىن سەسكىنىدۇ، ھەتتا نەپرەتلىنىپ قالىدۇ. ئايالىدىن كۆڭلى ئېچىلمىغان ئەر تالاغا قاراپ قالىدۇ. نەتىجىدە، ئىپپىتىنى بۇزىدۇ. ئايالال ر ئەگەر ھەر ئاخشىمى يېتىشتىن بۇرۇن پاكىز يۇيۇنۇپ، ئۆزلىرىگە خۇشپۇراق ئەتىرلەرنى چېچىپ ياتىدىغان بولسا، ئەرلىرىنىڭ ئۇلارغا ھەۋىسى كېلىدۇ. ئۇلارنى ياقتۇرىدۇ. تەن ساقلىقى جەھەتتىنمۇ ھەر ئىككىسىگە پايدىلىق بولىدۇ. شۇڭا ئەر ئاياللارغا ۋە بالىلارغا يۇيۇنۇپ پاكىز يۈرۈش پۇرسىتىنى يارىتىپ بېرىش ئۈچۈن، ھەرقانداق ئۆيدە ئايرىم مۇنچا بۋلىشى شەرتتۇر. تەرەتخانىنى ئى مكان قەدەر سۇ بىلەن تازىلىنىدىغان قىلىپ ياساش كېرەك. تەرەتخانىدا سۇ بولسا ھەم تازىلىق ھەم ئىستىنجا ئىككى ئىش بىر ۋاقىتتا ھەل بولىدۇ. مەلۇمكى، سۇ پاكلىغۇچى ماددىلارنىڭ ئەڭ ياخشىسىدۇر.

6 . ئايالىنىڭ بېرىشكە تېگىشلىك بولغان مېھرىنى تۋلۇق ئادا

قىلىشى. چۈنكى بۇ، ئايالنىڭ نىكاھ سەۋەبى بىلەن بەلگىلەنگەن ھەققىدۇر.

7 . ئايالىنىڭ نە پى قىسىنى كېمەيتمەستىن ۋە ئىسراپ قىلماستىن

تۋلۇق ئادا قىلىشى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇند اق دەيدۇ: » ئۆز ئەھلىگە ساۋابنى كۆزلەپ نەپىقە قىلغان كىشى سەدەقىنىڭ ساۋابىنى

ئالىدۇ « .

8 . ئايالىغا دىننىڭ ئەھكاملىرىنى ئۆگىتىشى ناماز، رۋزا، زىكىر،

دۇئا قۇرئان ئوقۇش قاتارلىق پۈتۈن ئىبادەتلەرنى ئۆگىتىشى ھەم ۋاقتىدا ئۋرۇندىشىغا ئۈندىشى ۋە ياردەم بېرىشى.

9 . ئايالى ئۇنىڭغا يامانلىق قىلغان تەقدىردىمۇ، ئۇنى ئۇرماستىن

نەسىھەت قىلىپ ئۆزگەرتىشى، ئىمكان قەدەر ئايالىنى ئۇرماسلىقى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دەيدۇ: » سىلەرنىڭ ياخشىلىرىڭلار ئاياللىرىنى ئۇرمايدىغانلاردۇر « . ئايال ئۈچۈن ئەڭ ئاخىرقى چارە ۋە ئەڭق اتتىق جازا ۋاقىتلىق ئۇنىڭغا جىنسىي تەرەپتىن يېقىنچىلىق قىلماسلىقتۇر.

01 . ئايالى تۇغۇشنى ئارزۇ قىلسا ئۇنى تۇغماسلىققا

مەجبۇرلىماسلىقى.

11 . ئايالىنىڭ كۆڭلىنى چۈشىنىشى. ئەگەر ئايالى ئۇنى ھاجىتىگە

رىغبەتلەند ۈرىدىغانلىقىنى قايسىبىر يول بىلەن ئىپادىلىسە، ئۇنى رە ت قىلماسلىقى.

21 . ئايالىنى تۆۋەن كۆرمەسلىكى، ھاقارەتلىمەسلىكى، ئۇنى ياكى

تۇغقانلىرىنى مەسخىرە قىلماسلىقى.

31 . ئايالىغا ئۆي ئىشلىرىدا ياردەملىشىشى. چۈنكى پەيغەمبەر

( تەبەرانىي رىۋايىتى ئىبىن ماجە رىۋايىتى

ئەلەيھىسسالاممۇ ئاياللىرىغا ياردەملىشەتتى.

41 . بىردىن ئارتۇق ئايالى بولسا، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا پۈتۈن ئىشلاردا

ئادالەتلىك بۋلۇشى، ھەممىنىڭ ھەققىنى ئۋخشاش ئادا قىلىشى.

51 . ئايالى يېتەرلىك شەرئىي ئۆزرىسى بىلەن ئاجرىشىشنى تەلەپ

قىلسا، ئۇنىڭغا زىيان يەتكۈزمەستىن، ئازار بەرمەستىن چىرايلىقچە ئاجرىشىشى. يۇقىرىدا ئېيتىلغان 51 تۈرلۈك ھەق ئەرنىڭ ئۈستىدىكى ئايا لىغا ئۆتەشكە تېگىشلىك بولغان ھەقلەرنىڭ ھەممىسى ئەمەس، بەلكى مۇھىم بىر قىسىملىرىدىن ئىبارەت. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ۋىدالىشىش ھەججىسىدە سۆزلىگەن خۇتبىسىدا مۇسۇلمانلارغا مۇنداق دەپ تەۋسىيە قىلغان: » بىلىڭلاركى! ئايالىڭلارنىڭ ئۈستىدە سىلەرنىڭ ھەققىڭلار باردۇر . سىلەرنىڭ ئۈستۈڭلاردىمۇ ئاياللىرىڭلارنىڭ ھەقلىرى باردۇر. سىلەرنىڭ ئاياللىرىڭلاردىكى ھەققىڭلار ئۇلارنىڭ سىلەرگە خىيانەت قىلماسلىقى ۋە سىلەر يامان كۆرىدىغان بىرسىنىڭ ئۆي ۈڭلەرگە كىرىشىگە رۇخسەت قىلماسلىقى. بىلىڭلاركى، ئاياللىرىڭلارنىڭ ئۈستۈڭلاردىكى ھەقلىرى ب ۋلسا، ئۇلارنىڭ يېمەك ئىچمەك، كىيىم كېچەكلىرىنى )ۋە باشقىمۇ ئېھتىياجلىرىنى( تۋلۇقلاپ بېرىشىڭلاردۇر « . پەيغەمبەر ئەلەيھىسالام بۇ ھەدىستە، ئەر ئاياللار ئۋتتۇرىسىدىكى بىر بىرىگە ئۆتەشكە تېگىشلىك ھەقلەرنى ئىجمالىي ھالدا بايان ( مۇسلىم رىۋايىتى

قىلغان. بۇ ھەدىستىن مەلۇم بۋلغاندەك، ئەرنىڭ ئايالىدىكى ئەڭ چوڭ ھەققى، ئېرىنىڭ ئىپپىتىنى ۋە نۋمۇسىنى ساقلىشى، ئېرىگە خىيانەت قىلىپ ئىككىنچى شەخس بىلەن ئالاقە قۇرماسلىقىدۇر. ئېرىگە خىيانەت قىلغان ئايال ئېرىنىڭ ھەققىگە خىيانەت، دىنىمىزغا جىنايەت قىلغان بولۇپ، ئۆزىنى نابۇت قىلغان بۋلى دۇ. بۇنداق ئايالنىڭ ئېرىدىكى ھەقلىرى پۈتۈنلەي ئۈزۈلگەن بولىدۇ. ئىسلام دىنى ئايالنىڭ ئېرى ياقتۇرمايدىغان بىرسىنى ئۆيىگە كىرىشكە يول قۋيۇشىنى قەتئىي مەنئى قىلىدۇ. ئېرى بۋلمىغان ۋاقتتا قانداقلا بىر يات ئەرنىڭ ئۇنىڭ ئۆيىگە كىرىشىگە يول قۋيماسلىقى ئايرىم بىرقا ئىدە، ئەمما ئېرى بۋلمىغان ۋاقتتا ئېرى ياقتۇرمايدىغان ياكى ئېرى بىلەن ئاداۋىتى بولغان بىرسىنىڭ ئۆيىگە كىرىشىگە يول قۋيۇشى ئەر خوتۇنلۇق تۇرمۇشىغا ئەڭ زىيانلىق بىر ئىشتۇر. چۈنكى مۇنداق ئەھۋاللاردا، ئەر كۆپىنچە، ئايالىدىن شەك لىنىدىغان ۋە يامان گۇمان قىلىدىغا ن كەيپىياتلاردا بولىدۇ. ھەتتا ئىنسان بەزىدە ئايالىنى ئۇ ئايالىنىڭ تاغىسىنىڭ ياكى ھاممىسىنىڭ بالىلىرىدىنمۇ كۈنلەپ، ئۇلارنىڭ بەزى ھەرىكەتلىرىدىن شەك لىنىدىغان بولۇپ قالىدۇ. ئەر ئۆزى بۋلمىغان ۋاقىتتا، مۇنداق كىشىلەرنىڭ ئۇنىڭ ئايالى بىلەن يالغۇز قېلىشىنى ياقتۇر مايدۇ. ئەرنىڭ ئايالىنى ھەر ۋاقىت مۇھاپىزەت قىلىشى، گۇمانلىق ئىشلاردىن ساقلىنىشى ئۈچۈن ئايالىغا مەھرەم بولالمايدىغان يات ئەرلەردىن ئۇنى ئۋزاقلاشتۇرۇشى ئۇنىڭ تەبىئىي ھۋقۇقىدۇر. مۇنداق ئىشلارغا كىشىلەر ئانچە دىققەت قىلىپ كەتمەيدۇ. كۆپلىگەن ئائىلە جېدەللىرى، ئۇرۇش ماجىرالار، ئا جرىشىشلار مۇشۇنداق كۈتۈلمىگەن سەۋەبلەردىن كېلىپ چىقىدۇ.

ئىناقلىق ئاياللارنى ھۆرمەتلەشتىن باشلىنىدۇ

ئىنسانىيەت تارىخىدا دەسلەپ ئادەم ئاتا بىلەن ھەۋۋا ئانىنىڭ ئائىلىسى قۇرۇلۇپ، ئىنسانلار بۇ ئىككىسىدىن كۆپەيگەن . ئىنسانلار ئائىلىلەرنى قۇرۇپ چىقىپ، بىر – بىرى بىلەن قېرىنداشلىق رىشتىلىرىنى ئۋرنىتىپ، ئۆز ئارىسىدا ئىنسانى ي مېھرى – مۇھەببەتنى جارى قىلدۇرۇش ئارقىلىق ئىناقلىقنى، ئىللىقلىقنى بەرپا قىلدى. دېمەك ئىناق جەمئىيەت بەرپا قىلىش ئىناق ئائىلىلەرنىڭ مەيدانغا كېلىشىگە مۇھتاج. ئىناق ئائىلە قۇر ۇش ئەقىدىلىك ۋە ئەخلاقلىق ئەر – ئاياللارغا مۇھتاج. ئائىلىدىكى ئىناقلىق ئاياللارنى ھۆرمەتلەشتىن باشلىنىدۇ. ئىناقلىق، ئىتتىپاقلىق ئىنسانىيەتنىڭ ئەسلى تەبىئىتى ۋە ئۋرتاق ئارزۇسىدۇر. ئائىلە ئەر – ئايالنىڭ ئۆزئارا مۇھەببىتى بىلەنلا ئۆرە تۇرىدۇ ئاللاھ قۇرئان كەرىمدە: ﴿وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُممِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُممَّوَدَّةً وَرَحْمَةً ۚ إِنَّ فِيذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ﴾ يەنى ئۇنسى – ئۈلپەت ئېلىشىڭلار ئۈچۈن سىلەرگە ئۆز تىپىڭلاردىن جۈپلەر يارىتىپ، ئاراڭلاردا مېھر مۇھەببەت ئۋرناتقانلىقىمۇ ئاللاھنىڭ )كامالى قۇدرىتىنى كۆرسىتىدىغان( ئالامەتلىرىدىندۇر، پىكىر يۈرگۈزىدىغان قەۋم ئۈچۈن، شەك شۈبھىسىزكى، بۇنىڭدا نۇرغۇن ئىبرەتلەر بار دەپ كۆرسەتكەن. بۇ پەقەت ئەر – ئاياللار ھېس قىلالايدىغان ۋە ئۇلار ئارقىلىقلا ۋۇجۇدقا چىقىدىغان مېھرى – مۇھەببەتنى، ئىللىقلىقنى، خاتىرجەملىكنى، ئىناقلىقنى ئىپادىلەيدىغان ئايەت بولۇپ، بۇ خىل ئۇنسى – ئۇلپەت ئىنسان

رۋھىدىكى ئىزتىراب، تەشۋىش ۋە ۋەسۋەسىلەرنى يۋقىتىدۇ. ئائىلە كىشىلىك ھاياتنىڭ ھۇلى، ئايالنىڭ ئائىلىدىكى ئۋرنى ئەڭ ئاساسلىق مۇھىم ئۋرۇندۇر. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىر ھەدىس تە » ئاياللىرىنى ئۇرىدىغانلار ياخشى كىشىلەر ئەمەس « دەپ كۆرسەتكەن. ئەرلەرنىڭ ئاياللارنى بۋزەك قىلىشى، ئۇرۇشى، خارلى شى ئەمەلىيەتتە ئۆزلىرىنى ئۇرغىنى، ئۆزلىرىنى خارلى غىنى، شۇنداقلا بالىلارنى، پۈتۈن ئىنسانىيەتنى بۋزەك قىلغىنى، ئۇرغىنى ۋە خارلى غىنى بىلەن باراۋەردۇر. چۈنكى ئاياللار پۈتۈن ئىنسانىيەتنىڭ ئانىلىرى ۋە ئەرلەرنىڭ بىر پارچىسىدۇر. ئاياللارنى ھۆرمەتلەش گۈزەل ئەخلاق پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئاياللارنى ھۆرمەتلەشنى بىر ئادەمنىڭ ياخشى ياكى يامان ئىكەنلىكىنىڭ ئۆلچىمى سۈپىتىدە بايان قىلىپ:

» سىلەرنىڭ ياخشىلىرىڭلار ئايالىغا ياخشى مۇئامىلە قىلىدىغانلاردۇر.

مەن ئىچىڭلاردىكى ئايالىغا ئەڭ ياخشى مۇئامىلە قىلىدىغان ئادەممەن « دەپ كۆرسەتكەن. ئىنساننىڭ دىيانىتى ۋە ئەخلاقى ئۇنىڭ ئائىلىسىدىكىلىرىگە قانداق مۇئامىل ە قىلىشى بىلەن ئۆلچۈنىدۇ. بىراۋ ئىبادەتلەرنى ئادا قىلىشقا قانچىلىك كۆڭۈل بۆلىدىغان كىشى بولۇپ كەتسۇن، ئۇ ئا يلىغا ، بالىلىرىغا قاتتىق قۋللۇق بىلەن مۇئامىلە قىلىدىكەن، ئۇلارنىڭ ئەھۋالىدىن خەۋەر ئالمايدىكەن، مۇنداق كىشىنىڭ دىنى ناقىس بولغان بولىدۇ. چۈنكى گۈزەل ئەخلاقمۇ ئەڭ ئېتىبارلىق ئىبادەت تۈرى بولۇپ، شۇ ئادەمنىڭ تەقۋالىقىغا بېۋاسىتە ) ( ئىمام نەسائىي رىۋايىتى

تەسىر كۆرستىدۇ. زاھىرىي ئىبادەتلەرنى ئۋرۇنداشتا ئاكتىپ بولۇپ، ئەخلاقىي مەسىلىلەرگە سەل قارايدىغان ياكى ئائىلىسىگە قوپاللىق قىلىدىغان ئادەم جىمى ئىبادەتلەرنىڭ مەقسىتى بولغان ئەخال قىي ئىبادەتلەرنى ئۋرۇندىمىغان بولىدۇ. شۇڭا ئەر كىشى ئايالىغا ياخشى مۇئامىلە قىلىشى، ئۇنىڭغا ئازار بەرمەسلىكى، ئۆي ئىشلىرىدا ئۇنىڭغا ھەمكارلىشىشى مۇھىمدۇر. ئاياللارغا رەھىم - شەپقەتلىك بۋلۇش زۆرۈر پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئاياللارغا ئەڭ مېھىر - شەپقەتلىك زات ئىدى. ئاياللىرىغا بەكمۇ كۆيۈنەتتى، ئۇلارنىڭ ئۆي ئىشلىرىغا ياردەملىشەتتى، دەردلىرىنى كۆڭۈل قۋيۇپ تىڭشايتتى. پىكىرلىنى ئاڭلايتتى، ھەتتا ئۋمۇمىي مۇسۇلمانلارنىڭ ئىشلىرىغا مۇناسىۋەتلىك چوڭ ئىشلاردىمۇ ئاياللىرى بىلەن كېڭىشەتتى، پىكىرلىرىنى ئالاتتى . ) ( مەككە ئازات بۋلۇشتىن ئىككى يىل ئىلگىرى پەيغەمبەر ئەلەيھى سسالام مۇسۇلمانلار بىلەن ئۆ م رە قىلىش ئۈچۈن مەككىگە قاراپ ئاتلىنى پ ، مەككە يېقىنىدىكى » ھۇدەيبىيە « دېگەن جايغا كەلگەندە، مەككىلىك كۇپپارلار ئۇلارنىڭ ئالدىنى تۋسقان ۋە مەككىگە كىرى شىگە يول قۋيمىغان. شۇ ۋاقىتتا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مەككىلىكلەر بىلەن كېلى شىم تۈزۈپ بۇ يىل مەدىنىگە قايتىپ كېلىدىغان يىلى ئۆمرىگە كې لىش، ئىككى تەرەپ ئوتتۇرىسىدا ئۋن يىللىق ئۇرۇ ش تۋختىتىش…. قاتارلىقلار دا ئىتتىپاقلاشقان. بۇ كېلى شىمگە ئاساسەن، مۇسۇلمانلار ئۆمرە قىلماستىن مەدىنىگە قايتىشى كېرەك ئىدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇسۇلمانلا رنى مەككىدە قۇربانلىق قىلىش ئۈچۈن ئاتاپ ئېلىپ كەلگەن ماللىرىنى شۇ يەردە بۇغۇزلاشقا بۇيرىغاندا، مۇسۇلمانلار مەككىگە كىرەلمىگەنلىكلىرىگە ھەسرەتلىنىپ، ماللىرىنى بۇغۇزلاش ئەمرىنى دەرھال ئۋرۇندىماستىن تۇرۇپ قالىدۇ. بۇ ۋاقىتتا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئايالى ھەزرىتى ئۇممۇ سەلەمەنىڭ يې نىغا كىرىپ، ئەھۋالنى بايان قىلىپ،

پەيغەمبەر ئەل ەيھىسسالام ساھابىلىرىنى ئاياللىرىغا رەھىم - شەپقەتلىك بۋلۇشقا كۈچلۈك تەشەببۇس قىلىپ: » مۆمىنلەردىن ئىمانى ئەڭ كامىل بۋلغىنى ئەخلاقى ئەڭ گۈزەل بۋلغىنىدۇر، سىلەرنىڭ ئەڭ ياخشىلىرىڭلار ئۆز ئەھلىگە ئەڭ ياخشى مۇئامىلە قىلىدىغانلىرىڭلاردۇر « دەيتتى. پەيغەمبەر ئەلە يھىسسالام ۋە مۇسۇلمانلار سەپەرگە چىققانلىرىدا، ئاياللارنى تۆگىلەر كۆتىرىدىغان مەپىلەرگە ئۋلتۇرغۇزۇپ ھۆرمەت بىلەن ئېلىپ ماڭاتتى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام يول بۋيى تۆگىلەرنى يېتىلەپ ماڭغانلارغا: » بۇ نازۇك شېشىلەرنى سىلىق ئېلىپ مېڭىڭلار « دەپ تەۋسىيە قىلىپت ۇراتتى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئاياللارنى نازۇك شېشىلەرگە ئۋخشاتقان. ھەقىقەتەن ئۇلار ۋە ئۇلارنىڭ كۆڭلى نازۇكلىقتا خۇددى شېشىگە ئۋخشايدۇ، ئاياللار ئۋمۇمەن ھېسسىياتچان بۋلغانلىقتىن تىز رەنجىپ قالىدۇ ۋە تىز ئۆزگىرىدۇ. ئۇلارغا ئىنتايىن سىلىق مۇئامىلە قىلىشتى ن باشقىسى ئىشقا يارىمايدۇ. مېھىر - مۇھەببەت ئاياللارنى ئاسراش ۋە ئۇلارغا ھۆرمەت قىلىشتىن باشلىنىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مەشھۇر ۋىدا خۇتبىسىدە ۋە ۋاپات پىكرىنى سۋرىغاندا، ھەزرىتى ئۇممە سەلەمە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھې چىكىمگە گەپ قىلماي ئاۋۋال ئۆزى قۇربانلىق مېلىنى بۇغۇزلىشى كېرەكلىكىنى ئېيتىدۇ. شۇنداق قىلىپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۆزىنىڭ قۇربانلىقىنى بۇغۇزلاشقا كىرىشىدۇ، بۇنى كۆرگەن مۇسۇلمانلار ئاممىسى ھەممە ئۆزىنىڭ قۇربانلىقىنى بۇغۇزلاپ چىقىدۇ. ) ( ئىبىن ماجە ۋە دارمى رىۋايىتى ) ( بۇخارى، مۇسلىم، ئەھمدەد رىۋايىتى.

بۋلۇش ئالدىدىكى ئەڭ ئاخىرقى ۋەسىيىتىدە: » ئاياللارغا ياخشى مۇئامىلە قىلىڭلار « د ەپ ۋەسىيەت قىلغان . قىزلارنى ئۋغۇللاردىن تۆۋەن كۆرۈش، ئۇلارغا قوپلا مۇئامىلە قىلىش، ئۇلارنى تەبىئىتىگە ئۇ يغۇن كەلمەيدىغان ئېغىر ئىشلارغا بۇيرۇش، قىز بالا ئوقۇپ نېمە بولاتتى دەپ ئۇلارنى ئۋقۇشتىن مەھرۇم قىلىش، ئۆگەي ئانىسىنىڭ نەيرەڭلىرىگە ئىشىنىپ، ئۇلارنى ئېزىش، ھاقارەتلەش، ھەتتا ئۇ رۇش، ئۇلارنىڭ دەردىگە قۇ الق سالماي، نازۇك كۆڭلىگە ئازار بىرى ش قاتارلىق ناچار ئىشلارنى قىلىدىغان ئاتىلار قەلبلىرىدىن رەھىم - شەپقەت سۇغۇرۇپ ئېلىنغان بەختسىز كىشىلەردۇر. مۇنداقلار قانچىلىك تەقۋا سۈرەتلىك مۇسۇلمان بولۇپ كەتسۇن، قانچىلىك چوڭ ئالىم - ئۆلىما ياكى ق ارى - قۇرئان، ھاجى - ھەرەم بولۇپ كەتسۇن، بەرىبىر كۆڭلىدە رەھىم - شەپقەت بۋلمىغان ئىكەن، مۇنداقلارنىڭ دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە ئاللاھ تائالانىڭ رەھمىتىگە ئېرىشەلىشى ناتايىن. قىزلارنىڭ سەبىيلەرچە پاك ھېسسىياتىنى سۈ يئىستېمال قىلىپ، ئۇلارغا يالغاندىن مۇھەببەت ئىزھار قىلىدىغانلار ئۇلارنى ئۆزلىرىنىڭ ئاچا - سىڭىللىرىنىڭ ئورنىدا قۋيسۇن! ئۇلارنىڭ ئاچا - سىڭىللىرىنىڭ ئىپپىتى ۋە نۋمۇسى قانچىلىك قىممەتلىك بولسا، شۇ قىزلارنىڭمۇ ئىپپەت نۋمۇسى شۇنچىلىك قىممەتلىكتۇر. بىراۋنىڭ نۋمۇسىنى ئاياق ئاستى قىلىش ئۇنى ئۆلتۈرگەنلىك بىلەن تەڭ. قىزلارنىڭ ساپلىقىدىن پايدىلىنىپ، ئۇلارغا ئۆيلىنىدىغانلىقى ھەققىدە ۋەدىلەرنى بېرىپ، ئۇلارنى ھەسرەتتە قۋيىدىغانلار ئۆزلىرىنىڭ ئاچا - سىڭىللىرىنى كۆز ئالدىغا كەلتۈرۈپ باقسۇن، ئاچا - سىڭىللىرىنىڭ شۇنداق بىر ئۆمۈر ھەسرەت - نادامەت چەكمەسلىكىنى خالىسا، باشقىلارنىڭ ئاچا - سىڭى للىرىغىمۇ چەكتۈرمىسۇن! » بۇ ئالەم ئۆت نە

ئالەم « دەپ بىكار ئېيتىلمىغان. رىئاللىقتىكى تەجرىبىلەرمۇ بۇ ھېكمەتلىك سۆزنىڭ ھەقلىقىنى ئىسپاتلاپ كەلمەكتە. ساددا قىزلارنى ئالداپ ئىچكىرى ئۆلكىلەردىكى زالىم خۋجايىنلارنىڭ ئۋيۇن - كۈلكىسىنى قىزىتىش ئۈچۈن يېقىلغۇ قىلىپ بېرىۋ اتقان ۋىجدانسىز ئىپلاسلار ئاللاھ تائالادىن قۋرمىغان تەقدىردىمۇ، بۇ جىنايەتنىڭ بەدىلىنى ئۆزلىرىنىڭ قىزلىرى ياكى ئاچا - سىڭىللىرى ئۆتەيدىغان بىر كۈننىڭ كېلىپ قېلىشىدىن ھەزەر قىلسۇن! ئۇنىڭ بىلەن ئۆيلىنىش نىيىتى يوق تۇرۇپ بىر قىزنىڭ كۆڭلىنى ئۋۋلاشقا تىرىشماقچى ب ۋلغانلار بۇ رەزىل پەيلىدىن يانسۇن! كۆڭلىگە بىرىنىڭ مۇھەببىتى كىرىپ قىلىپ، مۇرادىغا يېتەلمەستىن يۈرىكى يانغانلىقنىڭ قانچىلىك تۈگىمەس ئازاب ئىكەنلىكىنى ئۋيلىسۇن ۋە ئۆزىنى شۇ قىزنىڭ ئورنىدا قۋيسۇن. » پىچاقنى ئۆزۈڭگە سال، ئاغرىمىسا باشقىلارغا سال « دېگەن ھېكمەتنى ئۇنتۇپ قالمىسۇن! پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام » نازۇك شېشىلەر « دەپ سۈپەتلىگەن بۇ شېشىدەك نازۇك يۈرەكلەرنى خىيانەت پىچىقى بىلەن تىرىك تۇرغۇزۇپ ئۆلتۈرۈشتىن، شېشىدەك نازۇك كۆڭۈللەرنى بىر ئۆمۈر ھەسرەت - نادامەتكە قۋيۇشتىن ھەزەر قىلسۇن! بۇ خىنايەتنىڭ ئۆزىنىڭ ئاچا - سىڭى للىرىدىن ياكى كېيىنچە، ئۆز قىزلىرىدىن بىرەرسىگە يېنىپ قېلىشىدىن قۋرقسۇن! ئايالنىڭ ئېرىگە ئۆتەشكە تېگىشلىك ھەقل ەر پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دەيدۇ: » دۇنيا مەنپەئەتتۇر.

دۇنيانىڭ ئەڭ ياخشى مەنپەئەتى ئۈلگىلىك خۋتۇندۇر « . ئۈلگىلىك خوتۇن دېگەن قانداق بۋلىدۇ ؟ ئۈلگىلىك خوتۇن ئاۋۋال ئاللاھ تائالانىڭ ئۇنىڭ ئۈستىدىكى ھەقلىرىگە، ئاندىن ئېرىنىڭ ھەقلىرىگە تۋلۇق رىئايە قىلىپ، ئۇلارنى كامىل ئادا قىلىدىغان خوتۇن دېمەكتۇر. ئۈلگىلىك خوتۇننىڭ سۈپىتى ئېرىگە چىن ساداقەت باغلاش، ئائىلىسىنىڭ ئىشلىرىغا كۆيۈنۈش، بالىلىرىنى ياخشى تەربىيىلەش، ئېرىنى قەدىرلەش، ئېرى ئالدىدا ئۆتەشكە تېگىشلىكلىرىنى بىلىش، ئىبادەتلەرنى ۋاقتىدا ئادا قىلىش ۋە ئاللاھ تائالانىڭ بەرگەن قىسمىتىگە رازى بولۇپ، ئۇنىڭغا شۈكۈر قىلىش قاتارلىقلارغا ئىخچاملىنىدۇ. ئايالنىڭ ئېرىگە ئۆتەشكە تېگىشلىك ھەقلەر تۆۋەندى كىچە:

1 . ئېرىنىڭ ھەققىنى ۋە ئۇنىڭ مەنپەئەتىنى ئۆزىنىڭ ۋە جىمى

تۇغقانلىرىنىڭ ھەققىدىن ۋە مەنپەئەتىدىن ئەال بىلىشى ۋە ئۇلارنى قۋغدىشى.

2 . ئايلىق ئادەت، تۇغۇتلۇق ۋاقىتلىرىدىن باشقا، ھەرقانداق ۋاقىتتا

ئېرىنىڭ رىغبىتىگە ماسلىشىشى. چۈنكى ئېرىنىڭ تەلىبىنى ئۆزۈرسى ز تۇرۇپ رەت قىلغان ئايال گۇناھكار بولىدۇ. ئۇنىڭغا پەرىشتىلەرمۇ لەنەت ئۋقۇيدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دەيدۇ: » ئېرى تۈشەككە چاقىرسا، ئۆزۈرسىز تۇرۇپ كەلمىگەن ئايالغا پەرىشتىلەر تاڭ ( ئىمام مۇسلىم رىۋايىتى

ئاتقۇچە لەنەت ئۋقۇيدۇ . « ئەر ئايال بىر بىرىنىڭ رىغبىتىگە ماسلىشىشى ئىنتايىن مۇھىم مەسىلىدۇر. كۆپلىگەن ئائىلىلەرنىڭ بەختسىزلىككە ئۇچرىشى ئۋمۇمەن، مۇشۇ سەۋەبتىن بولىدۇ. ئەرلەرنىڭ باشقا ئاياللارغا بۇزۇلىشىنىڭ ئالدىنقى سەۋەبلىرىنىڭ بىرىمۇ، ئايالىنىڭ ئۇنىڭ رىغبىتىگە ماسلاشماي ئۇنى رەنجىتكەنلىكىدىن كېلىپ چىقىدۇ.

3 . ئېرىنىڭ ھاجىتىنى قايرىپ قۋيۇپ نەپلى ئىبادەتلەر بىلەن

مەشغۇل بۋلىۋالماسلىقى.

4 . ئېرىنىڭ رۇخسىتىسىز باشقىلارغا ئۆيدىن بىر نەرسە بەرمەسلىكى.

ئەمما يېمەك ئىچمەكتىن باشقىلارغا سەدىقە بەرسە بولىدۇ.

5 . ئېرىنىڭ رۇخسىتىسىز سەپەرگە چىقماسلىقى، ئېرى رازى

بۋلمىغان ئاياللار بىلەن ئارىلاشماسلىقى.

6 . ئاللاھ تائالا بەرگەن رىزىققا قانائەتلىك بۋلۇشى، قاتتىقچىلىق

كۈنلىرىدە ئېرىدىن زارلانماسلىقى ، ياخشى كۈنلەردە ئاللاھ تائالانى ئۇنۇتماسلىقى، ئېرىنىڭ مېھنىتىنى ھەر ۋاقىت قەدىرلىشى. ئەڭ ياخشى خوتۇن ئېرىگە ھەمىشە: » ھارام كەسىپتىن ساقلان غىن، ھالالدىن كەسىپ قىلغىن، بىز قاتتىقچىلىققا بەرداشلىق بىرەلەيمىز، ئەمما دۋ زاخ ئۋتىغا بەرداشلىق بىرەلمەيمىز « دەيدىغان خۋتۇندۇر.

7 . ئېرىدىن باشقىلار ئۈچۈن زىننەتلەنمەسلىكى، باشقىلارغا يۈز،

قۋللىرى ۋە پۇتلىرىدىن باشقا ئەزالىرىنى نامايەن قىلماسلىقى، قىسقا، ) ( بۇخارى رىۋايىتى

ن ېپىز كىيىملەرنى كېيشتىن ساقلىنىشى.

8 . ئېرىنىىڭ دۋستىلىرى بىلەن ئېرى بۋلمىغان جايلاردا

پاراڭلاشماسلىقى، ئېرى يوق ۋاقىتتا كەلگەن يالغۇز، ئەر مېھماننى يالغۇز قارشى ئالماسلىقى. ئۆزى يالغ ۇز بولسا، ئۇنى ئۆيگە تەكلىپ قىلماسلىقى كېرەك.

9 . ئېرىگە ھۆسىن جامالى، با يلىقى ۋە مەنسبى بىلەن

پەخىرلەنمەسلىكى ) يەنى ئايال كشى ئېرىدىن بىرقەدەر ئارتۋق جامالغا، بايلىققا، مەنسەبكە ياكى ئېسىل نەسەبكە ئىگە بولغان بولسىمۇ، ئۇنىڭغا ئىشىنىپ چۋڭلۇق قىلماسلىقى ( .

01 . بالىلىرىغا مېھرىبان بۋلۇشى، ئۇلارنى ئۇرۇپ تىللىماستىن

ياخشى تەربىيىلىشى، ئېرىگە تىل ئۇزارتماسلىقى. ئايالنىڭ كىيىنىشى ۋە سەپەر قىلىشىدىكى بەلگىلىمىلەر مۇسۇلمان ئاياللىرىنىڭ باشلىرىغا رۋمال ئارتىپ چاچلىرىنى، بۋيۇنلىرىدىكى ۋە قۇلاقلىرىدىكى زىننەتلىرىنى يېپىپ، ئۇزۇن ۋە ئازادە كىيىملەرنى كىيىپ يۈرۈشى مۇسۇلمانلىقنىڭ شۇئارى، تەقۋا لىقنىڭ كىيىمى، ئالىيجاناپلىقنىڭ بەلگىسى، ھۆرمەت ئىززەتنىڭ نىشانىسى ۋە گۈزەل ئەخلاقنىڭ دەلىلىدۇر. رۋمال ئارتىش مۇسۇلمان ئاياللىرىنى ھەر تۈرلۈك رەزىللىكلەردىن، پەسكەشلىكلەردىن قۋغدىغاندەك، مۇسۇلمان قىزلىرىنىڭ ھايا، نۋمۇس ۋە ئىپپەت ئىچىدە تېخىمۇ قەدىر قىم مەتلىك ھەم كۆركەملىك بۋلۇشىنى تەمىن ئېتىش بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئۇلارنى يامان ئاقىۋەتلەردىن ساقلاپ قالىدۇ. ئايالنىڭ سىرتقا چىقىش ئۈچۈن ئېرىنىڭ رۇخسىتىنى ئېلىشى

كېرەكمۇ؟ بۇ ماۋزۇ تۆۋەندىكى ئۈچ مەسىلىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ: (1) ئايالنىڭ ئۆيدىن چىقىشى ئۈچۈن ھەممە ھاللاردا ئېرىدىن رۇخسەت سۋرىشى كېرەك ئەمەس. مەسىلەن: خىزمەت، مەكتەب، بالىلارنىڭ ئىشى ياكى سىرتتىن ئۆيگە لازىملىق نەرسىلەرنى سېتىۋېلىش ئۈچۈن سىرتقا چىقىشتا ئېرىدىن رۇخسەت سۋراش شەرت ئەمەس. (2) ئايال ئەگەر ئېرى تۋنۇمايدىغان بىر ئائىلىنى زىيارەت قىلىش ياكى تۇ غقانلىرىنىڭ ئۆيىدە قۋنۇپ قىلىش ئۈچۈن ئۆيدىن چىقماقچى بولسا، ئېرىنىڭ رۇخسىتى ئېلىشى شەرت بولىدۇ، ئېرى رۇخسەت قىلمىسا چىقماسلىقى لازىم. (3) ئايال بىر شەھەردىن يەنە بىر شەھەرگە ياكى دۆلەتتىن يەنە بىر دۆلەتكە سەپەر قىلماقچى بولسا، گەرچە ئايروپىلان بىلەن شۇ كۈنى يېتىپ بارىدىغان بولسىمۇ ئېرىنىڭ رۇخسىتى ئېلىپ، ئىشەنچلىك ھەمراھلار بىلەن بارسا بولىدۇ. ئەمما يولدا تۋختاپ مېھمانخانىلاردا قۋنۇپ قالىدىغان ياكى بىر قانچە كۈن داۋام قىلىدىغان سەپەر ئۈچۈن ئايال مەھرەمسىز چىقالمايدۇ. (4) ھەنەفىي، ھەنبەلىي مەزھەپلىرى » ئايال م ەھرەمسىز ئۈچ كۈندىن كۆپ سەپەرگە چىقمايدۇ « دەيدۇ. شافىئىي، مالىكىي مەزھەپلىرى » ئايال ئىشەنچلىك ئاياللارنىڭ ھەمراھلىقىدا مەھرەمسىز چىقسا بولىدۇ « ، دەيدۇ. ھازىرقى زامان ئۆلىمالىرى ئاياللارنى مەھرەمسىز سەپەرگە چىقىشتىن تۋسۇشتىكى مەقسەت يۋلدىكى ئامانسىزلىقلار ئىدى. زامان تەرەققى قىلىپ خاتىرجەملىك ئۋمۇملاشتى. شۇڭا ھازىر

ئايال ئىشەنچىلىك ئاياللار بىلەن چىقسا بولىدۇ، دەپ قارايدۇ .

ئالدانغان ئىشەنچ

بىز مۇ سۋلمانلار كېيىنكى دەۋرلەردە، ئۆزىمىزنى ئالداپ كەلگەن يالغان ئىشەنچلەرنىڭ بىرى، خوتۇن قىزلىرىمىزنىڭ ئىپپەت نۋ مۇسلىرىنى مۋھاپىزەت قىلشىتا بېپەرۋالىق قىلىش، بۇنداق بېپەرۋالىقتىن يامان ئاقىۋەتلەرنىڭ كەلمەسلىكىگە ئىشىنىپ كېتىش بولدى. بۇ پەقەت، ئىماننىڭ ئاجىزلاشقانلىقى، ۋىجداننىڭ غەپلەت ئىچىدە كىرلەنگەنلىكىدىن باشقا نەرسە ئەمەس. مەيلى ئەر بولسۇن، مەيلى ئايال بولسۇن، ھ ېچقانداق كىشى خاتالىقلاردىن خالىي بۇاللمايدۇ. كىشى پەقەت يامان ئاقىۋەتلەرنىڭ مۇقەددىمىلىرىدىن ساقلىنىش ئارقىلىقلا خاتالىقلاردىن ساقلىنالايدۇ. ئايال ھەرقانچە ئىرادىلىك، دىيانەتلىك، جۋرىسىگە سادىق بۋ لۇپ كەتكەندىمۇ، ئۇلار ھېچ ۋاقىت پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاياللىرىدىن ئېشىپ كېتەلمەيدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاياللىرى پۈتۈن مۇسۇلمانلارنىڭ ئانىلىرى، ئەخلاق ۋە پەزىلەتلەردە ئەڭ ياخشى ئۈلگىلەردۇر. شۇنىڭلىق بىلەنمۇ، ئاللاھ تائالا ئۇلارغا مۇنۇ تەۋسىيەلەرنى قىلغان: ﴿يَا نِسَاءَ لانَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِّنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِيفِيقَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَّعْرُوفًا﴾ يەنى ﴿ئى پەيغەمبەرنىڭ ئاياللىرى! سىلەر باشقا ئاياللارنىڭ ھېچ بىرىگە ئۋخشىمايسىلەر، سىلەر )يات ئەرلەرگە( سۆز قىلغاندا نازاكەت بى لەن سۆزقىلماڭلار. )نازاكەت بىلەن سۆز قىلساڭلار( ) ( » ياۋرۋپا پەتىۋا ۋە تەتقىقات كې ڭىشى « نىڭ پە تىۋاسى

دىلىدا كېسەل بار ئادەم )سىلەرگە قارىتا( تەمەدە بولۇپ قالىدۇ. )گۇماندىن خالىي( ياخشى سۆز قىلىڭلار ﴾ . ئاللاھ تائالا مۇسۇلمانلارغا خىتاب قىلىپ مۇنداق دەيدۇ: ﴿وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنوَرَاءِ حِجَابٍ ۚ ذَٰلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ﴾ يەنى ﴿سىلەر پەيغەمبەرنىڭ ئاياللىرىدىن بىرنەسە سوراپ )ئالماقچى( بۋلساڭلار، پەردە ئارقىسىدىن سوراپ ئېلىڭلار، بۇنداق قىلىش سىلەرنىڭ دىللىرىڭال رنىمۇ، ئۇلارنىڭ دىللىرىنىمۇ پاك تۇتىدۇ، سىلەرنىڭ رەسۇلۇللاھنى رەنجىتىپ قۋيۇشۇڭلار دۇرۇس ئەمەس ﴾ . كىتابخانلارنىڭ چۈشىنىشىگە ئانچە قىيىن ئەمەسكى، يۇقىرىقى ئايەتلەردە خىتاب قىلىنغان كىشىلەر يەر يۈزىدىكى ئەڭ تەقۋا، ئەڭ ئەخلاقلىق زاتلار بولغان ساھابىلەر )پەي غەمبەرنىڭ زامانىدىكى ئۇنىڭ بىلەن بىر سەپتە بولغان ئۈلگىلىك مۇسۇلمانلار(دۇر. ئۇلار مۇئامىلە قىلىدىغان ئاياللارمۇ يەر يۈزىدىكى پۈتۈن ئاياللارنىڭ ئەڭ تەقۋالىرى، ئەڭ ئەخلاقلىق ۋە ئەڭ ئۈلگىلىك ئانىلىرى بولغان ئاياللار پەيغەمبەرنىڭ ئاياللىرىدۇر. يۇقىرىقى بايا نلاردىن كېيىنمۇ، يەنە خوتۇن قىزلىرنىڭ ئىپپەت نۋمۇسلىرىنى مۇھاپىزەت قىلىش ئىشىدا، يالغان ئىشەنچكە بېرىلىپ ئالدانغۇچىلارغا دەيمەنكى: سىلەر قانچىلىك ياخشى بولۇپ

( ئەھزاپ سۈرىسى 23 - ئايەت

ئەھزاپ سۈرىسى 35 - ئايەت

كەتسەڭلارمۇ، پەيغەمبەردىن كامىل ئەمەسسىلەر. ئاياللىرىڭلارمۇ قانچىلىك پاك ۋە ئشەنچلىك بولۇپكە تكەندىمۇ، ئۇلار يەنىلا پەيغەمبەرنىڭ ئاياللىرىغا يەتمەيدۇ. سىلەر ئارىلىشىدىغان يېقىن يۋرۇقلىرىڭلارمۇ ساھابىلەردىن ۋاپادار ئەمەس. سىلەر نېمەڭلەرگە بۇنچىۋالا ئىشەنچ قىلىپ كېتىسىلەر؟! غۇرۇرنىڭ يۋ قالغانلىقى ئەرلىكنىڭ ئۆلگەنلىكىدۇر ئىنساننىڭ دۇنيادا ئەڭ شەرەپلىك ۋە ئەڭ قىممەتلىك نەرسىسى ئۇنىڭ نۋمۇسىدۇر. بەلكى ئىنساننىڭ نۋمۇسى ئۇنىڭ دىنىنىڭ ئاساسلىق پارچىسىدۇر. نۋمۇسنى ساقلاش دىنىنىڭ ئەڭ ئالدىنقى تەلىبى ۋە ئىماننىڭ كۆرۈنەرلىك ئالامەتلىرىدىن بىرىدۇر. بۇ مەسىلىدە پۈتۈن دىنلار ئىتتپاقتۇر. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ساھابىلىرى ئۆز ئەھلىنىڭ نۇمۇسىنى ساقلاشتا، ئەڭ غۇرۇرلۇق زاتلار ئى دى. مۇنۇ ھەدىس ئۇلارنىڭ نەقەدەر غۇرۇرلۋق ۋە ئىپپەتلىك كىشىلەر ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ: » بىر كۈنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ساھابىلىرىغا: » سىلەرنىڭ بىرىڭلار ئۆز ئۆيىگە كىرگەندە، ئايالىنى بى راۋ بىلەن يامان ئىش ئۈستىدە كۆرسە 4 كىشىنى گۇۋاھلىققا چاقىرسۇن « دېگەندە، سەئىد ئىبىن مۇئاز ئىسىملىك ساھابە ئۋرنىدىن تۇرۇپ ئى ئاللاھنىڭ پەيغەم بىرى ! مەن ئايالىمنى يامان ئىش ئۈستىدە كۆرسەم، ئۇنىڭغا 4 گۇۋاھچىنىڭ گۇۋاھلىق بېرشىگە قاراپ تۇرامدىمەن ؟ ياق! ئاللاھ تائالانىڭ نامى بىلەن قەسەم قىلىمەنكى، ئەگەر مەن ئايالىمنى بىراۋ بىلەن يامان ئىش ئۈستىدە كۆرسەم ئۇنى بېشىدىن ئايغىغىچە پارچىلاپ، ئىزىپ، ئۇندەك قىلىۋېتىمەن، ئۇنىڭدىن كېيىن ئاللاھ مېنى قانداق جازالىسا، جازالىسۇن، دەيدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭ بۇ غۇرۇرىغا قايىل بۋلغانلىقتىن تەبەسسۇم قىلىپ، ھەقىقەتەن سەئىد

بەكمۇ غۋرۋرلۇق، مەن سەئىدتىن، ئاللاھ ھەممىمىزدىن بەك غۇرۇرلۇقتۇر. ئاللاھ تائالانىڭ غۇرۇرى يۈزىسىدىن ھارام – پاھىشە ئىشلارنىڭ ھەر قاندىقى ھارام قىلىنغان « . ھەر كىشى ئۈچۈن ئۆزىنىڭ ۋە ئائىلىسىنىڭ نۋمۇسى ۋە ئىپپىتى شۇنچىلىك مۇقەددەس بولغان يەردە، باشقىلارنىڭ نۋمۇسى ۋە ئىپپىتىمۇ شۇنچىلىك مۇقەددەستۇر، ئۆزىنىڭ نۋمۇسىنى قۋغداش يۋلىدا غۇرۇرلۇق بولغان كىشى، ئەلۋەتتە باشقىلارنىڭمۇ ئىپپەت، نۋ مۇسلىرىنى قۋغدىشى، دۈشمەنلىك ۋە خىيانەتلەر بىلەن ئۇلارنىڭ نۋمۇسلى رنى ئاياق ئاستى قىلىشتىن ھەزەر ئەي لىشى كېرەك. بۇخارى ۋە مۇسلىم رىۋايىتى

يامان ئاقىۋەتلەرگە سەۋەب بۋلىدىغان بۋشلۇقال ر ئىپپەت - نۋمۇسنىڭ دەپسەندە قىلىنىشى ۋە يامان نىيەتلىك ئادەملەرنىڭ بۇزۇقچىلىق ئۈچۈن پۇرسەت يارىتىپ بېرىدىغان بۋشلۇقلار تۆۋەندىكىلەر:

1 . ئائىلە مەسئۇلىنىڭ ئۆز ئەھلىنى يات ئەرلەرنىڭ يامان نىيەتلىك

تەمەلىرىدىن قۋغداشقا ئەھمىيەت بەرمەسلىكى. بۇئاجىزلىق، ئائىلە مەسئۇلىنىڭ ئەرلىك غۇرۇرىنى يۋ قاتقانلىقى ياكى ئۆز ۋەزىپىسىنى تۇنۇمىغانلىقى ۋە ياكى ئۆزىنىڭ تەربىيە ساھەسىدە بىلىمسىزلىكى تۈپەيلىدىن مەيدانغا كەلگەن ئاجىزلىقتۇر.

2 . مۇس ۇلمان خانىم - قىزلارنىڭ مۇسۇلمان ئەمەس مىللەتلەرنى

دۋراپ، ئۋچۇق، نېپىز ۋە قىسقا كىيىنىشى ۋە يۈرۈش تۇرۇشلىرىدىكى بىنۋرمال نازاكىتى. شۇڭا ئىسلام دىنى ھەرتۈرلۈك يامان ئاقىۋەتلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن ئاياللارنى ئۆزلىرىگە قارىتا ئەرلەرنىڭ ھەۋەسلىرنى قۋزغىتىپ قۋيىدىغان بارلىق ئامىللاردىن يىراق بۋ لۇشقا چاقىرغان. ئاللاھ تائالا پۈتۈن مۇسۇلمان ئاياللارغا خىتاب قىلىپ مۇنداق دەيدۇ: ﴿وَقَرْنَ فِيبُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَىٰ ۖ وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ﴾ يەنى ﴿ئىلگىرىكى جاھىلىيەت دەۋرىدىكى ئاياللارنىڭ ياسىنىپ چىققىنىدەك ياسىنىپ چىقماڭلار، ناماز ئوقۇڭلار ر، زاكات بېرڭلار، ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەبغەمبىرىگە ئىتائەت قىلىڭلار ﴾ .

( ئەھزاب سۈرىسى 33 ئايەت

بۇ ئايەتتىكى خىتابتىن مەقسەت، ئاياللارنى گۈزەل، يارىشىملىق كىيىملەرنى كىيىپ، ئېسىل يۈرۈشلىرىدىن مەنئى قىلىش ئەمەس. بەلكى ئىسلام دىنى كېلىشتىن بۇرۇنقى دەۋرلەردىكى ئاياللارنىڭ ۋە كۈنىمىزدىكى مەدەنىيەت دەۋاسى قىلغۇچى ئاياللارنىڭ كىيىنگىنىدەك، يات ئەرلەر بار يەردە نېپىزلىكتىن بەدەنلىرىنى كۆرسىتىپ تۇرىدىغان، قىسقىلىقتىن تىزىدىن ئاشمايدىغان، تارلىقتىن بەدەنلىرىگە چاپلىشىپ تۇرىدىغان كىيىملەرنى كىيىشتىن مەنئى قىلىدۇ. گۆ ھەر نەچچە قات تۈگۈنلەر ئىچىدە ساقلانغانلىقى ۋە ھەركىشىنىڭ ئۇنى كۆرەلمىگىنى ئۈچۈن شۇنچىلىك قىممەتكە سا زاۋەر بولغان نەرسىدۇر. ئايالمۇ ئۋزۇن، ئازادە، ئېسىل كىيملەرنى كىيىپ يۇرسە، ئۇنىڭ ھۆرمىتى ۋە قىممىتى ئاشىدۇ، كىشىلەرمۇ ئۇنىڭدىن ھايا قىلىدۇ ۋە ئۇنى قەدىرلەيدۇ. شۇڭا ئاياللار يات ئەرلەر بار جايدا سۆز قىلغاندا، ئىمكان قەدەر ئۆزلىرىنىڭ ئاۋازلىرىنى جەلىبكار ۋە نازاكەتلىكتە سۈنئىيلەشتۇرىۋالماستىن، بەلكى نورمال، تەبىئىي سۆزلەشكە تىرىشىشى كېرەك. چۈن كى نازاكەتلىك، سۇنئىي ئاۋازلار ئەرلەرنى ئۆزىگە جەلب قىلىشنىڭ بىر ۋاسىتىسىدۇر. ئەرەب ماقال تەمسىل لىردىمۇ » قۇلاق كۆزدىن بۇرۇن ئاشىق بولىدۇ « دەيدىغان سۆز بار.

3 . ئەر ئايال جىنسلىرىنىڭ ئاممىۋى سۋرۇنلاردا ئارىلىشىپ

ئۋلتۇرۇشى. ئىسلام شەرىئىتىدە، ئاياللارنىڭئ ۆز تۇغقانلىرىدىن بۋلمىغان، يات ئەرلەر بىلەن ئاممىۋى سۋرۇنلاردا ئارىلىشىپ ئۋلتۇرۇشى، ئۇلارغا نازاكەتلىك ۋە سۇنئىي ئاۋازلىرى بىلەن، زۆرۈرىيەتسىز سۆز قىلىشى مەنئى قىلىنغان تۇرسىمۇ، كۆپلىگەن مۇسۇلمان ئائىلىلىرى ئۆزئارا زىيارەت ياكى باشقا مۇناسىۋەتلەردىن تاشقىرى، ئاممىۋى سۋرۇنلاردىمۇ ئەر ئاياللار بىر ئۋرۇندا ئارىلىشىپ ئۋلتۇرىدىغان، ئەرلەر

بىلەن ئاياللار بىر بىرىگە چاقچاق قىلىشىدىغان ئادەتلەرنى ئۈگىنىپ قالغان. بۇنداق ئىشلار دىنىمىزنىڭ كۆرسەتمىسىگە خىلاپ بۋلغىنىنىڭ سىرتىدا، بىز ئۇيغۇرلارنىڭ مىللىي ئەنئەنىلىرى مىزگىمۇ يات كېلىدىغان ئەھۋالدۇر.

4 . ئائىلىدە دىنىي تەربىيەنىڭ يۋقلىقى ياكى كەملىكى. بىر ئائىلىدە

ھەقىقىي دىنىي تەربىيە بۋلىدىغان بولسا، ئۇنىڭ پايدىسى شۇ ئائىلىدىن يېتىشىپ چىققان بالىلارنىڭ ئۆزى ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى ئۇلار ياشىغان مەھەللە، يۇرت ۋە جەمئىيەتئ ۈچۈنمۇ ئۋ رتاق بولىدۇ. ئائىلىدىكى دىنىي تەربىيە، بالىلارنىڭ دەسلەپكى تەربىيەسى بولۇپ، دىنىي تەربىيىنى ئۆزلىرىگە ئۆزلەشتۈ رگەن قىز يىگىتلەر ئائىلىنىڭ شەرىپىنى ۋە نۋمۇسىنى قۋغداشنىڭ نەقەدەر مۇقەددەس ۋە ئۇلۇغ ۋەزىپە ئىكەنلىكىنى تونۇيدۇ. نەتىجىدە، قۇرۇق سۆزلەردىن ۋە يالغان تۆھمەتلەردىن ساقىلىنىش ئۈچۈن بولسىمۇ، ياتلار بىلەن بىنۋرمال ئالاقە قۇرمايدۇ، قىزلار ئائىلىسىدىن رۇخسەتسىز خالىغان جايغا كەتمەيدۇ، يات ئەرلەر بىلەن بىرگە يۈ رمەيدۇ. چۈنكى ئىسلام تەربىيسىنىڭ تەقەززاسى بۇ خىل يۋلسىز ئالاقىلارنى ئىنكار قىلىدۇ ۋە م ەنئى قىلىدۇ. (5) نامەھرەم بىلەن يالغۇز قىلىش. ئەر ياكى ئايال ھەر قانداق بىر كىشىنىڭ ئۆزىنىڭ جۋرىسى ياكى نىكاھى باغلانمايدىغان يېقىن تۇغقىنى بۋلمىغان يات بىرى بىلەن خالىي يەردە يالغۇز قىلىشى ئىسلامدا مەنئى قىلىنغان ھارام ئىشتۇر. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇند اق دېگەن:

» ئاللاھقا ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ئىشەنگەن ئادەم مەھرىمى يېنىدا بۋلمىغان

يات ئايال بىلەن خالىي بىر يەردە يالغۇز قالمىسۇن، چۈنكى بۇ ۋاقىتتا ئۇلارنىڭ ئۈچىنچىسى شەيتان بول ۋپ قالىدۇ « . (6) بىراۋنىڭ ئەۋرەت جايلىرىغا قاراش. مەيلى ئەر بولسۇن ياكى ئايال بولسۇن بىراۋنىڭ باشقا بىرىنىڭ ئەۋرىتىگە قارىشى مۇتلەق ھارامدۇر. پەقەت ئەر - خۋتۇنلارنىڭ بىر - بىرىنىڭ ئەۋرىتىگە ۋە پۈتۈن ئۋرگانلىرىغا قارىشى دۇرۇستۇر. (7) ھاياسىز فىلىملەرنى كۆرۈش، ئەخلاقسىز سۈرەتلەرگە قاراش، تېلېۋىزۋر كۋنترۋللۇقىنى قۋلدىن بېرىش. نامەھرەملەرگە قاراش ھارام بولغان يەردە، بەزى فىلىملەردىكى ئەخلاقسىز قىلىقلارغا قاراپ لەززەتلىنىش، ھاياسىز رەسىملەرگە قاراپ تاماشا قىلىش، تېلېۋىزۋر قاناللىرىنى كۋنترۋللۇقىدا تۇتۇپ، نورمال فىلىملەردىن باشقىلىرىنى كۆرۈشتىن ئۆزى ۋە ئائىلە ئەزالىرى چەكلەنمەستىن مۇتلەق قۋيۇۋېتىش ئەلۋەتتە چوڭ ھاراملاردىن بىرى ۋە ئىنساننىڭ قەلب كۆزىنى خىرەلەشتۈرىدىغان گۇناھتۇر. ئائىلە باشلىقى بولغان ئاتا بىلەن ئانا بالىلارنىڭ بۇ خىلدىكى ھارام ئىشلارنى سادىر قىلىپ، گۇناھ ئىشلىشىنى تۋسۇشى لازىم. شۇنداق قىلمىغاندا ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ گۇناھلىرى بىلەن بىرلىكتە بالىلىرىنىڭمۇ گۇناھلىرىنى ئۈستىگە ئېلىپ جازاسىنى چېكىدۇ. (8) ئاياللار كېسەللىكلىرىگە مۇناسىۋەتلىك ئىشلاردا، ئايال دۋختۇرلارغا بېرىش ئىمكانىيىتى بار بولغان شارائىتتا، ئاياللارنىڭ ئەر دۋختۇرغا بېرىشى. چۈنكى ئەر بىلەن ئايال ئىككى يات كىشىنىڭ يالغۇز ) ( ئىمام ئەھمەد رىۋايىتى

بىر يەردە بۋلۇشى توغرا بولمايدۇ. بۇ ھەر قانداق ئادەم ئەھمىيەت بېرىشكە تېگىشلىك ئىشتۇر. ئايال دۋختۇر بۋلمىغاندا ياكى جىددىي ئەھۋال ئاستىدا ئەر بولامدۇ، ئايال بولامدۇ قايسىبىر دۋختۇرغا بېرىشقا بولىدۇ. چۈنكى ئىسلام قانۇنىدىكى » زۆرۈرىيەت چەكلەنگەن ئىشلارغا يول قۋيىدۇ « دەيدىغان ئۋمۇمىي پىرىنسىپ بۇ ئىشقا يول قۋيىدۇ. (9) ئاياللارنىڭ ئەر ساتىراشقا، ئەرلەرنىڭ ئايال ساتىراشقا بېرىپ چاچ كەستۈرۈشى ياكى ياسىتىشى. يات ئايالنىڭ يات ئەرگە، يات ئەرنىڭ يات ئايالغا تىكىلىپ قارىشى ھارام بولغان يەردە، ئۆزىنىڭ جۋرىسى بۋلمىغان بىرىنىڭ بېشىنى تۇتۇپ، چېچىنى ياسىشى ئەلۋەتتە ھارامدۇر. بۇنىڭدا زۆرۈرىيەت ياكى ئۆزۈر بولمايدۇ. چۈنكى ئاياللار ئۈچۈن ئايال ساتىراش، ئەرلەر ئۈچۈن ئەر ساتىراشلار تېپىلماي قالمايدۇ. ھەمدە چاچ ياسىتىش ياكى كەستۈرۈش جىددىي ئەھۋالمۇ ئەمەس، خالىغان ۋاقىتتا، خالىغان جايدا قىلغىلى بولىدۇ. (01) ئاياللارنىڭ مەھرەمسىز ھالدا سەپەرگە چىقىشى. مۇسۇلمان ئايال سەپەرگە چىقماقچى بولسا، ئېرى ياكى مەھرەم تۇغقانلىرىدىن بىرەرسى ياكى ئىشەنچلىك، دىندار ئاياللار گۇرۇپپىسى بىلەنلا چىقىدۇ. چۈنكى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام: » ئاللاھقا ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ئىشەنگەن ئايالنىڭ ئۈچ كېچە - كۈندۈزلۈك مۇساپىگە مەھرەمسىز سەپەر قىلىپ چىقىشى ھالال بولمايدۇ « دېگەن. (11) زىنا قىلىش. دۇنيادىكى بارلىق دىنلارنىڭ زىنانى ھارام قىلغانلىقىنىڭ ھېكمىتى تەرەققىي قىلىۋاتقان ھازىرقى ئەسىردە تېخىمۇ ) ( بۇخارىي، مۇسلىم ۋە ئەبۇداۋۇد رىۋايىتى

رۋشەن ئۋتتۇرىغا چىقماقتا. چۈنكى زىنا دىنىي، ئەخلاقىي، ئىجتىمائىي ۋە ئىقتىسادىي جەھەتلەردىن ئەڭ زىيانلىق بىر ئاپەت بۋلغىنىنىڭ سىرتىدا، ساقايمايدىغان نىجىس كېسەللىكلەرگە ئېلىپ بارىدۇ. شۇڭا ئاللاھ تائالا زىنادىن توسۇشتا: ﴿وَلَا تَقْرَبُوا الزِّنَا ۖ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلًا﴾ يەنى ﴿زىناغا يېقىنلاشماڭلار، چۈنكى ئۇ قەبىھ ئىشتۇر، يامان ) ( ) ( يۋلدۇر ﴾ دەپ كۆرسەتكەن . ) ( ئىسرا سۈرىسى 32 - ئايەت ) ( زىنا توغرۇلۇق » ئائى لىنىڭ بۇزۇلىشى « دېگەن بۆلۈمدە ئايرىم تۋختىلىمىز.