پۇل-مۇئامىلە، سۈدخورلۇق ۋە ھارام كەسىپلەر
This content is not yet available in your language.
جازانىخورلۇق، قىمار، ئوغرىلىق ۋە ھارام كىرىملەر (سوئال 1386 – 1420)
بۆلۈم: “جازانىخورلۇق، قىمار، ئوغرىلىق ۋە ھارام كىرىملەر (سوئال 1386 – 1420)”جاۋاب: بىراۋنىڭ ئۆزىنىڭ نىكاھىدا بولغان ئايالى تۇغقان بالىنى«مېنىڭ بالام ئەمەس » دەپ ئالدىراپ تېنىۋېلىشى توغرا ئەمەس ئايالىنى قارىلاشقا يېتەرلىك دەلىل-ئىسپاتى بولماستىن، بالىسىدىن تانغان ئادەم گۇناھكار ئادەمدۇر ئەگەر ئايالىنى«بۇ بالىنى باشقىسىدىن تاپقان »دەپ قارىلىماقچى بول سا، ئايالىنى قارىلاش ئۈچۈن دەلىل– ئىسپات كەلتۈرىشى شەرت ئەمما پاكىتسىز ھالدا ئايالىنى، قارىلاپ يۈرگەن بولسا بۇ مەسىلە يۇرت-جامائەتنى ڭ ئالدىدا، (ئىسلام شەرىئىتى تەتبىق قىلىنىدىغان مەملىكەتلەردە بولسا، مەھك ىمە شەرئ ىيدە)، ئەر- ئايال ھەر ئىككىسىنى قەسەمگە بۇيرۇش بىلەن بىرگە يەنە بىر زامانىۋى ئۇسۇلنى قولل ىنى، پ دادا- ( بالا ھەر ئىككىسىدىن ئانالىزDNA ) ئېلىش بىلەن ھەل قىلىنىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ب الىنىڭ شۇ كىشىگە تەۋە ياكى ئەمەسلىكىنى ئىسپاتلىغىلى بولىدۇ سۈنئىي ئۇرۇقلا ندۇرۇش مەسىلىسى.
جاۋاب: سۈنئىي ئۇرۇقلاندۇرۇش— ئەرنىڭ سپېرمىسىنى ئېلىپ ئايالنىڭ رەھمىگە (بالىياتقۇسىغا) يەرلەشتۈرۈش ئارقىلىق ئايالنى ئېغىر ئاياق قىلىش دېگەنلىكتۇر بۇ ئىش قايس ىبىر سەۋەب تۈپەلى ئەر- ئايال ئوتتۇرىسىدا ئەمەلگە ئاشسا ھېچ ۋەقەسى يوق چۈنكى ئۇلار بەرىبىر نىكاھلىق ئەر- خوتۇنلاردۇر ئوخشىمايدىغان تەرىپى ئەر سپېرمىسىنىڭ جىنسىي مۇناسىۋەت بىلەن ئەمەس، بەلكى تىببىي ئۇسۇل بىلەن ئايالنىڭ رەھمىگە
ئۆتكەنلىكىدۇر ئەمما ئايالنىڭ ئۆز ئېرى بولمىغان بىر ئەرنىڭ سپېرمىسىنى ئېلىپ ئۆزىنىڭ رەھمىگە يەرلەشتۈرىشى ئۇنىڭ بىلەن زىنا قىلغانغا ئوخشاشتۇر چۈنكى مۇنداق قىلىش مەزمۇن ۋە نەتىجە جەھەتتە زىنا بىلەن ئوخشاش بولۇپ، ئۆزىنىڭ نىكاھلىق ئېرى بولمىغان يات ئەردىن بالا تاپقانلىقتىن تاشقىرى، نەسىلنى بۇزۇشتۇر مىسىرنىڭ كاتتا ئۆلىمالىرىدىن شەيخ شەلتۇت، ئۆز ۋاقتىدا بۇ ئى شنىڭ زىناغا ئوخشاشلا ھارام ئىكەنلىكىگە پەتىۋا بەرگەن (1) بالىلارنىڭ ئاتىسىدىن تېنىشى دۇرۇس ئەمەس.
جاۋاب: بالىلارنىڭ ئۆز ئاتىسىنى بىلىپ تۇرۇپ، باشقا بىرىگە ئۆزىنى مەنسۇپ قىلىۋېلىشى ئىسلامدا چەكلەنگ ەن ھارام ئىشلارنىڭ بىرىدۇر پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۆز ئاتىسىدىن تېنىشنى ئاللاھ ۋە جىمى خەلقنىڭ لەنىتىگە ھەقلىق بولغان ئەڭ ئېغىر گۇ ناھلاردىن: بىرى دەپ تونۇغان ۋە مۇنداق دېگەن« كىمكى ئۆز ئاتىسىدىن يۈز ئۆرۈپ، ئۆز ئاتىسى ئەمەسلىكىنى بىلىپ تۇرۇپ، باشقىسىنى ئاتام دەۋالىدىكەن، جەننەت ئۇنىڭغا ھارام.
جاۋاب: پەرزەنتلەر تەرىپىدىن ئاتا- ئانىلارنىڭ كۆڭلىگە تېگىپ قويىدىغان ياكى ئۇلارنى رەنجىتىپ قويىدىغان ھەرقانداق سۆز- ھەرىكەتلەرنىڭ سادىر بولۇشى ئاتا- ئانىلارنى قاقشاتقانلىقتۇر ئاتا- ئانىسىنى قاقشاتقانلار زىيان تارتقۇچىلاردۇر.
جاۋاب: ، ئاللاھقا ئاسىيلىق بولمايدىغان ھەرقانداق ئىشتا ئاتا-ئانىسى، نىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ ئۇلارغا ئىتائەت قىلىش ئىنتايىن زۆرۈردۇر كىشى قانچىلىك ياخشى بولۇپ كېتىپ، ئاللا ھقا شۇنچە سادىق بولسىمۇ، ئاتىسىنى ياكى ئانىسىنى قاقشاتقان ئىكەن، ئۇ، ھەرگىزمۇ ئال لاھ تائالانىڭ رەھمىتىگە ئېرىشەلمەيدۇ يەنى جەننەتكە كىرەلمەيدۇ چۈنكى پەيغەمبەر: ئەلەيھىسسالام«جەننەت ئانىلارنىڭ تاپىنى ئاستىدا » دېگەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام يە: نە مۇنداق دەيدۇ« ئاللاھ تائالا پۈتۈن چوڭ گۇناھلارنىڭ جازاسىدىن خالىغىنىنى قىيامەت كۈنىگىچە كېچىكتۈرىدۇ، پەقەت ئاتا ئانىسىنى قاقشاتقاننىڭ جازاسىنى ئۆلۈشتىن بۇرۇن، مۇشۇ دۇنيادىلا ئۇنىڭغا كۆرسىتىدۇ»(3) ئاتا- ئانىسىنى قاقشاتقاننىڭ گۇناھى توغرۇلۇق كەلگەن ھەدىسلەر ناھايىتى كۆپتۇر ئىسلام نەزىرىدە ئەڭ كەچۈرۈلمەس، ئېغىر گۇناھ شېرىك بولسا، شېرىكتىن كېيىنلا ئاتا- ئانىسىنى قاقشىتىشنىڭ گۇناھى كېلىدۇ ئاتا- ئانىغا ئىھسان قىلىش نەقەدەر ئۇلۇ ئىبادەت
(1) « شەيخ شەلتۇت پەتىۋالىرى » - بەت
سانالسا، ئاتا ئانىنى قاقشىتىشمۇ شۇنچىلىك ئېغىر گۇناھى كەبىرىدۇر: پەيغەمبىرىمىز ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام بىر ھەدىستە« ھالاك قىلغۇچى يەتتە چوڭ گۇناھتىن قېچىڭلار ئۇلار: ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈش، سېھىرگەرلىك قىلىش، ناھەق ئادەم ئۆلتۈرۈش، جازانىخورلۇق قىلىش، غازاتتىن قېچىش، ئاتا- ئانىنى قاقشىتىش ۋە ئىپپەتلىك ئايال لارغا بوھتان چاپلاش»(1) دەپ كۆرسەتكەن
(1) بۇخارىي، مۇسلىم، ئەبۇداۋۇد، نەسائىي رىۋايىتى ئومۇمىي ھاياتتا چەكلەنگەن ھارام ئىشلار ئومۇمىي ھاياتتا چەكلەنگەن ئىشلارنىڭ ياكى گۇناھ– مەسىيەتلەرنىڭ ئەڭ بېشىدا، پە، رز ۋاجىپ ئەمەررنى تەرك ئېتىش ۋە ھارامنى ھالال ئورنىدا قوللىنىش كېلىدۇ پۈتۈن گۇنا ھلارغا ۋ ە ياما نلىقلارغا سەۋەب بولىدىغان ئامىل لارنىڭ باش رولچىسى بۇيرۇغاننى تەرك ئېتىش ۋەت وسقاننى قىلىشتىن ئىبارەت مۇشۇ ئىككىسىدۇر بۇ ئىككىسىگە رىئايە قىلغان ئادەم كۆپلىگەن گۇنا ھلاردىن ساقلىنىپ قالالايدۇ: ئومۇمىي ھاياتتا چەكلەنگەن ئىشلار تۆۋەندىكىلەر 1 كىيىنىش ۋە ياس ىنىشتا چەكلەنگەن ئىشلار 2 ئاللاھنىڭ ياراتقىنىنى ئۆزگەرتىشنىڭ گۇناھى ئەر- ئايال ئىككى جىنس ئوتتۇرىسىدا چەكلەنگەن ئىشلار 4 ئۆزىنى مۇسۇلمان ئەمەس ق ە ۋملە رگە ئوخشىتىۋېلىشنىڭ گۇناھى ۋە تۈرلىرى 5 ئىقتىسادىي مەسىلىلەردە چەكلەنگەن ئىشلار شىنىيىك ەۋ اتشىنىساي نەگنەلكەچ رلاشىئ كىيىنىش ۋە ياسىنىش تا چەكلەنگەن ئىشلار.
جاۋاب: ئىسلام دىنى پاكىزلىققا ئەھمىيەت بەرگەندەك، چىرايلىقيارىشىملىق، ئېسىل ۋە گۈزەل كىيىنىشكە بەكمۇ ئەھمىيەت بېرىدۇ ۋە ئۇنىڭغا تەشەببۇس قىلىدۇ مۇسۇلمان ئادەمنىڭ قىياپىتى، كىيىمى يۈرۈش- تۇرۇشى خۇددى ئۇنىڭ قەلبىگە ئوخشاش پاكىز، ئېسىل، چىرايلىق بولۇشى لازىم گۈزەللىك پاكىزلىقتىن كېلىدۇ. شۇڭا پاكىزلىق مۇسۇلمان ئۈچۈن ئىبادەتنىڭ ئاچقۇچىدۇر ھەددىدىن ئارتۇق بۇزۇپ چېچىپ، ئىسراپ قىلماستىن ۋە قولىدا بار تۇرۇپ بەكمۇ ئاددىي كىيىنمەستىن نورمال دەرىجىدە كىيىنىش لازىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بەكمۇ: ئاددىي كىيىنگەن بىر ئادەمگە« ئاللاھ ساڭا مال– مۈلۈك بەرگەن ئىكەن، ئاللاھنىڭ نېمىتى ۋە پەزلى– كەرەمىنىڭ ئەسىرى سەندە كۆرۈنسۇن»(1) دېگەن تۇرمۇشتا قوللىنىش ھارام بو لغان نەرسىلەر.
جاۋاب: : تۇرمۇشتا قوللىنىش ھارام بولغان نەرسىلەر تۆۋەندىكىلەردۇر (1 ) ئەرلەر ئۈچۈن يىپەك بىلەن ئالتۇن ھارامدۇر پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئوڭ قولىغا: يىپەكنى، سول قولىغا ئالتۇننى ئېلىپ تۇرۇپ« بۇ ئىككىسى ئۇممىتىمنىڭ ئەرلىرىگە ھارام قىلىندى»(2) دەپ كۆرسەتكەن ئالتۇن بىلەن يىپەكنى ئەرلەرنىڭ قوللىنىشىنىڭ ھارام قىلىشىنى بۇ ئىككىسىنىڭ ئايال جىنسىنىڭ زىننەتلىنىشى ئۈچۈن تېخىمۇ مۇۋاپىقلىقى ۋە ئىسلام دىنىنىڭ ئى سراپچىلىققا قارشى تۇرۇش پىرىنسىپى يۈزىسىدىن بولسا كېرەك (2 ) ئەر- ئايال پۈتۈن مۇسۇلمانلار ئۈچۈن ئالتۇن- كۈمۈشتىن ياسالغان قاچىلارنى: قوللىنىش ھارامدۇر پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام« ئالتۇن- كۈمۈش قاچىلاردا يەپ- ئىچكۈچىلەر جەھەننەم ئوتىنى قورسىقىغا كىرگۈزگەن بولىدۇ»(3) دېگەن، دۇنيادا ئاچارچىلىقتىنيوقسۇللۇقتىن دەرتلىنىۋاتقان ئىنسانلار شۇنچە كۆپ تۇرسا بايلارنىڭ ئىسراپچىلىق قىلىپ، ئالتۇن-كۈمۈشتىن ياسالغان قاچىلاردا يېمەك يېيىشد ەرىجىسىگە يېتىشى ئەقىل ۋە شەرىئەتنىڭ تەقەززاسى بىلەن ھارامدۇر
(3) مۇسۇلمان ئادەمنىڭ ئۆيىدە ئادەم ۋە باشقا جانلىقلارنىڭ ھەيكىلى ياكى سۈرىتى تاقالماسلىقى لازىم چۈنكى م ۇنداق قىلىش مۇسۇلمان ئەمەسلە رنىڭ ئادىتىدۇر پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئاللاھنىڭ رەھمىتى بولغان پەرىشتىلەرنىڭ مۇسۇلماننىڭ ئۆيىگە كىرىشىدىن توسۇلۇشىنى شۇ ئۆيدە سۈرەت ياكى ھە يكەل بولغانلىقىغا سەۋەب قىلىپ كۆرسەتكەن ئۇ
: مۇنداق دېگەن«ئىچىدە سۈرەت ياكى ھەيكەل بار ئۆيگە پەرىشتىلەر كىرمەيدۇ»(1) ئەرنىڭ ئايالغا، ئايالنىڭ ئەرگە ئوخشىۋېلىشى دۇرۇس ئەمەس.
جاۋاب: ئەرنىڭ ئايالچە، ئايالنىڭ ئەرچە كىيىنىشى ئەرنىڭ ئايالغا، ئايالنىڭ ئەرگە ئوخشىۋالغانلىقىدۇر پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداقلارغا ئاللاھ تائالانىڭ لەنەت قىلىدىغانلىقىنى، ئۇلارنىڭ گۇناھكار بولىدىغانلىقىنى بايان قىلغان چۈنكى ئاللاھ تائالا ئەرلەرنىڭ ئەرچە، ئاياللارنىڭ ئايالچە كىيىنىشىنى ياقتۇرغاندەك، ئەرلەرنىڭ ئايالچە، ئاياللارنىڭ ئەرچە كىيىنىشىنى يامان كۆرىدۇ: ئەلى ئىبنى ئەبۇ تالىپ رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ« پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مېنى ئالتۇن ئۈزۈك تاقاشتىنيىپەك ۋە ئايالچە بويالغان كىيىملەرنى كىيىشتىن توسقان»(2) دېگەن (2) مۇسلىم رىۋايىتى ڭىنھلالائ ىنىنىقتاراي ڭىنشىترەگزۆئ.
جاۋاب: ئاللاھنىڭ ياراتقىنىنى ئۆزگەرتىش دېگەن ياسىنىشتا ھەددىدىن ئاشۇرۇۋې تىپ شەكىلنى ئۆزگەرتىۋېتىش دېگەنلىك بولۇپ، مۇنداق قىلىشنى ئاللاھ تائالا شەيتاننىڭ ئەمەلىي: دەپ كۆرسەتكەن چۈنكى شەيتان مۇنداق دېگەن﴿ ئۇلارنى چوقۇم ئاللاھنىڭ ياراتقانلىرىنى ئۆزگەرتىۋېتىشكە بۇيرۇيمەن﴾(1)
جاۋاب: تۆۋەندىكىلەر ئاللاھنىڭ ياراتقىنىنى ئۆزگەرتىشنىڭ: جۈملىسىدىن سانىلىدۇ (1، ) بەدەنگە گۈل ۋە سۈرەت چېكىش شەكىل ئۆزگەرتىش مەقسىتى بىلەن چىشنى ئىنچىكىلىتىش«پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بەدىنىگە گۈل چەككەن ۋە چەكتۈرگەن، چىش ئىنچىكىلەتتۈرگەنلەرگە لەنەت قىلغان»(2) (2 ) قاشنى ئىنچىكىلىتىش« پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام قاش تەرگۈزگەن ئاياللارغا لەنەت قىلغان»(3) (3 ) چاچ ئۇلاش« پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام باشقا بىر چاچنى ئۆزىنىڭ چېچىغا ئۇلىغان ياكى ئۇلاتقان ئايالغا لەنەت قىلغان»(4) ئەرلەرنىڭمۇ چاچ ئۇلىشى ۋە ئۇلىتىشى، شۇنداقلا چاچ ئۇلايدىغان ساتىراشخانىلاردا ئىشلىشى ئەلۋەتتە ھارامدۇر چاچ ئۇلاش ياكى ئۇلىتىشتىن توسۇشنىڭ سەۋەبى ئالدامچىل ىققا ۋە ھىيلە– مىكىرگە يول قويماسلىق پىرىنسىپ ىدىن كەلگەن بولۇشى ئېھتىمال چۈنكى بەزى ئا دەملەر ئۆزىدە بولمىغان گۈزەللىكلەرنى سۈنئىي ئۇسۇلدا كۆرسىتىپ باشقىلارنى ئال دىماقچى بولىدۇ خۇسۇسەن ئۆيلەنمەكچى بولغانلاردىن قارشى تەرەپنى ئۆزىگە جەلب قىلىش ئۈچۈن شۇنداق قىلىدىغانلارمۇ بار ئىسلام دىنى مۇنداق ئالدامچىلىققا قارشى تۇرىدۇ. شۇڭا دىنىمىزدا ئال دامچىلىقنى ڭ پۈتۈن تۈرلىرى ھارام قىل ىنغان (4 ) چاچ بوياش پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ياشانغان كىشىلەرنى چېچىنى قارا بويىۋېلىشتىن توسقان (5) چۈنكى بۇنداق قىلىش ئالدامچىلىقنىڭ بىر تۈرى بولۇپ، قارشى تەرەپكە ئۆزىنى ياش كۆرسىتىش ئۈچۈن شۇنداق قىلىش ئەھۋاللىرى كۆپ ب ولىدۇ ھازىرقى زامان ئىسلام ئۆلىمالىرى ئۆزى چېچى ئاقىرىش يېشىغا يەتمەي تۇرۇپ چېچى ئاقىرىپ كەتكەن كىشىنىڭ چېچىنى قارا بويىۋېلىشىغا بولىدۇ، دەپ پەتىۋا بەرگەن چۈنكى بۇنداق قىلىش ئالدامچىلىقتىن
(1) نىسا سۈرىسى 119 - ئايەت
(2) ئىمام مۇسلىم رىۋايىتى
(3) ئىمام مۇسلىم رىۋايىتى
(4) ئىمام بۇخارىي رىۋايىتى
(5) «فەتھۇلبارىي » دا ئىمام ئەبۇداۋۇد توپلىغان ھەدىسلەر قاتارىدا بايان قىلىنغان يىراقتۇر (1) ئەمما ياشانغانلارنىڭ چاچلىرىنى قارا بويىۋېلىشى كۆپ ھاللاردا ئالدامچىلىقتىن خالىي بولالمايدۇ مەسىلەن: ياش ئايالغا ئۆيلەنمەكچى بولغان قېرىدىن بىرىنىڭ ئۆزىنى يا ش كۆرسىتىش ئۈچۈن چېچىنى قارا بويىۋالغىنىغا ئوخشاش
(1) دوكتور يۈسۈف ئەل قەرداۋىينىڭ« ئىسلامدا ھالال– ھارام »ناملى ق ئەسىرىگە قاراڭ رەئ – لايائ ىككىئ سنىج ادىسىرۇتتوئ نەگنەلكەچ رلاشىئ ئەر– ئايال ئىككى جىنس ئوتتۇرىسىدا چەكلەنگەن ئىشلار.
جاۋاب: ئۇلار: تۆۋەندىكىلەر (1 ) يات ئەر- ئاياللارنىڭ بىر- بىرىگە ھەۋەس بىلەن تىكىلىپ قارىشى بۇ شەھۋانىي: قاراش بولۇپ، زىنانىڭ جۈملىسىدىن سانىلىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام«ئىككى كۆزمۇ زىنا قىلىدۇ، ئۇلارنىڭ زىناسى شەھۋانىي قاراشتۇر»(1) دېگەن (2 ) ئاياللارنىڭ ئەۋرەت ئورگانلىرى كۆرۈنۈپ قالىدىغان شەكىلدە ئوچۇق كىيىنىشى ۋە: تار، نېپىز، قىسقا كىيىملەرنى كىيىپ سىرتقا چىقىشى ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن﴿ مۆمىن ئاياللارغا ئېيتقىنكى، ن امەھرەملەرگە تىكىلىپ قارىمىسۇن، ئەۋرەتلىرىنى ياپسۇن، كۆرۈنۈپ تۇرىدىغان قىسىمدىن باشقا زىننەتلىرىنى ئاشكارىلىمىسۇن، لېچەكلىرى بىلەن كۆكرەكلىرىنى ياپسۇن﴾(2) (3 ) نامەھرەم بىلەن يالغۇز قېلىش ئەر ياكى ئايال ھەر قانداق بىر كىشىنىڭ ئۆزىنىڭ جورىسى ياكى نىكاھى ب اغلانمايدىغان يېقىن تۇغقىنى بولمىغان يات بىرى بىلەن خالىي يەردە يالغۇز قېلىشى ئىسلامدا مەنئى قىلىنغان ھارام ئىشتۇر پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق: دېگەن« ئاللاھقا ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ئىشەنگەن ئادەم مەھرىمى يېنىدا بولمىغان يات ئايال بىلەن خالىي بىر يەردە يال غۇز قالمىسۇن، چۈنكى بۇ ۋاقىتتا ئۇلارنىڭ ئۈچىنچىسى شەيتان بولىدۇ»(3) (4 ) بىراۋنىڭ ئەۋرەت جايلىرىغا قاراش مەيلى ئەر بولسۇن ياكى ئايال بولسۇن بىراۋنىڭ باشقا بىرىنىڭ ئەۋرىتىگە قارىشى مۇتلەق ھارامدۇر پەقەت ئەر- خوتۇنلارنىڭ بىر- ب ىرىنىڭ ئەۋرىتىگە ۋە پۈتۈن ئورگانلىرىغا قارىشى دۇرۇستۇر (5 ) ھاياسىز فىلىملەرنى كۆرۈش، ئەخلاقسىز سۈرەتلەرگە قاراش، تېلېۋىزور كونتروللۇقىنى قولدىن بېرىش نامەھرەملەرگە قاراش ھارام بولغان يەردە، بەزى فىلىملەردىكى ئەخلاقسىز قىلىقلارغا قاراپ لەززەتلىنىش، ھاياسىز رەسىملەرگە قاراپ تاماشا قىلىش، تېلېۋىزور قاناللىرىنى كونتروللۇقىدا تۇتۇپ، نورمال فىلىملەردىن باشقىلىر ىنى كۆرۈشتىن ئۆزى ۋە ئائىلە ئەزالىرى چەكلەنمەستىن مۇتلەق قويۇۋېتىش ئەلۋەتتە چوڭ ھاراملاردىن بىرى ۋە ئىنساننىڭ قەلب كۆزىنى خىرەلەشتۈرىدىغان گۇناھتۇر ئائىلە ب اشلىقى بولغان ئاتا بى لەن ئانا بالىلارنىڭ بۇ خىلدىكى ھارام ئىشلارنى سادىر قىلىپ، گۇنا ھ ئىشلىشىنى توسۇشى لازىم شۇنداق قىلمىغاندا ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ گۇناھلىرى بىلەن بىرلىكتە بال ىلىرىنىڭم ۇ گۇناھلىرىنى ئۈستىگە ئېلىپ جازاسىنى چېكىدۇ (6) ئاياللار كېسەللىكلىرىگە مۇناسىۋەتلىك ئىشلاردا، ئايال دوختۇرلارغا بېرىش (2) نۇر سۈرىسى 31 - ئايەت ئىمكانىيىتى بار بولغان شارائىتتا، ئاياللارنىڭ ئەر دوختۇرغا بېرىشى چۈنكى ئەر بىلەن ئايال ئىككى يات كىشىنىڭ يالغۇز بىر يەردە بولۇشى توغرا بولمايدۇ. بۇ ھەر قانداق ئادەم ئەھمىيەت بېرىشكە تېگىشلىك ئىشتۇر ئايال دوختۇر بولمىغاندا ياكى جىددىي ئەھۋال ئاستىدا ئەر بولامدۇ، ئايال بولامدۇ قايسىبىر دوختۇرغا بېرىشقا بولىدۇ. چۈنكى ئىسلام قانۇنىدىكى «زۆرۈرىيەت چەكلەنگەن ئىشلارغا يول قويىدۇ » دەيدىغان ئومۇمىي پىرىنسىپ بۇ ئىشقا يول قويىدۇ (7) ئاياللارنىڭ ئەر ساتىراشقا، ئەرلەرنىڭ ئايال ساتىراشقا بېرىپ چاچ كەستۈرۈشى ياكى ياسىتىشى يات ئايالنىڭ يات ئەرگەيات ئەرنىڭ يات ئايالغا تىكىلىپ قارىشى ھ ارام بولغان يەردە، ئۆزىنىڭ جورىسى بولمىغان بىرىنىڭ بېشىنى تۇتۇپ، چېچىنى ياسىشى ئەل ۋەتتە ھارامدۇر بۇنىڭدا زۆرۈرىيەت ياكى ئۆزۈر بولمايدۇ. چۈنكى ئاياللار ئۈچۈن ئا يال ساتىراش، ئەرلەر ئۈچۈن ئەر ساتىراشلار تېپىلماي قالمايدۇ ھەمدە چاچ ياسىتىش ياكى كەستۈرۈش جىددىي ئەھۋالمۇ ئەمەس، خالىغان ۋاقىتتا، خالىغان جايدا قىلغىلى بولىدۇ (8) ئاياللارنىڭ مەھرەمى ياكى ئىشەنچلىك ئاياللار گۇرۇپپىسىغا قېتىلماستىن، ئۆزى يالغۇز ئۇزۇن سە پەرگە چىقىشى (9 ) زىنا قىلىش دۇنيادىكى بارلىق دىنلارنىڭ زىنانى ھارام قىلغانلىقىنىڭ ھېكمىتى تەرەققىي، قىلىۋاتقان ھازىرقى ئەسىردە تېخىمۇ روشەن ئوتتۇرىغا چىقماقتا چۈنكى زىنا دىنىي ئەخلاقىي، ئىجتىمائىي ۋە ئىقتىسادىي جەھەتلەردىن ئەڭ زىيانلىق بىر ئاپەت بول غىنىنىڭ سىرتىدا ساقايمايدىغان پاسكىنا كېسەللىكلەرگە ئېلىپ بارىد ىغان ئەڭ يامان يولدۇر بۇ ماۋزۇدا ئاللاھ تائالانىڭ: ﴿زىناغا يېقىنلاشماڭلار، چۈنكى ئۇ قەبىھ ئىشتۇر يامان يولدۇر﴾(1) د ېگەنلىكى يېتەرلىكتۇر (1) ئىسرا سۈرىسى 32 - ئايەت ئۆزىنى مۇسۇلمان ئەمەس.
جاۋاب: مەيلى كىيىنىشتە، مەيلى ئىش–، ھەرىكەتلەردە ھەر قانداق بىر ئىشتا مۇسۇلمان ئەمەس مىللەتلەرنىڭ ئۆرپ– ئادەتلىرىنى ۋە قىلىقلىرىنى قوبۇل قىلىپ، ئۇلارنى دور اش ئۆز ىنى ئۇلارغا ئوخشىتىۋالغانلىقتۇر مەسىلەن: مۇسۇلمان ئاياللارنىڭ مۇسۇلمان ئەم ەسلەرچە كىيىنىشى، ئەرلەرنىڭ قولىغا ئالتۇن ئۈزۈك تاقىۋېلىشى، ئاتا-، ئانىسىنى باقماسلىقى بالىلىرىنى شەخسىي ئەركىنلىك دەۋاسى بىلەن خالىغان ئىشنى قىلىپ، خالىغانچە يۈرۈشىگە قەيتسىز قويىۋېت ىشى قاتارلىقلارغا ئوخشاش بۇلارنىڭ ھەممىسى مۇسۇلمان ئەمەسلەرنىڭ قىلىقى دۇر.
جاۋاب: پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام«ھ ېكمەت مۇسۇلماننىڭ يۈتۈرۈپ قويغان نەرسىسىدۇر ئۇنى نەدىن تاپسا ئېلىشقا ئەڭ ھەقلىقتۇر»(1) دېگەن ئەرەب تىلىدىكى«ھېكمەت » سۆزى«توغرا ئىش، توغرا سۆز ۋە پايدىلىق ئىلىم » دېگەن مەنىلەرنى بىلدۈرىدۇ مۇسۇلمانلار ئىنسانىيەتكە پايدىلىق بولغان ھەر قانداق ئىلى م-مەرىپ ەت، نى ھۈنەر– كەسىپنى ۋە توغرا ئىشلارنى نەدە بولسا تېپىپ ئۆگىنىشكە ۋە قىلىشقا بۇيرۇل غان بۇنىڭغا ئاساسەن، ھېكمەت مۇسۇلمان ئەمەس قەۋملەردە، ھەتتا مۇسۇلمانلارغا ئۆچمە نلى كقىلىۋاتقان ياۋۇز دۈشمەنلەردە بولسىمۇ، ئۇنى ئېلىپ ئۆگىنىش پەرزدۇر. مەسىلەن: ھازىرقى مۇسۇ لمانلارنىڭ مۇسۇلمان ئەمەس مىللەتلەرنىڭ پەن– تېخنىكىسىنى، ئىلىم- ماھارىتى، نى ئوقۇش ۋە ئۆگىنىشكە قىزىقىدىغان، ھەر ئىشنى قېتىرقىنىپ، بېرىلىپ ئىشلەيدىغان، را ست سۆزلەيدىغان، ۋەدىسىدە تۇرىدىغان روھىنى ئۆگىنىشكە زور ئېھتىياجلىق بولغىنىغا ئوخشاش مۇسۇلمان ئەمەس مىللەتلەرنى دوراشنىڭ چەكلىنىدىغان تەرەپلىرى.
جاۋاب: مۇسۇلمان ئەمەس مىللەتلەرنىڭ مۇسۇلماننىڭ ئەقىدىسىگە، مۇسۇلمانچە ئۆرپ– ئادەتلەرگە ئۇيغۇن كەلمەيدىغان ئادەتلىرىنى دوراش چەكلەنگەن ھارام ئىشلارنىڭ جۈملىسىدىن سانىلىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق قىلىشتىن توسۇپ ۋە ئۇنىڭ يامان ئاقىۋەتلىرىدىن: ئاگاھلاندۇرۇپ مۇنداق دېگەن« كىمكى ئۆزىنى باشقا بىر قەۋمگە ئوخشىتىۋالىدىكەن، ئۇ شۇ قەۋمدىن بولۇپ كېتىدۇ »(2) ئۇ يە: نە مۇنداق دېگەن« ئۆزىنى باشقىلارغا ئوخشىتىۋالغانلار بىزدىن ئەمەس»(3)
(2) ئەبۇداۋۇد رىۋايىتى
(3) ئىمام ئەھمەد رىۋايىتى يۇقىرىقى ھەدىسلەردىكى«باشقىلار » ۋە« باشقا بىر قەۋم » سۆزلىرىدىن مۇسۇلمان ئەمەس قەۋملەر مەقسەت قىلىنغان زامانىمىزدا ئۆزىنى مۇسۇلمان ئەمەس قەۋملەرگە ئوخشىتىۋې لىش ئېقىمى ۋە ئۇنىڭ تۈرلىرى ناھايىتى تېز تەرەققىي قىلماقتا ئۇلاردىن بەزىلىرى تۆۋ: ەندىكىچە قەبرى لەرنى قاتۇرۇش قەبرى لەرنى قاتۇرۇشتىن قەبرى لەرنى خىش ۋە سېمونت بىلەن قاتۇرۇپ، خۇددى باشقا دىندىكىلەرنىڭ قەبرى لىرىگە ئوخشىتىپ قۇرۇپ چىقىش كۆزدە تۇتۇلىدۇ بۇنداق قىلىش پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يولىغا خىلاپ كېلىدىغان يامان ئىشتۇر دىنىمىزنىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە، قەبرە پەقەت بىر غېرىچ (تەخمىنەن 22 5 سانتىمېتىر) ئېگىزلىكتە كۆتۈرۈلىدۇ بۇ كىشىلەرنىڭ ئۇنىڭ قەبرە ئىكەنلىكىنى بىلىشى ۋە تونۇپ دۇئا قىلىشى ئۈچۈندۇر چۈنكى «پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ قەب رىسى بىر غېرىچ مىقدارىدا كۆتۈرۈلگەن» (1 ) تۇغۇلغان كۈننى خاتىرىلەش تۇغۇلغان كۈننى خاتىرىلەش ئادىتى خرىستىئان ئەقىدىسىدىن كەلگەن بولۇپ، ئۇلار ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ تۇغۇلغان كۈنىنى ئەڭ مۆتىۋەر ئىبادەت قاتارىدىن ساناپ خاتىرىلە يدۇ ھەر كىمنىڭ تۇغۇلغان كۈنىنىڭ كېلىشى خوشاللىق ۋاقتى ئەمەس، بەلكى غەمكىنلىك بولىشى كېرەك چۈنكى ئۆمۈردىن بىر يىل ئۆتۈپ كەتكەنلىكى خوشاللىق ئەمەس ئۆزىدىن ھېساب ئېلىپ، ئۆتكەن بىر يىلدا ئىنسانلىق، توغرىسى مۇسۇلمانلىق نامىمغا لايىق نېمە ئىشلارنى قىلدىم قانداق ياخشى لىقلارنى ئەمەلگە ئاشۇرد ۇم ئىنسانىيەتكە نېمە مەنپەئەت يەتكۈزەلىدىم دەپ ھېسابلىشىش ۋاقتى بۇ قانداقمۇ بايرام بولسۇن ۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام « كىشىلەر قەدرىگە يېتەلمەيدىغان ئىككى چوڭ نېمەت بار: بىرى ۋاقىت يەنە بىرى تەن ساقلىقى»(2) دېگەن قېنى ئويلاپ بېقىڭ بۇ نېمە دېگەن توغرا ئېيت ىلغان ھەدىس ۇ نان يەپ قاچا بىكار قىلىدىغان، كۈن ئۆتكۈزۈشتىن باشقىنى بىلمەيدىغانلار ئۈچۈن ۋاقىتنىڭ، ئۆمۈرنىڭ قەدرى بولمىغان بىلەن ئۆزىنى ئاللاھنىڭ يەر يۈزىنى گۈرندۈرۈش ئۈچۈن ئەۋەتكەن ئورۇنباسارى دەپ بىلگەن كىشىلەر ئۈچۈن بۇ سوئال ئاددى ئەمەستەۇ ئەگەر تۇغۇلغان كۈننىڭ كەلگەنلىكى بىلەن خوشاللىنىشقا تېگىشلىك بىر ئىش بولسا، دەل ئۇ ئاللاھ تائالانىڭ بىزگە مۇشۇ كۈنلەرنى ياشاتقانلىقى ۋە بۈگۈنگىچە ئۆمۈر ھەمت ەن-ساقلىقى بەرگەنلىكىدۇر بۇ سەۋەبتىن تۇغۇلغان كۈننى ئاللاھ تائالاغا شۈكۈر ئادا قىلىدىغان كۈن دېسەك ئەڭ توغرا بولىدۇ ئاشىق- مەشۇقلار بايرىمىنى خاتىرىلەش ئاشىق- مەشۇقلار بايرىمى مىلادىي ىنىڭ - يىلى 14 - فېۋرال كۈنىدە خرىستىئان چېركاۋلىرى تەرىپىدىن ئۆلۈم جازاسىغا يولۇققان خرىستىئان پوپ داي ۋالىنتاي ( نday valentine، ) نى خاتىرىلەش يۈزىسىدىن خرىستىئانلار پەيدا قىلغان ئەسلىدە رىملىقلارغا ئائىت
(1) دار قۇتنى رىۋايىتى
(2) ئىمام بۇخار ىي رىۋايىتى جاھىلىيەت قالدۇقلىرىدىن بولۇپ، ھازىرقى زامان خرىستىئانلىرى بۇ ئادەتنى بايرام شەكلىدە داۋاملاشتۇرماقتا ئۇنىڭ ئۈستىگە ھازىر ئاش ىق-مەشۇقلار بايرىمى دەپ ئاتالغان بۇ كۈن ئەر- خوتۇن بولمىغانلارنىڭ ھارام مۇھەببەتنىڭ داستانلىرىنى ياشايد ىغان كۇنى بولۇپ قالغان د، ېمەك كىشىلەر زىنا- پاھىشە ئىشلارنى بۇ كۈندە كۆپرەك قىلىدۇ، ھەتتا 14 -فېۋرال كۈنىدە ب ەزى رايونلارنىڭ مېھمانخانىلىرىدىن ئادەمنىڭ كۆپ لىكىدىن بوش ياتاق تېپىلماي دىغانلىقىنى ئاڭلايم ىز مۇشۇنداق بىر كۈن مۇسۇلمان ئادەمنىڭ بايرام دەپ تونۇشىغا ئەرزىمدۇ ۇ يىل بېشى بايرىم ( ى)مىلادىيە بايرىمىنى قۇتلاش يىل بېشى بايرىمى ئىسا ئەلەيھىسسالام تۇغۇلغان يىلنى قۇتلاش ئۈچۈن خرىستىئانلار يولغا قويغان بىر دىنىي بايرام بولۇپ، ئۇنىڭ پائالىيىتى خرىستىئانلارنىڭ بىر- بىر ىگە سوۋغاتلارنى تەقدىم قىلىشى يېشىل دەرەخنى تىكلەش، ئائىلە بويىچە خوشاللىق تەنتە نىسى قىلىش، نوۋېل پاپانىڭ تەقلىدىنى ياساش بىلەن بولىدۇ. بۇ بايرام كرېسماس دەپ ئاتى لىدۇ ( چۈنكىXmas) سۆزى گرېكچىدىكى (خرىستوسXpіотоς ) سۆزىنىڭ قىسقارتىلمىسىدۇر ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ تۇغۇلغان ۋاقتى ئېنىق ئەمەس، ئەمما خ رىستىئانلارنىڭ ياۋروپ ادىكى پرۇستانت مەزھىبى بىلەن كاتۇلىك مەزھىبى 25، دېكابىرنى قارارلاشتۇرغان بولسا شەرقتىكى ئورتۇدوكس مەزھىبى يانۋارنىڭ 7 - كۈنىنى قارارلاشتۇرغان مىلادىي ىنىڭ 220 - يىلىغا كەلگۈ چىلىك خرىستىئانلاردا بۇ ئادەت يوق ئىدى شۇ يى لى خرىستىئان ئالىملىرى ئىسا ئەل ەيھىسسالامنى مىلادىي ىنىڭ 29 - يىلى 25 مارت كۈنىدا رغا ئېسىپ ئۆلتۈرۈلگەن دەپ قارارلاشتۇرغان، كېيىنكى خرىستىئان ئالىملىرى ئىسا ئەلەيھىسسالامنى مىلادىيە 33 - يىلى 3 - ئاپرىل كۈنى دارغا ئېسىلغان دەپ قارارلاشت ۇرغان تارىختا تۇنجى قېتىم – ئەسىردە كو نستانتىن ئىمپېراتورىنىڭ زامانىدا، كونىستان تىن 25 - دېكابىرنى ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ تۇغۇلغان كۈنىنى خاتىرىلەش بايرىمى دەپ بېكىتكە ن چۈنكى رىملىقلار خرىستىئان دىنىنى قوبۇل قىلىشت ىن بۇرۇن ھەر يىلى 25 - دېكابىر كىدە نۈ «قۇياش ئىلاھى» سانىلىدىغان«ب ول ئىنفىكتوس »ن ىڭ تۇغۇلغان كۈنىنى خاتىرىلەيتتى شۇنىڭدىن كېيىن يىللارنىڭ ئۆتۈشى بىلەن بۇ ئادەت خرىستىئان دىنىنىڭ ئەڭ ئەھمىيەتلىك دىنىي بايراملىرىدىن بىرى بولۇپ قالغان پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇسۇلمانلارنى باشقا دىندىكىلەرنىڭ دىنىي ئادەتلىرىنى: دوراشتىن توسۇپ«مۇشرىكلارغا ئوخشاپ قېلىشتىن ساقلىنىڭلار»(1) دېگەن بۇ ھەدىسنىڭ: مەنىسى، مەيلى قايسى دىندا بولمىسۇن مۇسۇلمان ئەمەسلەرنى دورىماڭلار، ئۇلارنىڭ قىلغانلىرىنى قىلماڭلار، ئۇلارغا ئۆز ۈ، ڭلارنى ئوخشاتماڭلار دېگەنلىك بولۇپ مۇشرىكلارغىلا خ اس ئەمەس ھەدىستە«مۇشرىك »سۆزىنىڭلاتى لغا ئېلىنغانلىقى ئاۋۋالقى مۇسۇلمانلار ئەسلىدە مۇشرىكلار ئائىلىسىدىن كېلىپ چىققانلىقى، مۇشرىكلىك مۇھىتىدا ئۆس ۈپ چوڭ بولغانلىقى ۋە ئۇلارنىڭ ك ۆ پرەك مۇشرىكلار بىلەن ئۇچرىشىپ قالىدىغانلىقى سەۋەبتىن بولسا كېرەك
(1) ئىمام بۇخارىي رىۋايىتى مۇسۇلمانلاردا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ دەۋرىدىن باشلاپ يۇقىرىقى ئادەتلەر ۋە بايراملار قوبۇل قىلىنمىغان گەرچە ھازىرقى زاماندىكى بەزى مۇسۇلمانلار بۇ ئادەت لەرنى قىلسىمۇ، ئىسلام دىنى بۇلارنى نورمال ئادەتلەر قاتارىدا قوبۇل قىلمايدۇ ۋە رەت ق ىلىدۇ بۇ ئادەتلەر ۋە بۇ بايراملار بىز ئۇيغۇرلارنىڭ مىللىي ئەنئەنىم ىز ياكى ئادىتىمىزمۇ ئەمەس شۇنىڭ ئۈچۈن بۇنداق ئىشلارنى قىلماسلىق لازىم مۇسۇلمانلار باشقا دىنلارن ىڭ ئادەتلىرىنى ئەمەس، مۇسۇلمانچىلىق ئادەتلىرىنى كۆپرەك ئۆگىنىشكە مۇھتاج خرىستىئانلارنىڭ كرېسماس بايرىمى ئىبادەت خاراكتېردىكى بىر ئادەت ئۇلارنىڭ ئىبادەت قىلى شتىكى خوشاللىقىنى بىز بىرگە تەنتەنە قىلساق ئۇلار بىلەن ئىبادەتتە ئىشتىراك ق ىلغان بولمامدۇ ق ھېچ بولمىغاندا ئۇلارنىڭ بۇ ئىبادەت خاراكتېرلىق پائالىيىتىنى قوللىغ انلىق بولمامدۇ شەيخۇلئىسلام ئىبنى تەيمىيە شەيخۇلئىسلام ئىبنى تەيمىيە يۇقىرىقى بايراملارنى قىلىشن ىڭ مۇسۇلمانلار ئۈچۈن ھارام ئىكەنلىكىنى كەسكىن قارارلاشتۇرغان ( ) يۇقىرىقى بايراملارنى قىلىشنىڭ مۇسۇلمانلار ئۈچۈن ھارام ئىكەنلىكىنى كەسكىن قارارلاشتۇرغان ھازىرقى زامان كاتتا ئۆلىمالىرىدىن دوكتۇر يۈسۈپ ئەل قەرداۋىي« ھازىرقى زامان پەتىۋالىرى» ناملىق ئەسىرىدە باشقا دىندىكىلەرنىڭ قانداقلا بىر دىنىي بايرىمىنى ق ۇتلاش ياكى، ئۇنىڭغا ئىشتىراك قىلىشنىڭ ھارام ئىكەنلىكىنى تەكىتلىگەندىن كېيىن غەرب مەملىكە تلىرىد ىكى ۋە شۇنداقلا مۇسۇلمان ئەمەس مىللەتلەر بىلەن ئارىلىشىپ ياشايدىغان جايلاردىكى مۇسۇلمانلارنىڭ باشقا دىندىكى خىزمەتداشلىرىنىڭ، دوستلىرىنىڭ، خوشنىلىرىنىڭ مۇئەللىملىرىنىڭ دىنىي ئەمەس بايراملىرىنى ئۇلارنىڭ ئەقىدىسىگە كۆڭۈلدىن رازىلىق بىلدۈرمەستىن، ئاغزاكى قۇتلاپ قويۇشىنى جائىز سانىغان شۇنىڭدەك، مۇسۇلمانلارنىڭ ھاراق ئىچىش ۋە نامەھرەملەر بىلەن ئارىلىشىپ بىرگە تاماشا قىلىشقا ئوخشىغان ھارام ئىشلاردىن ساقلىنىش شەرتى بىلەن ئانىلار بايرىمى، بالىلار بايرىمى، ئىشچىلار بايرىمىياشلار بايرىمى، غالىبىيەت بايرىمى دېگەندەك بايراملارنى ۋە ئۆزلىرى ياشاۋاتقان دۆلەتنىڭ دۆلەت بايرىمىغا ئوخشىغان رەسمى بايراملىرىنى قۇتلىشىنى ۋە ئۇلارغا ئىشتىراك قىلىشىنى جائىز سانىغان (2) چۈنكى بۇ تۈرلۈك بايراملارنىڭ كۆپىنچىسىگە كىشىلەر ئىختىيارسىز ھالدا قاتنىشى شقا مەجبۇر بولۇپ قالىدۇ ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇلار دىنىي بايراملار بولمىغانلىقتىن ئەقىدىگە زىيانل ىق تەرىپى يوق پەقەت ئەخلاقنى بۇزىدىغان ئىشلاردىن ساقلانسا بولىدۇ مۇسۇلمانلار باشقىلا رنى دوراشقا ھا جەت ئەمەس بىز مۇسۇلمانلار ئۆز ىمىزدە بار گۆ ھەرلەر نىڭ قەدرىنى بىلمەست ىن، ھەمىشە كەمسىنىپ يۈرگەنلىك ىمىز ۋە باشقىلارنى دوراشقا ماھىرلىقى مىزدىن بۈگۈنكى كۈنگە قالغان مىز ئۆزۈڭنى قەدىرلىمىسەڭ سېنى باشقىلار قاندا ق قەدىرلەيدۇ سەنمۇ ئۆزگىچىلىكىڭنى نامايان قىلساڭ
(1) شەيخۇلئىسلام ئىبنى تەيمىيەنىڭ«اقتضاء السراط المستقيم)(توغرا يولدا يۈرۈش ئۈچۈن تەلەپ قىلىنىدىغان ئىشلار» ناملىق ئەسىرىدىن
(2) دوكتۇر يۈسۇپ ئەل قەرداۋىينىڭ«فتاوى معاصرة» ناملىق ئەسىرى، 3- توم، - بەت باشقىلار ئادەتلىرىنى ساڭا تېڭىش ئەمەس، بەلكى سەندىن ئۆگىنىشكە، سېنىڭ دىنىڭ ئىگە بولغان ئېسىللىكلەردىن بەھرى ئېلىشقا تىرىشىدۇ ئەمەسمۇ« بىر ئادەمنىڭ سېنىڭ سەۋەبىڭ بىلەن ھىدايەت تاپقانلىقى سېنىڭ ئۈچۈن دۇنيا ۋ ە ئۇنىڭدىكى پۈتۈن ياخشىلىقلاردىن ئەۋزەل»(1) خرىستىئانلار ھەر خىل باير املىرى، ئارقىلىق سۆيگەنلىرىنى يىلدا بىر قېتىم خاتىرىلىسە مۇسۇلمانلار سۆيگەنلىرىنى ھەر كۈنى ۋە ھەر ۋاقىت خاتىرىلەيدۇ« مۇسۇلمان قېرىندىشىڭنىڭ يۈزىگە تەبەسسۇم بىلەن قارىغىنىڭدا (پېقىرلارغا)سەدىقە قىلغاننىڭ ساۋابىنى تاپىسەن»(2)، «سىلەرنى ڭ ئەڭ ياخشىلىرىڭلار ئائىلىسىگە ياخشى بولغانلاردۇر»(3)، « چىرايلىق سۆزدە سەدىقىنىڭ ساۋابى بار»(4) دېگەن ھەدىسلەر مۇسۇلمان ئادەمنى كۈندىلىك ھايا، تىدا ئايالى ۋە پەرزەنتلىرىدىن باشلا پ ياخشى كۆرىدىغان ھەر قانداق كىشىسىگە ئۆزىنىڭ، سۆيگىسىنى چىرايلىق سالام، تەبەسسۇم ياخشى سۆز، گاھ سوۋغا-سالاملار ۋە ئۇلار خوشال بولىدىغان ھەرقان داق نەرسىلەر بىلەن نامايان قىلىپ تۇرۇشقا تەشەببۇس قىلىدۇ خرىستىئانلار بايرام كۈنلىرى مۇناسىۋىتى بىلەن سۆيگەنلىرىگە يىل ئىچىدە بىر قانچە قېتى ملا سوۋغا تەقدىم قىلسا، مۇسۇلمانلار ھەر ۋاقىت سوۋغىلارنى تەقدىم قىلىشقا بۇيرۇلغان «بىر بىرىڭلارغا سوۋغا تەقدىم قىلىشىڭلارۇ ئۆز ئارا مۇھەببىتىڭلار ئاشىدۇ»(5) دېگەن ھەدىس بۇنىڭغا تەشەببۇس قىلىدۇ خ رىستىئانلار ۋە باشقىلار ئۆزلىرىنىڭ تۇغۇلغان كۈنىنى خاتىرىلە پ، خوشاللىقتىن بايرام قىلسا، مۇسۇلمانلار ئاۋۋال ئۇلارغا بۇ ھاياتنى بەرگەن ئاللاھ تائالاغا مىننەتدار لىقىنى ئىپادىلەپ شۈكرى–، تەشەككۇر ئېيتىش بىلەن بىر ۋاقىتتا ئۆزلىرىنىڭ بىر يىللىق ئۆ مرى قىسقىرىغانلىقىنى ۋە ئۆتكەن ئۆمرى ئىچىدە دۇنيالىق ۋە ئاخىرەتلىكى ئۈچۈن نېمىلەرنى قىلغانلىقىنى ئەسلەپ ئۆتىدۇياخشى قىلغان ئىشلىرىدىن سۆيىنىدۇ يامان قىلغان ئى شلىرىدىن غەمكىن بولۇپ، مۇندىن كېيىنكى ئۆمرىدە نوقسانلىرىنى تولۇقلاشقا بەل باغلايدۇ سالامنى ئۆزگەرتىش مۇسۇلمانلارنىڭ«ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم» دەپ سالاملىشىشنىڭ ئورنىغا، با شقا مىللەتلەرنى دوراپ« ياخشىمۇسىز »دەپ سالاملىشىشى توغرا ئەمەس ئىسلامىي سالاملىشىش بىز ئۇيغۇرلارنىڭ مىڭ يىلدىن كۆپرەك ۋاقىتتىن بىرى ئادەتلىنىپ كەلگەن دىنىي ۋە مىللىي ئېسىل: ئەنئەنىمىزدۇر ئاللاھ تائالا مۇسۇلمانلارنى ئىسلامىي سالاملىشىشقا بۇيرۇپ﴿ سىلەرگە بىراۋ سالام بەرسە، ئۇنىڭغا تېخىمۇ ياخشى سالام بىلەن جاۋاب بېرىڭلار ياكى ئۇنىڭ سالىمىنى ئەينەن قايتۇرۇڭلار﴾(6) دەپ ئەمر قىلغان ئايەتتىكى﴿تېخىمۇ ياخشى سالام بىلەن جاۋاب بېرىش﴾ «ئەسسالامۇئەلەيكۇم ئەلەيكۇم- سىلەرگە ئاللاھنىڭ ئامانلىقى بولسۇن »دەپ سالام بەرگ: ەن كىشىگە« ۋە ئەلەيكۇم ئەسسالام ۋە
(1) ئىمام ب ۇخارىي ۋە مۇسلىم رىۋايىتى
(2) ئىمام مۇسلىم رىۋايىتى
(3) ئىمام تىرمىزى ۋە ئىبنى ماجە رىۋايىتى
(4) ئىمام بۇخارىي ۋە مۇسلىم رىۋايىتى
(5) ئىمام بۇخارىي رىۋايىتى
(6) نىسا سۈرىسى 86 - ئايەت رەھمەتۇللاھى ۋە بەرەكاتۇھۇ– ئاللاھنىڭ ئامانلىقى، رەھمىتى ۋە بەرىكىتى سىلەرگە بولسۇن »، دەپ جاۋاب قايتۇرۇش﴿سالامنى ئەينەن قايتۇرۇش﴾ دېگەن« ۋە ئەلەيكۇم ئەسسالام– سىلەرگىمۇ ئاللاھنىڭ ئامانلىقى بولسۇن » دەپ جاۋاب بېرىشتۇر دۇنيادا مۇسۇلمانلارنىڭ بۇ ئېسىل سالاملىشىش ئادىتىدىن ياخشى سالاملىشىش يوق چۈنكى بۇنىڭدىكى ئامانلىق تىلەش ۋە ياخشى تىلەكلەردە بولۇشتىن ئىبارەت چىرايلىق س ۆزلەر ھېچقانداق بىردىن ۋە ھېچقانداق بىر مىللەتتە يوق«سالام» سۆزى بىلەن«ئىسلام »س ۆزىنىڭ سۆز يىلتىزى، بىر بولۇپ پۈتۈن ئىنسانىيەتكە تىنچلىق ئېلىپ كېلىشنى غايە قىلغان ئىسلام دىنى بىلەن پۈتۈن ئىنسانىيەتكە تىنچلىق، ئامانلىق تىلەيدىغان مۇسۇلمانلارنىڭ خاراكتېر ىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ نەزىر– چىراغلارنى رېستورانلاردا ئۆتكۈزۈش ئادىتى نەزىر– چىرا پەقەتلا كەمبەغەر رنىڭيېتىملەرنىڭ ۋە شۇنىڭغا ئوخشاش موھتاج كىشىلەرنىڭ ھەققىدۇر چۈنكى بايلارغا ۋە تۇرمۇشى نورمال كىشىلەرگە بېرىلىدىغانت ائام زىياپەت دەپ ئاتىلىدۇ ئەمما ھازىرقى ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە، نەزىر– چىرا دېگەن ب ۇ ئادەت بايلارغا خۇشامەت قىلىش يۈز– ئابرۇي قوغلىشىش، باشقىلار بىلەن بەسلىشىش قاتارلى ق كۆپلىگەن پەس غەرەزلەر ۋە يامان نىيەتلەرنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشنىڭ ۋاسىتىسى بولۇپ قالماقتا رېستورانلاردا«نەزىر »دەپ بېرىلگەنلەر ئەمەلىيەتتە نەزىر ئەمەس، بەلكى خۇشامەت ۋە ئىسراپخورلۇقنىڭ گۇۋاھچىسى بولغان بىر خىل بايلار زىياپىت ىدۇر كەمبەغەرريېتىملەر، ئاغرىقچان كىشىلەر ۋە باشقىمۇ ئېھتىياج ئىگىلىرى شۇ ھەيۋ ەتلىك رېستورانلارنىڭ يېنىدىن ئەيمىنىپ ئاران ئۆتىدىغان تۇرسا، ئۇلار قانداقمۇ ئۇنىڭغا كىرەلىسۇ ن كىممۇ ئۇلارنى چاقىر سۇن «ئۆيىمىز تار، مېھمان قوبۇل قىلالمايدۇ » دېگۈچىلەر راست ىنلا ساۋاب ئىزدىمەكچى، بولسا نەزىر– چىرا ئۈچۈن ئاتىغانلىرىنى كەمبەغەررگە ۋە يېتىم– يېسىرلەرگە ۋ ە باققۇچىسى يوقلارغا تارقىتىپ بەرسە، ئەڭ ياخشى نەزىر قىلغان بولىدۇ ئەمەسمۇ ۇ ئاممىۋى سورۇنلاردا ئەر– ئاياللارنىڭ ھەممە بىر يەردە ئولتۇرۇشى ئىسلام دىنىمىزنىڭ كۆرسەتمىسى ۋە بىزنىڭ مىللىي ئۆرپ– ئادىتىمىز بويىچە، ئەرلەر بىلەن ئاياللار ھەممە بىرلىكتە بىر سورۇندا ئولتۇرمايدۇ بەلكى ئەرلەر ئايرىم بى، ر زالدا ئاياللار ئايرىم بىر زالدا ئولتۇرىدۇ. شۇڭا ئۇيغۇر مىللىي بىناكارلىقىدا ئۆيلەرن ىڭ ھۇجرىل ىرىدا «مېھمانخانا »ۋ ە«مەھرەمخانا »دەيدىغان ئىككى چوڭ زال بولىدۇ مېھمانخانىغا ئەرلەرنى مەھرەمخانىغا ئاياللارنى باشلايدۇ مانا بۇ مىللىي ئەنئەنە، ئىسلامىي قائىدە پە يغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇسۇلمانلارغا تەلىم بېرىشتىن ئىبارەت ئەڭ مۇھىم بولغان بىر پەرزنى ئادا قىلىشتىمۇ، ئاياللا رغا ئايرىم بىر كۈن ۋە ئايرىم بىر جاينى، ئەرلەرگە ئايرىم بىر كۈن ۋە ئايرىم بىر جاينى بەلگىلەپ، شۇ بويىچە تەلىم بېرەتتى تېلېفون قوڭغىرىقى ئۈ چۈن دۇئا، ئايەت ۋە ئەزاننى ئىشلىتىشنىڭ ھاراملىقىدۇ نيادا ھېچىقانداق بىر دىنىي كىتا ب قۇرئان كەرىم نائىل بولغان ئۇلۇغل ۇق ماقامىغا يېتەلىگەن ئەمەس ھېچبىر دىننىڭ ئەگەشكۈچىلىرى ئۆزلىرىنىڭ مۇقەددەس بىلگەن كىتابلىرىنى مۇسۇلمانلار قۇرئان كەرىمنى ھۆرمەتلىگەندەك ھۆرمەتلىمەيدۇ، مۇسۇلمانلار ئۇلۇغلىغاندەك ئۇلۇغلىيالمايدۇ تەۋرات، ئىنجىل ۋە ھەر قانداق بىر دىنىي كىتاب قۇرئان كەرىمدەك كۆكسىنىڭ ئۈستىدە تۇتۇپ ئوقۇلمايدۇ قۇرئان كەرىم ئەنە شۇنداق ھۆرمەتكە، ئۇلۇغلاشقا سازاۋەر بولغان يېگانە كىتاب ئۆزلىرىنىڭ مۇقەددەس كىتابلىرىنى ھۆرمەتلىمەسلىك مۇسۇلمان ئەمەس قەۋملەرنىڭ ئىشىدۇر قارشى تەرەپكە تېلېفون ئۇرغاندا ئۇنىڭ ساداسى ئۈچۈن كىشىلەر ئوخش اش بولمىغان قوڭغۇراق لارنى قوللىنىدۇ بەزىلەر ئۇنىڭ قۇرئان ئايەتلىرى ياكى دۇئا ياكى ئەزان ب ولۇشىنى تاللىسا، بەزىلەر ئۇنىڭ مۇزىكا ياكى ناخشا بولۇشىنى تاللايدۇ ئەمما تېلېفون قوڭغىرىقى ئۈچۈن قارىيلاردىن بىرەر قارىينىڭ قىرائىتىنى ئىشلىتىش قۇرئان كەرىمنى خورلى غانلىق بولۇپ ھارامدۇر چۈنكى ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمنى ئوقۇش، چۈشىنىش، تىلاۋىتى بىلەن ئىبادەت قىلىش، كۆرسەتمىلىرى بويىچە ئەمەل قىلىش ئۈچۈن چۈشۈرگەن ئاللاھ تائالانىڭ كالامى بولغان قۇرئان كەرىم بوش ۋاقتىمىزنى تولدۇرۇش ياكى قارشى تەرەپنى تېلېفونغا چاقىرىش ئۈچۈن ئىشلىتىشتىن ئەلۋەتتە ئۈست ۈن ۋە ئۇلۇغدۇر قارشى تەرەپ تېلېفونغا جاۋ اب بەرگەن ھامان تېلېفوندا ئوقۇلى ۋاتقان ئايەت كەلگەن يېرىدىن ئۈزۈلىدۇ بۇ قۇرئان كەرىمگە قار ىتىلغان نېمە دېگەن چوڭ ئەدەپسىزل ىك ئىكەنلىكىنى بىلەمسىز ۇ ئاللاھ تائالانىڭ ئايەتلىرىنى ئو يۇ نچۇق ئورنىدا كۆرۈش مۇسۇلماننىڭ ئىشىمۇ تې خى ئۆزىنى مۇكەممەل مۇسۇلمان دەپ يۈرگەن ئەخمەقلەر خۇددى ئۆزلىرىنىڭ دىندارلىقىنى كۆرسەتكۈسى كەلگەندەك شۇنداق قىلىدۇ ئەمەسمۇ ئەزانمۇ شۇنىڭغا ئوخشاش چۈنكى ئەزان ئىسلامدىكى ئەڭ ئۇلۇ ۋە ئەڭ كاتتا ئىبادەت بولغان نامارن ىڭ ۋاقتىنى ئېلان قىلىش ئۈچۈن بۇيرۇلغان چاقىرىقتۇر ئۇنى لايىقىدا ئۇلۇغلاش لازىم ئىسلام دىنىنىڭ شۇئارى بولغان، ئۇلۇ شاھادەت كەلىمىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغ ان بۇ ئۇلۇ چاقىرىقنى تېلېفوندا ئادەم چاقىرىش ئۈچۈن ئىشلىتىش ئۇنىڭغا ئەدەپسىزلىك قى لغانلىق ئەمەسمۇ ئەمدىد ۇئاغا كەلسەك، ئىش يەنە شۇنداق سەئۇدى ئەرەبىستان« كاتتا ئۆلىمالار ھەيئىتى» ۋە«پەتىۋا ۋە ئىلمىي تەتقىقات كومىتېتى»نىڭ ئەزاسى ئەللامە مۇھەممەد ئىبنى سالىھ ئەلفوزان« يانفونلارغا مۇزىكا ئورنىدا قۇرئان ياكى ئەزان ياكى دۇئا قويۇش مەسىلىسىگە نېمە دەيسىز »دېگەن سوئالغا جاۋاب بېرىپ: «بۇ نداق قىلىش ئەزاننى، قۇرئاننى ۋە زىكىرنى خورلىغانلىقتۇر بۇلارنى تېلېفون قوڭغىرىقى سۈپىتىدە قوللىنىشقا قەتئىي بولم ايدۇ بەزىلەر“بۇنداق قىلىش مۇزىكىدىن ياخشىغۇ” مەجبۇرمۇ قويۇبشقا مۇزىكا سىز دەيدۇ مۇزىكىنى تاشلاڭۇ مۇزىكىسى يوق، قۇرئا نمۇ يوق، ئەزانمۇ يوق، دۇئامۇ يوق قوڭغىراقتىن بىرىنى قويۇ ڭ ۋېلى»(1) دېگەن يېقىنقى يىللاردىن بىرى بۇ ئىشنىڭ ھاراملىقىنى ئېنىق ئېلان قىلغان پەتىۋالار بارلىققا كەلدى
(1) سەئۇدى ئەرەبىستانىدا چىقىدىغان«دەۋەت » ژۇرنىلى 2008-يىل 2097 - سانىدىن سەئۇدى ئەرەبىستان«پەتىۋا ۋە ئىلمىي تەتقىقات كومىتېتى »دىن ئەللامە مۇھەممەد ئىبنى سالىھ ئەل ف ەۋزان ھىجرىيە 1426 - (يىلى 2006 )م 10 -ئاينىڭ 23-كۈنىدىكى پەتىۋاسىدا تېلېف ون قوڭغىرىقى ئۈچۈن قۇرئان، دۇئا ۋە ئەزاننى ئىشلىتىشنىڭ ھاراملىقىغا رەسمىي پەتىۋا بەرگەن.
جاۋاب: ئىقتىسادىي مەسىلىلەردە چەكلەنگەن ھارام: ئىشلار تۆۋەندىكىلەر ھارامدىن پۇل تېپىش ئوغرىلىق، قاراقچىلىق، ئالدامچىلىق، تارازىدا كەم بېرىش ۋە ئىسلامدا ئېلىپ– سېتىش چەكلەنگەن نەرسىلەرنى سېتىش ئارقىلىق پۇل تېپىش ھارام كەسىپ بولۇپ، بۇنداق تاپقان پۇل شەكسىز ھارامدۇر ھارامدىن پۇل تېپىپ، ھارامدىن ئوزۇقلانغان ئادەمنىڭ دۇئاسى ئىج ابەت بولمايدۇ، ئىبادەتلىرى قوبۇل بولمايدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ تەبىرى بويىچە، ئۇنىڭ ھارامدىن ئوزۇقلانغان تېنى دوزاخنىڭ ئوتىغا لايىق بولىدۇ جازانىخورلۇق قىلىش ئۆسۈمگە قەرز ئېلىش ياكى قەرز بېرىپ ئۆسۈم ئېلىش ھەر ئىككىسى جازانىخورلۇق مۇئامىلىسى بولۇپ، ئاللاھ تائالا سودا– سېتىق قىلىشنى ھالال قىلىپ، ئۇنىڭغا يول قويغان بولسىمۇ، جازانىخورلۇقنى يەنى ئۆسۈم بىلەن مۇئامىلە قىلىشىنى كەسكىن چەكلىگەن ﴿ ئاللاھ سودا- سېتىقنى ھالال قىلدى، جازانىنى ھارام قىلدى﴾(1) ھەتتا جازانىخورلۇقتىن قول ئۈزمىگەنلەرگە قارشى ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى ئۇرۇش ئاچىدىغانلىقىنى ئېلان قىلغان﴿ ئەگەر ئۇنداق قىلساڭلار (يەنى جازانىدىن قول ئۈزمىسەڭلار) بىلىڭلاركى، ئاللاھ ۋە ئۇنى ڭ پەيغەمبىرى سىلەرگە ئۇرۇش ئېلان قىلىدۇ﴾(2) مەلۇمكى، ئاللاھ ئۇرۇش ئاچقان كىشىنى ھالاك قىلماي قويمايدۇ چۈنكى ئاللاھنىڭ كۈچىگە تەڭ كېلىدىغان كۈچ يوقۇ ئاللاھ تائالا جازانە بىلەن مۇئامىلە قىلغۇچىلارنى بۇ دۇنيادا پۇل-مېلىدىن ئاي رىپ ۋەيرانچىلىققا ئۇچرىتىش بىل ەن، ئاخىرەتتە دوزاب ئازابى بىلەن جازالايدۇ يېتىمنىڭ مېلىنى يەۋېلىش يېتىملارنىڭ مېلىنى يەۋېلىش بۇ ھاراملارنىڭ ئەڭ قاتتىقى ۋە گۇناھ جەھەتتىن ئەڭ ئېغىرى بولۇپ، ئاللاھ تائالا يېتىمنىڭ مېلىنى يەۋالغۇچىلارنى قورقۇنچلۇق ئىبارە بىلەن تەھدىت قىلغان﴿ زۇلۇم قىلىپ يېتىملەرنىڭ مال-، مۈلكىنى يەۋالىدىغانلار، شۈبھىسىزكى قورسىقىغا (قىيامەت كۈنى يېنىپ تۇرىدىغان) ئوتنى يەۋالغان بولىدۇ، ئۇلار )(قىيامەت كۈنى يېنىپ تۇرغان ئوتقا كىرىدۇ﴾(3)
(1) بەقەرە سۈرىسى 275 - ئايەت
(2) بەقەرە سۈرىسى 279 - ئايەت
(3) نىسا سۈرىسى 10 - ئايەت ھەر قانداق كىشىنىڭ مال– مۈلكىنى ناھەق يەۋېلىش ھارام بولسىمۇيېتىمنىڭ مېلىنى يەۋېلىش گۇناھ جەھەتت ىن تولىمۇ ئېغىر بولغانلىقى سەۋەبلىك، ئۇ ئالاھىدە تىلغا ئې لىنغان ۋە يېتىمنىڭ پۇل-مېلىنى يەۋالغۇچىلار قاتتىق ئىبارە بىلەن تەھدىد قىلىنغان زاكاتنى بەرمەسلىك پۇل- مالنىڭ ئەسلى ئىگىسى ئاللاھ تائالا بولۇپ، قولىمىزدىكىسى ئاللاھ تائالانىڭ بىزگە ئىن ئام ۋە سىناق تەرىقىسىدە ئاتا قىلغىنىدۇر ئۇنىڭدا يوقسۇل لارنىڭيېتىم-يېسىرلا رنىڭ ۋە ئۇلاردىن باشقىمۇ موھتاج لا رنىڭ ئەلۋەتتە مۇئەييەن ھەققى بار﴿ ئۇلارنىڭ (يەنى مۇسۇلمان پۇل ئىگىلىرىنىڭ) پۇل- ماللىرىدا تىلەيدىغان پېقىرغا ۋە تىلىمەيدىغان پېقىرغا بېرىشكە تېگى شلىك مۇئەييەن ھەق (يەنى زاكات) باردۇر﴾(1) زاكاتنى بەرمىگەنلەرنى ئاللاھ تائالا قىيامەتنىڭ ئېچىنىشلىق ئازاب– ئوقۇبەتلىرى بىلەن ئاگاھلاندۇرغان﴿ ئالتۇن- كۈمۈش يىغىپ، ئۇنى ئاللاھنى ڭ يولىدا سەرپ قىلمايدىغانلارغا قاتتىق ئازاب بىلەن بېشارەت بەرگىن قىيامەتدەى ن كۈ ئۇ ئالتۇن- كۈمۈشلەر جەھەننەمنىڭ ئوتىدا قىزىتىلىپ، ئۇنىڭ بىلەن ئۇلارنىڭ پېشانىلىرىيانلىرى ۋە دۈمبىلىرى داغلىنىدۇ: ئۇلارغا‹بۇ سىلەرنىڭ ئۆزۈڭلار ئۈچۈن يىغقان ئالتۇن- كۈمۈشۈڭلار (سىلەر بۇ دۇنيايىڭلاردىكى ئاللاھنىڭ ئېھتىياجلىق بەندىلىرىگە بېرىلىشكە تېگ ىشلىك ھەققىنى ئادا قىلمىدىڭلار) يىغقان ئالتۇن- كۈمۈشۈڭلارنىڭ ۋاباسىنى تېتىڭلار ›دېيىلىدۇ﴾(2) پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام زاكات بەرمىگۈچىلەرنىڭ ئاخىرەتتىكى جازاسىنى تەسۋىرلەپ: مۇنداق دېگەن« ئاللاھ تائالا ئاتا قىلغان پۇل- مالنىڭ زاكىتىنى بەرمىگەن كىشىگە قىيام ەت كۈنى ئۇنىڭ مال- دۇنيالىرى ئىككى كۆزىنىڭ ئۈستىدە قورقۇنچلۇق قارا مېڭى بولغان: ھەيۋەتلىك بىر يىلانغا ئايلىنىپ كېلىپ ئۇنىڭ بوينىغا يۆگىشىدۇ ۋە ئۇنىڭغا“مەن س ېنىڭ دۇنيادا يىغقان مال- دۇنيالىرى ڭ”مەن دەيدۇ»(3) ئىسراپچىلىق بەزى مۇسۇلمانلاردىكى ئىسراپخورلۇق، مۇسۇلمانچىلىق قائىدىسىگە يات كېلىدىغان: ئاللاھ تائالا ياقتۇرمايدىغان بىر يامان ئىشتۇر چۈنكى مۇسۇلمان دېگەن ئاللاھ تائالانىڭ ﴿يەڭلار، ئىچىڭلار، ئىسراپ قىلماڭلار ﴾(4) دېگەن ئەمرىگە ئىتائەت قىلىپ، ئاللاھ ئاتا قىلغان رىزىقنى ئىسراپ قىلماستىن، بەكمۇ چىڭ تۇتۇۋ الماستىن نورمال ھالدا ئىشلىتىدۇ لاتارىيە بېلىتىنى سېتىۋېلىش لاتارىيە بېلىتىنى سېتىۋېلىش ياكى قانداقلا بىر ئۇتۇش– ئۇتتۇرۇش كۈتۈلىدىغان ئىشلار ئۈچۈن پۇل خەجلەش ھارامدۇر چۈنكى مۇنداق قىلىش قى مار ئوينىغانغا ئوخشاش تۇر
(1) مەئارىج سۈرىسى 24 - - ئايەتلەر
(2) تەۋبە سۈرىسى 34 - ئايەت
(3) ئىمام بۇخارىي رىۋايىتى
(4) ئەئراف سۈرىسى 31 - ئايەت شۇنىڭدەك، لاتارىيە ۋە قانداقلا بىر ئوي ۇندىن ئۇتۇۋالغان پۇل مېھنەتسىز كەلگەنلىكى ۋە ھالال كەسىپ ئارقىلىق كەلمىگەنلىكى سەۋەبلىك ھارامدۇر (1) باشقا پەرزنى قايرىپ قويۇپ تەكرارا ھەج قىلىش پەرز ھەجنى ئادا قىلىپ بولغان كىشىنىڭ پەرز بولغان ئىشنى قايرىپ قويۇپ نەپلە (ئىختىيارىي) ھەج ئۈچۈن پۇل سەرپ قىلى شى ھارام قاتارىغا كىرمىسىمۇ، توغرا ئەمەسل ىكىدە شەك يوق چۈنكى، پۇلغا زور ئېھتىياجلىق شارائىتتا قالغان تۇغقانلىرىنى، دوستلىرى، نى قوشنىلىرىنىيېتىم– يېسىرلارنى، داۋالىنىشقا پۇل تاپالمىغان كېسەررنى، پۇلسى زلىقتىن ئوقۇشقا كىرەلمىگەن بالىلارنى كۆرۈپ تۇرۇپ، ئۇلارغا ياردەم قىلىشنى قايرىپ قويۇپ نەپلە ھەج ئۈچۈن پۇل سەرپ قىلىشنىڭ توغرا ئەمەسلىكىنى مەشھۇر ئىسلام ئۆلىمالىرى ھەممە بىردەك سۆزلىمەكتە چۈنكى جەمئىيەتتىكى پېقىرلارنىڭيېتىملەرنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئېلىش شۇ جەمئىيەتتىكى پۇلدارلارنىڭ ئۈستىگە پەرزدۇر. بۇ پەرزنى قايرىپ قويۇپ، نەپلە ئىبادەت ئۈچۈن پۇل سەرپ قىلىش توغرا ئەمەس ساۋاب ئاللاھنىڭ قولىدا، ئاللاھ ساۋابنى كىشى لەرنىڭ قىلغان ئەمەللىرىدىكى نىيەتلىرىگە قاراپ بېرىدۇ پۇل خەجلەشتە راستتىنلا ساۋابقا ئېرىشىشنى نىيەت قىلغان ئادەم ئەلۋەتتە ساۋابى چوڭ ھەم كۆپ بولىدىغان ۋە قىلىش زۆرۈر بولۇپ قالغان ئىشلارنى قىلىدۇ. چۈنكى پەرزنىڭ ساۋابى نەپلىنىڭ ساۋابىدىن چوڭ ۋە كۆپ ئەلۋەتتە ئىسلام ئ ۆ لىمالىرى«پەرز ئادا قىلىنمىغۇچە ئاللاھ تائالا نەپلە ئىبادەتنى قوبۇل قىلمايدۇ» دەيدىغان ئومۇمىي قائىدىگە ھەممە بىردەك ئىتتىپاقلاشقان (2) بۇ دېگەننىڭ مەنىسى، ئۈستىدە ئادا قىلىشقا تېگىشلىك پەرزلەر تۇرۇپ، ئۇلارنى ئادا قىلماستىن، نەپلى ئىبادەت ئۈچۈن كۈچ سەرپ قىلغان كىشىنىڭ بۇ قىلغىنى ساۋابتىن نې سىۋىسىز قالىدۇ، دېگەنلىكتۇر
(1) يۇسۇف ئەل قارداۋىينىڭ«ئىس لامدا ھالال ۋە ھارام » ناملىق ئەسىرىدىن
(2) دوكتۇر يۈس ۈ پ ئەل قەرداۋىينىڭ«فتاوى معاصرة» ناملىق ئەسىرى، 3- توم، - بەت كىشىلەرگە قىلىنىدىغان مۇئامىلىدە چەكلەنگەن ئىشلار.
جاۋاب: : كىشىلەرگە قىلىنىدىغان مۇئامىلىدە چەكلەنگەن ئىشلار تۆۋەندىكىلەر مۇسۇلمانلارغا قارشى ئىرقىي ئايرىمىچىلىق قىلىش مۇسۇلمانلار قايسى مىللەتتىن، قايسى دۆلەتتىن، قانداق رە ڭلىك ۋە قايسى مەزھەبتىن بولۇشىدىن قەتئىينەزەر ئۇلار ئۆزئارا دىنىي قېرىنداشلاردۇر ئۇلارنىڭ ئۆز ئارا قېرىنداشلىق مۇناسىۋىتى ئادەتتىكى شەخسىي مۇناسىۋەتتىن ھالقىغان، تەقۋالىق، ئەخلاق– پەزىلەت، ئۆز ئارا ھەمكارلىق ۋە چېكىگە يەتكەن مېھرىبانلىقنى ئاساس قىلغان ئە ڭ مۇستەھكەم بىر مۇناسىۋەت بولۇپ، ئۇلارنىڭ يىمىرىلمەس بىر پۈتۈن گەۋدە ئىكەنلىكىنى نامايان قىلىدۇ: قۇرئان كەرىم بۇنى تەكىتلەپ﴿مۆمىنلەر ھەقىقەتەن قېرىنداشلاردۇر﴾(1) دەپ ئېلان قىلغان بىر مۇسۇلماننىڭ يەنە بىر مۇسۇلمانغا يامانلىق قىلىشى ئۆزىگە يامانلىق قىلغا نلىقىدۇر: چۈنكى ئۇلار بىر گەۋدە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن« بىر- بىرىڭلارغا كۆرەلمەسلىك قىلماڭلار، بىر- بىرىڭلارنى ئالدىماڭلار، بىر- بىرىڭلارنى يامان كۆرمەڭلار، بىر- بىرىڭلارغا دۈشمەن بولماڭلار، بىر- بىرىڭلارنىڭ سودىسىنى بۇزماڭلار ئۆز ئارا قېرىنداشلاردىن بولۇپ، ئاللاھنىڭ ياخشى بەندىلىرىدىن بولۇڭلار مۇسۇلمان مۇسۇلماننىڭ قېرىندىشى، ئۇنىڭغا زۇلۇم قىلمايدۇ، خورلىمايدۇ تەقۋالىق قەلبتە، ئۆزىنىڭ مۇسۇلمان قېرىندىشىنى خور كۆرگەن ئادەمدىنمۇ يامان ئادەم يوق بىر مۇسۇلماننىڭ يەنە بىر مۇسۇلم اننىڭ قېنىنى تۆكۈشى، پۇل– مېلىنى تارتىۋېلىشى ۋە نومۇسىنى تۆكۈشى قەتئىي ھارامدۇر»(2) مۇسۇلمانلارنى پىكىر ياكى مەزھەپ ئاي رىمىچىلىقى سەۋەبلىك چەتكە قېقىش مۇسۇلمانلارنىڭ بىرلىكىنى قوغد اش پەرز چۈنكى بىرلىك، ئىن اقلىق كۈچ- قۇۋۋەت تېپىشنىڭ ئامىلىدۇر مۇسۇلمانلار ھازىرقى زاماندا كۈچ- قۇۋۋەتكە باشقا ھەممە ئەسىرلەردىكىدىن بەكرەك موھتاجدۇر مۇسۇلمانلاردىن بەزى كىشىلەرنىڭ پىكىر ياكى مەزھەپ ئايرىمىچىلىقى سەۋەبلىك ئۇلارنى چەتكە قېقىشقا، باشقىچە مۇئامىلە قىلىشقا بولمايدۇ ھەتتا بىدئەت (دىندا بولمىغان ئىشلار) نى سادىر قىلىدىغان، گۇناھ–، مەسىيەت ئىشلەيدىغان ئەمما ئېتىقادى دۇرۇس بىر ئادەم نامازغا ئىمام بولسىمۇ، ئۇنىڭ ئارقىسىدا تۇرۇپ ناماز: ئوقۇش كېرەك پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام« ھەرقانداق ياخشى ۋە گۇناھكار ئادەمنىڭ ئارقىسىدا ناماز ئوقۇۋېرىڭلار»(3) دېيىش ئارقىلىق مۇسۇلمانلا رنىڭ بىرلىكىنى، ئىناقلىقىنى
ەگرەلىشىك ناغىدىنىلىق ەدىلىمائۇم نەگنەلكەچ رلاشىئ قوغد اشنىڭ زۆرۈرلۈكىنى بايان قىلغان مۇسۇل مان بولمىسىمۇ تىنچلىق پەرۋەر كىشى لەرنى چەتكە قېقىش مۇسۇلمانلار مۇسۇلمان ئەمەس كىشىلەرگىمۇ ياخشى، ئادالەتلىك ۋە توغرا مۇئامىلە قىلىشقا بۇيرۇلغان باشقا دىندىكى كىشىلەرنى ياكى ئۇلارنىڭ دىنىي ئېتىقادىنى كەمسىتىش چەتكە قېقىش ۋە خور كۆرۈشكە بولمايدۇ بارلىق مۇئامىلە تۈرلىرىدە ئۇلارغا ئايرىمىچىلىق قىلماستىن، ھەقسىزلىق قىلماستىن، توغرا ۋە ئادالەتلىك مۇئامىلە قىلىش، ماددىي ۋە مەنىۋى جەھەتلەردىن قولدىن كېلىشىچە ئۇلارغا ئىنسانىي ياردەم قىلىش لازىم ئاللاھ تائالا بۇ ھەقتە: بىزگە تەۋسىيە قىلىپ مۇنداق دېگەن﴿ باشقا دىندىكىلەردىن سىلەر بىلەن ئۇرۇش قىلمىغان ۋە سىلەرنى يۇرتۇڭلاردىن ھەيدەپ چىقارمىغانلارغا كەلسەك، ئاللاھ ئۇلارغا ياخشىلىق قىلىشىڭلاردىن، ئۇلارغا ئاد الەتلىك بولۇشۇڭلاردىن سىلەرنى توسمايدۇ شۈبھ ىسىزكى، ئاللاھ ئادالەت بىلەن ئىش قىلغۇچىلارنى ياقتۇرىدۇ﴾(1) مۇسۇلمانلار شۇنى ئايرىۋېلىشى كېرەككى، مۇسۇلمان ئەمەس قەۋملەرنىڭ ھەممىسى مۇسۇلمانلارنىڭ دۈشمىنى سانالمايدۇ ئەھۋال بۇنداق ئىكەن، كىشىلەرگە ئۇلارنىڭدى نىي ئېتىقادى سەۋەبلىك دۈشمەنلىك قىلىش ياكى ئاي رىم مۇئامىلىدە بولۇش توغرا ئەمەس.
جاۋاب: : ئەلۋەتتە ساۋاب تاپىدۇ. چۈنكى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىر ھەدىستە« جېنى بارلىكى نەرسىگە ياخشىلىق قىلغان ئادەم ساۋاب تاپىدۇ » دەپ كۆرسەتكەن (2) بۇ ھەدىس مەيلى ئىنسان، مەيلى ھايۋان، مەيلى ئۇچار قۇش بولسۇن، جېنى بارلىكى نەرسىگە رەھىم– شەپقەت قىلىش ياردەم قىلىش، قىيىنچىلىقىنى ھەل قىلىپ بېرىشنىڭ ساۋابلىق ئىش ئىكەنلىكىنى ئىپادىلەيدۇ مۇسۇلمان ئەمەسلەرگە ياردەم قىلىشنىڭ بىرلا شەرتى بار ئۇ بولسىمۇ مەزكۇر مۇسۇلمان ئەمەس شەخسنىڭ مۇسۇلمانلارغا زۇلۇم قىلىدىغان، ئۇلارغا ياكى ئىسلام دىنىغا دۈشمەنلىك قىلىدىغان ياۋۇز دۈشمەنلە ردىن بولماسلىقىدۇر مۇسۇلمانلار يامان كۆرۈشكە تېگىشلىك كىشىلەر.
جاۋاب: مۇسۇلمانلار ئۆزلىرىگە ياكى ئۆزلىرىنىڭ دىنىي ئېتىقادىغا زىيانكەشلىك، قىلغۇچىلارنى، دىنىي سەۋەبتىن ئۇلار بىلەن ئۇرۇش قىلغانلارنى، مۇسۇلمانلارنىڭ دىنىنى قۇرئان كەرىمنى، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى مەسخىرە قىلغۇچىلارنى دوست تۇتماسلىقى ئۇلارغا قارشى تۇرۇشى ۋە ئۇلارنى ئاللاھنىڭ دۈشمەنلىرى دەپ بىلىشى لازىم بۇ پىرىنسىپ: نى ئاللاھ تائالا مۇنداق بايان قىلغان﴿، ئاللاھدىن ئۈچۈن سىلەر بىلەن ئۇرۇشقان سىلەرنى يۇرتۇڭلاردىن ھەيدەپ چىقارغان ۋە سىلەرنى ھەيدەپ چىقىرىشتا ياردەملەشكەن لەرنى دوست تۇتۇشۇڭلاردىن سىلەرنى توسىدۇ كىمكى ئۇلارنى دوست
(1) مۇمتەھىنە سۈرىسى 8 - ئايەت
(2) ئىمام بۇخارىي ۋە مۇسلىم رىۋايىتى تۇتىدىكەن، ئۇلار زالىملاردۇر﴾(1 ) يۇقىرىقىلارنى يامان كۆرۈش دېگەنلىك ئۇلارنى يۈرەكتىن دوست تۇتماسلىقنى ئىپادىلەيدۇ ئەمما ئادالەتتە، مۇئامىلىدە، ئىنسانىي ھۆرمەتتە ئۇلارغا ئايرىمچىلىق قىلىشقا بو لم ايدۇ چ ۈنكى ئادالەت بىلەن دۇرۇسلۇق ھەر ئىشتا ۋە ھەركىم ئۈچۈن ئوخشاش تەلەب قىلىنىدىغان نەرسىلەردۇر
(1) مۇمتەھىنە سۈرىسى 9- ئايەت ھايۋانلارغا مۇئامىلە قىلىشتا چەكلەنگەن ئىشلار ھازىر دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا، ھايۋانلارنى ئاسراش مەسىلىسى جىددىي تۈردە كۆڭۈل بۆلۈش ماۋزۇسىغا ئايلىنىپ، « ھايۋانلانى ئاسراش جەمئىيىتى» ۋە« ھايۋان سۆيەرلەر م جە ئىيىتى» دېگەنگە ئوخشاش مۇئەسسەسەلەر مەيدانغا كەلمەكتە شۇنىڭ بىلەن بىرگە ب ۇ ئەھۋال ھازىرقى تەرەققىيات ۋە تېخنىلوگىيە ئەسىرىنىڭ يېڭىلىقى ياكى ئىجادىيىتى س ۈپىتىدە، تونۇلماقتا ئەمما ھەقىقەتنى ئېيتقاندا ھايۋانلارنى ئاسراش، ئۇلارغا شەپقەت كۆر سىتىش ئىشى مۇسۇلمانلار ئۈچۈن يېڭى تېما ئەمەس چۈنكى ئىسلام پەيغەمبىرى ھەزرىتى مۇھەم مەد ئەلەيھىسسالام مۇندىن 14 ئەسىر ئىلگىرىكى چاغلاردىلا «كىشىلىك ھوقۇق» ۋە« ھايۋان لارنى ئاسراش ۋە ھايۋانلارغا مۇئامىلە قىلىشنىڭ قانۇن– پىرىنسىپلىرى» نى قۇرئان كەرىمنىڭ سايىسىدا دۇنيا تارىخىدا تۇنجى بولۇپ ئوتتۇرىغا قويغان ۋە ھاياتىدا بۇ قانۇن– پى رىنسىپ لارنى ئەمەلىي رەۋىشتە تەتبىق قىلغان ھەم باشقىلارغا ئۆگەتكەن يېگانە شەخستۇر، قىسىقىسى ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئۇسسۇزلۇقتىن قاتتىق، قىينىلىپ كېتىپ قۇدۇقنىڭ يېنىدىكى ھۆل تۇپراقنى يېيىشكە باشلىغان بىر ئىتنى كۆرگەن بىر بۇزۇق ئايالنىڭ ئىتقا ئىچ ئاغرىتقانلىقتىن، ئايىغىنى سېلىپ، ئۇنىڭغا قۇدۇقتىن سۇ تولدۇرۇپ چىقىپ بۇ ئىتنى سۇغۇرۇپ قويغانلىقى سەۋەبلىك، بۇ ئايالنىڭ پۈتۈن گۇناھلىرى كەچۈرۈم قىل ىنىپ جەننەت ئەھلى بولۇپ كەتكەنلىكى، بۇنىڭ ئەكسىچە، بىر مۆمىنە ئايالنىڭ بىر مۈشۈكنى سۇ ياكى نان بەرمەستىن باغلاپ قويۇپ، ئۇنىڭ ئۆلۈمىگە سەۋەب بولغانلىقى سەۋەبلىك، بۇ ئايالنىڭ دوزاب ئەھلىدىن بولۇپ كەتكەنلىك قىسسىسىنى ئېيتىپ بېرىش ئارقىلىق ھايۋانلارغا رەھىم– شەپقەت قىلىشنىڭ نەقەدەر چوڭ ئىبادەت ۋە دىنىي ھەم ئىنسانىي مەجبۇرىيەت ئىكەنلىكىنى ئوچۇقلىغان (1)
جاۋاب: ھايۋانلارغا مۇئامىلە قىلىشتا چەكلەنگەن ئىشلار تۆۋەن: دىكىلەر
(1) ھايۋانلارغا كۆتۈرەلمەيدىغان ئېغىر يۈكلەرنى ئارتىش پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىركۈنى ئۈستىگە ئارتىلغان يۈكنىڭ ئېغىرلىقىدىن قورسىقى يەرگە تېگىپ قالغىلى ئاز قالغان بىر تۆگىنى كۆرۈپ قېلىپ: «ئەي ئىنسانلارۇ ئاللاھتىن قورقۇڭلار، بۇ تىلسىز مەخلۇقاتقا، زۇلۇم قىلماڭلار ئۇلار دىن يوللۇق رەۋىشتە پايدىلىنىڭلار ۋە ئۇلارنىڭ گۆشىنى يوللۇق ھالدا يەڭلار»(2) دېگەن (2 ) ھايۋانلارنى ئاچ ياكى سۇسىز قويۇش (3 ) ھايۋانلارغا كېسەل يەتسە ياكى بىرەر ئورگىنى سۇنسا ۋاقتىدا داۋالاتماسلىق
(4) ھايۋانلارنى ئۇرۇپ قىيناش پەيغ ەمبەر ئەلەيھىسسالام ھايۋانلارنى ئۇرۇش ۋە قىيناشتىن توسقان ئۇ بىر ئادەمنىڭ: بىر قوينى سۆرەپ كېتىپ بارغانلىقىنى كۆرۈپ « ھەي
سېنىۇ ئۇنى ئۆلۈمگە چىرايلىق يېتىلەپ ماڭۇ »دەپ ئاگاھلاندۇرغان يەنە بىر ئادەم پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن«ئۆلتۈرىلىدىغان مالغىمۇ كۆيۈنە مدىمەن»، دەپ سورىغاندا ئۇنىڭغا: «سەن ئۇنىڭغا كۆيۈنسەڭ ئاللاھ ساڭا كۆيۈنىدۇ»(1) دېگەن (5 ) ھايۋانلارنى ئوت بىلەن داغلاش (6 ) ھايۋانلارنى تىرىك تۇرغۇزۇپ ئورگانلىرىنى كېسىش
(7) ھايۋانلارنى ئوق ئېتىش مەشىقلىرىدە قارىغا ئېلىش پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ھايۋا نلارنى ياكى قۇشلارنى ئوق ئېتىش مەشقلىرىدە قارىغا ئېلىشتىن توسۇپ: « جېنى بار قانداقلىكى نەرسىنى قارىغا ئالماڭلار»(2) دەپ تەلىمات بەرگەن (8 ) ھايۋانلارنى بىر- بىرى بىلەن سوقۇشتۇرۇش مەسىلەن: ئىت تالاشتۇرۇش، خوراز چوقۇشتۇرۇش، قوچقار سوقۇشتۇرۇش قاتارلىق ئويۇنلار ھارامدۇر ئۇنى قىلغۇچىلار ھايۋانلارغا زۇلۇم قىلغانلىقى ۋە قىينىغانلىقى سەۋەبلىك ئاللاھ تائالانىڭ ئالدىدا قاتتىق گ ۇناھكار بولىدۇ ۋە قىيامەت كۈنى ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ قىساسلىرىنى زالىملاردىن ئېلىپ ب ېرىدۇ ھايۋانلارنى قىيناشنىڭ جازاسى ئىسلام ئۆلىمالىرى ھايۋانلارغا زۇلۇم قىلغان ۋە ئۇلارنى قىينىغانلارنىڭ قىيامەت كۈنىدە چوقۇم جازالىنى دىغانلىقىدا، ھايۋانلار ئۈچۈن ئۇلاردىن قىساس ئېلىنىدىغانلىقىدا بىردەك ئىتتىپاقتۇر بىر مۆمىنە ئايالنىڭ بىر مۆشۈكنى يەيدىغان ياكى ئىچىدىغان بىر نەرسە بەرمەستىن باغلاپ قويۇپ، ئۇن ىڭ ئاچلىقتىن ئۆلۈپ كېتىشىگە سەۋەب بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇ ئايالنىڭ دوزاب ئەھلىدىن بولۇپ كەتكەنلىك قىسسىسىدە، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۇ ئايالنىڭ دوزاخقا ئېسىپ قويۇلغان، ئۇنىڭ سەۋەبى بىلەن ئۆلگەن مۈشۇكنىڭ، بۇ ئايالنىڭ يۈزىنى، مەيدىسىنى چىشلەپ قىينىغان ھالدا ئازابلىنىدىغانلىقىنى بايان قىلغان (3) بىر ھەدىستە: «قىيامەت ك ۈ نىدە م ۈ ڭگۈزلۈك ھايۋاندىن مۈڭگۈزسىز ھايۋاننىڭ قىساسى ئېلىپ بېرىلىدۇ»(4) دەپ كەلگەن مەخلۇقاتقا قارشى ئىشلەنگەن زۇلۇم، جىنايەت ۋە يامانلىقلارنىڭ تەۋبىسىنىڭ بىرلا يولى زۇلۇمغا ئۇچرىغانلارنىڭ كەچۈر ۈمىگە ئېرىشىش بولغان يەردە، تىلسىز ھايۋاندىن قانداقمۇ كەچۈرۈم سورىغىلى بولسۇن ۇ شۇڭا، ھايۋانلارغا قارشى ئىشلەنگەن زۇلۇم ۋە جىنايەتلەرنىڭ جازاسى ئاللاھنىڭ شەپقىتىگە قالغان بىر ئىش ئاللاھ خالىسا كەچۈرىدۇ، خالىسا جازالايدۇ ئەمما ئىنسانلارغا قارشى ئىشلەنگەن، زۇلۇم جىنايەت ۋە يامانلىقلارنىڭ تەۋبىسى ئالدى بىلەن شۇ ئىنسانلارنىڭ ئەپۇسى ۋە رازىلىقىنى ئېلىشتىن ئىبارەتتۇر ھەق ئىگىلىرى كەچۈرمىسە، ئاللاھمۇ كەچۈرمەيدۇ ئەقىلسىز ھايۋانلارنىڭمۇ بىر- بىرىگە قىلغان ھەقسىزلىقى قىساسسىز، قالمىغان يەردە ئەقىللىق بىر ئىنساننى ڭ ھايۋانلارغا قىلغان زۇلۇمىدىن قانداق قىساس ئېلىنمىسۇن ۇ ھايۋانلارغا، قىلىنغان زۇلۇمنىڭ جازاسى ۋە قىساسى بولغان يەردە ئىنسانلارغا قىلىنغان زۇلۇملارنىڭ
(1) ھاكىم رىۋايىتى
(2) ئىمام مۇسلىم رىۋايىتى
جازاسى قانداقمۇ جازاسىزقا لسۇن ۇ، خۇلاسە قىلغاندا ھېچقانداق بىر زۇلۇم ياكى بىر جىنايەت ياكى قانداقلا بىر يامانلىق جازاسىز قالمايدۇ بۇ دۇنيانىڭ مەھكىمىلىرىدىن قېچىپ قۇتۇلغانلار قىيامەت كۈنى ئاللاھنىڭ ئادالەتلىك مەھكىمىسىدىن ھەرگىز قېچىپ قۇتۇلالمايدۇۇ چۈنكى زۇلۇم ھاياتلىقنىڭقا نۇنىيىتىگە تامامەن زىت بىر ئىش دۇنيادا زۇلۇم، ھەقسىزلىك، جىنايەت ۋە يامانلىقلار بو لمىسا ئىدى پۈتۈن ئىنسانىيەت ئۆزئارا سۆيگۈ–، مۇھەببەت، چېكىگە يەتكەن مېھرىبانلىق ۋە خاتىرجەملىك ئىچىدە، بەختلىك، ھۇزۇرلۇق ھايات كەچۈرگەن بولار ئىدى ھايۋانلارنى بوغۇزلاشتا چەكلەنگەن ئىشلار
(9) ھايۋانلارنى بوغۇزلاشتا قاتتىق قوللۇق قىلىش پەيغەمبەر ئەلەيھى سسالام بىر: ھەدىستە«ئاللاھ تائالا ھەممە نەرسىگە رەھىم– شەپقەت قىلىشنى پۈتۈۋەتكەن مال بوغۇزلىغاندا ياخشى بوغۇزلاڭلار، پىچاقنى ئىتتىك قىلىڭلار ۋە مالنىڭ جېنىنى قىينىماستىن چىقىرىڭلار »دەپ كۆرسەتكەن (1) ھەتتا بىر قېتىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىر قوينىڭ ئۈستىگە چىقىپ ئولتۇرۇپ، ئۇنى بۇغۇزلايدىغان پىچاقنى ئۇنىڭ كۆزىگە كۆرسىتىپ تۇرۇپ بۈلەۋاتقان بىر ئادەمنى كۆرۈپ قېلىپ، ئۇنىڭغا: « ھەيۇ پىچاقنى بۇرۇنراق بۈلىۋالساڭ بولماسمىدى ئۇنى ئىككى قېتىم ئۆلتۈرمەكچىمۇسەن ۇ » دەپ قاتتىق تەلە پ پۇزدا كايىغان (2)
(1) ئىمام مۇسلىم رىۋايىتى
(2) ھاكىم رىۋايىتى .
جاۋاب: ئىسلام دىنى مۇسۇلمانلار ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن ئىنسانىيەت ئۈچۈن رەھمەت بولۇپ كەلگەن بىردىن بولغانلىقى ئېتىبارى ب ىلەن ئۇنىڭ پۈتۈن قانۇن– تۈزۈ ملىرى ۋە بەلگىلىمىلىرى ئىنسانلارنىڭ ئامانلىقى ۋە خاتىرجەملىكىنى قوغداشنى، ئۇلارنىڭد ەخلى– تەئەررۇزسىز ھايات كەچۈرۈشىگە كاپالەت قىلىشنى غايە ۋە مەقسەت قىلغانلىقىدا شەكي وق شۇنىڭ ئۈچۈن ئىنسانلارنى بەختسىزلىكلەر ۋە پالاكەتلەرگە ئىتتىرىدىغان ھەر قانداق بىر ئىشنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا زور ئەھمىيەت بېرىدۇ ئىنسانلارغا زىيانلىق ئىشلارنى ھار ام قىلىدۇ. شۇنداقلا ئىسلام قانۇنلىرىنىڭ ئىنساننىڭ ماددىي ۋە مەنىۋى ھەر ئىككى تەرىپىنىڭ تەڭپۇڭلۇقىنى ساقلاشقا، نەپسنىڭ تەلەبلىرى بىلەن روھنىڭ تەلەبلىر ىنىمۇ مۇۋاپىق ش ەكىلدە قاندۇرۇشقا ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرىدىغانلىقىدىمۇ شەك يوق ناخشا– مۇزىكا كۆڭۈلنى خوش قىلىدىغان، قۇلاققا ياقىدىغان، نەپسنى راھەتلەندۈرىدىغان بىر خىل كۆڭۈل ئېچىش ۋا سىتىسى بولغىنىدەك، ھېسسىياتنى ئەخلاقسىزلىقلارغا قوزغاشقا، پىتنە– پاساتقا يول ئېچىشقا، كىشىلەرنى غايىلىرىدىن ئاداشتۇرۇشقا، گۇناھ– مەسىيەتلەرگە تەشەببۇس قىلىشقا سەۋە ب بولىدىغان قورالدۇر شۇنىڭ ئۈچۈن ناخشا– مۇزىكىنىڭ ھەر قاندىقىنى مۇتلەق ھالالي اكى مۇتلەق ھارام دېگىلى بولمايدۇ.
جاۋاب: ناخشا– مۇزىكا ئاڭلاش مەسىلىسى قەدىمدىن بىرى ئىسلام فىقھىشۇناس ئالىملىرىنىڭ ئىختىلاپ ماۋزۇسى بولۇپ كەلمەكتە ناخشا- مۇزىكىلار ئىچىدە، پۈتۈن ئالىملار بىردەك ھاراملىقىغا ئىتتىپاقلاشقانلىرىمۇ، ھالاللىقىغا ئىتتىپاقلاشقانلىرىمۇ ۋە ھ الاللىقىي اكى ھاراملىقى ئۈستىدە ئىختىلاپلاشقانلىرىمۇ بار ئەسلىدە ناخشا– مۇزىكىلارنىڭ ئۆزىدە چاتاق يوق چۈنكى شەيئىلەر ئەسلى ئېتىبارى بىلەن ھالالدۇر پەقەت ناخشىنىڭ ھاراملىقىغا سەۋەب بولىدىغان نەرسە، ناخشا مەزمۇنى ۋە ناخشا بىلەن چېتىلىپ كېلىدىغان ئەھۋاللار بول ۇپ، ناخشا بۇ سەۋەبتىن ھالال دائىرىسىدىن چىقىپ ھارام دائىرىسىگە كىرىپ قالىدۇ مەيلى ناخشا بولسۇن، مەيلى ئادەتتىكى سۆزلەر بولسۇن، ئىسلام ئەخلاقىغا زىت كېلىدىغان ھەر قان داق نەرسە ھارامدۇر ئاڭلاش ھارام.
جاۋاب: پۈتۈن ئۆلىمالار قەتئىي ھاراملىقىغا ئىتتىپاقلاشقان ناخشا– مۇزىكىلار: تۆۋەندىكىچە
(1) ئەخلاقنى بۇزىدىغان، گۇناھ– مەسىيەتلەرگە كۈشكۈرتىدىغان ناخشا– مۇزىكىلار (2 ) مىللەتنى مۇھىم غايىلىرى ۋە چوڭ مەسىلىلىرى ئۈستىدە غەم يېيىشتىن غەپلەتتە قويىدىغان ناخشا– مۇزىكىلار اشخان – اكىزۇم شلاڭائ ىسىلىسەم (3 ) كىشىلەرنى تائەت– ئىبادەتلەردىن مەشغۇ ل قىلىدىغان ناخشا– مۇزىكىلار
(4) كىشىلەرنى دىنسىزلىققا، ئازغۇن پىكىرلەرگە تەشەببۇس قىلىدىغان ناخشا- مۇزىكىلار
(5) ئۆيلەنمىگەن ياشلارنىڭ ھېسسىياتىدا جىنسىي ھەۋەسنى ئويغىتىدىغان ناخشا- مۇزىكىلار بۇ تۈردىكى ناخشا– مۇزىكىلارنى ئاڭلاشيېزىش، سېتىش، سېتىپ ئېلىش ۋە كىشىلەرگە سوۋغا قىلىش ھارامدۇر ھارامنى ئىشلىگەنلەر ئاللاھ تائالانىڭ ئالدىدا قاتتىق گۇنا ھك ار بولىد ۇ ئاڭلاشقا بولىدىغان ناخشا– مۇزىكىلار.
جاۋاب: پۈتۈن ئىسلام ئۆلىمالىرىنىڭ ئىتتىپاقى بىلەن ئاڭلاشقا بولىدىغان ۋە ھالاللىق دائىرىسىگە كىرىدىغان ناخشىلار تۆۋە: ندىكىچە (1) ئانىلارنىڭ ئەري ناخشىسى (2) كىشى ئۆز– ئۆزىگە غىڭشىپ ئوقۇيدىغان مەزمۇنى ساغلام ناخشىلار (3 ) ئەر– خوتۇنلارنىڭ بىر- بىرىگە ئېيتىپ بېرىدىغان ناخشىلىرى (4 ) پادىچىلار پادىغا ئوقۇپ بېرىدىغان ناخشىلار (5 )كىشىلەر توي– تۆكۈنلەردە ئۆزئارا ئوقۇشىدىغان ئەنئەنىۋى ناخشىلار ۋە بۇلارغا ئوخشىغان مەزمۇنى ساغلام ناخشىلاردۇر شۇنىڭدەك، ھېيت– بايراملاردا، توي– تۆكۈنلەردە، زىياپەت، ئۇزۇن سەپەردىن قايتى پ كېلىش ۋە تۇغۇت مۇناس ىۋەتلىرىدەك خوشاللىق پەيتلىرىدە، مەزمۇنى ساغلام، ئەنئەنىۋى ناخشىلارنى ئېيتى ش مۇستەھەب (ياخشى كۆرۈلگەن ئەمەرر) قاتارىدىن سانىلىدۇ.
جاۋاب: يۇقىرىقى ئىككى خىلدىكىسىدىن باشقا ناخشا– مۇزىكىلار ئۈستىدە ئىسلام ئۆلىمالىرى ئىختىلاپلاشقان بەزىسى ھەر قانداق ناخشا– مۇزىكىنىڭ مۇتلەق ھالاللى قىنى سۆزلىگەن بولسا، بەزىسى چالغۇ ئەسۋابلىرىسىز ناخشا ئېيتىشنىلا دۇرۇس دەپ قارىغان ۋە بەزىسى ھەر قانداق ناخشا م ۇزىكىنى مۇتلەق ھارام دەپ قارىغان ھەممەيلەننىڭ ئۆزر ەيىنى كۈچلەندۈرىدىغان دەلىللىرى بار ھەر قانداق ناخشا– مۇزىكىنى ئاڭلاش ھارام دەيدىغانلارنىڭ ئەڭ ئاساسلىق دەلىلى قۇرئان كەرىمنىڭ تۆۋەندىكى ئىككى ئايىىتىدۇر: ﴿ )بەزى كىشىلەر بىلىمسىزلىكتىن، (كىشىلەرنى ئاللا ھنىڭ يولىدىن ئازدۇرۇش ئۈچۈن بىھۇدە گەپلەرنى سېتىۋالىدۇ ۋە ئاللاھنىڭ يولىنى مەسخىرە قىلىدۇ، ئەنە شۇلار خور قىلغۇچى ئازابقا دۇچار بولىدۇ﴾(2)، ﴿ ئۇلار بىھۇدە سۆزلەرنى ئاڭلىغاندا ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈپ« بىزنىڭ ئەمەللىرىمىز ئۆزىمىز ئۈچۈن، سىلەرنىڭ
(1) دوكتور يۈسۈپ ئەل قەرداۋىينىڭ« ئىسلامدا ھالال– ھارام » ناملىق ئەسىرىنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسى 389 - بەت
2)) لۇقمان سۈرىسى 6- ئايەت ئەمەللىرىڭلارمۇ ئۆزەڭلار ئۈچۈن، سىلەرگە ئامانلىق بولسۇن، بىز نادانلاردىن دوستلۇق تىلىمەيمىز» دەيدۇ﴾(1) يۇقىرىقى ئىككى ئايەت پۈتۈن ناخشا– مۇزىكىلارنىڭ ھاراملىقىغا دەلىل بولالمايدۇ چۈنكى بىرىنچى ئايەت بىھۇدە گەپلەرنى كۆڭۈل ئېچىش ئۈچۈن، نەپسىي تەرەپتىن راھەتلىنىش ئۈچۈن ئە مەس، بەلكى كىشىلەرنى ئاللاھنىڭ يولىدىن ئازدۇرۇش ئۈچۈن سېتىۋالغۇچىلارنى ۋە ئاللاھنىڭ دىنىنى مەسخىرە قىلغۇچىلارنى سۆكىدۇ شۈبھىسىزكى، مۇنداق قىلغۇچىلارنىڭ كاپىر بولىدىغانلىقىدا ئىختىلاپ يوق چۈنكى كىشىلەرنى ئاللاھنىڭ دىنىدىن ئازدۇرۇش ۋە ئۇنى مەسخىرە قىلىش كە چۈر گۈسىز جىنايەتت ۇر ئەگەر بىراۋ ناخشا–، مۇزىكا ئەمەس ھەتتا قۇرئان كەرىمنى سېتىۋېلىپ، ئۇنى كىشىلەرنى ئاللاھنىڭ دىنىدىن ئازدۇرۇش ۋە ئۇنى مەسخىرە قىلىش ئۈچۈن قۇرال قىلىپ تۇتسىمۇ كاپىر بولىدۇ (2) چۈنكى سېتىۋالغۇچىنىڭ نىيىتى ئاللاھقا قارشى چىقىش ئەمەسمۇ ۇ ئەھ ۋال بۇنداق ئىكەن، ئايەتتە سۆكۈلگىنى ناخشا ئاڭلاش ياكى ئۇنى سېتىۋېلىش ئەمەس بەلكى كىشىلەرنى ئاللاھنىڭ دىنىدىن ئازدۇرۇش ۋە دىننى مەسخىرە قىلىشتۇر ئەنە شۇ نداقلار ئاخىرەتتە خورلىغۇچى ئازابقا دۇچار بولغۇچىلاردۇر ئىككىنچى ئايەت مۇ ھەر قانداق ناخشا– مۇزىكىنىڭ مۇتلەق ھارام ئىكەنلىكىگە دەلىل بولالمايدۇ چۈنكى ئايەتنىڭ مەزمۇنى شۇنى ئىپادىلەيدۇ بۇ ئايەت ھەقىقىي مۆمىنلە رنىڭ، سۈپەتلىرىنى بايان قىلغان بولۇپ ئايەتتىكى«لغو » سۆزى تىللاش، ھاقارەتلەشلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان يامان سۆزنى مۇ ئىپادىلەيدۇ چۈنكى ئايەتنىڭ داۋام ىدىكى﴿بىزنىڭ ئەم ەللىرىمىز ئۆزىمىز ئۈچۈن، سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلارمۇ ئۆزەڭلار ئۈچۈن، سىلەرگە ئامانلىق بولسۇن بىز نادانلاردىن دوستلۇق تىلىمەيمىز﴾ دېگەن سۆزلەر بۇ مەنىنى كۈچلەندۈرىدۇ ئىسلامنىڭ دەسلەپكى ۋاقىتلىرىدا مۇسۇلمانلار ئاجىز، كۇففارلار كۈچلۈك ئىدى كۇ ففارلار مۇسۇلمانلارنى«، ئۇلار مۇھەممەدكە ئەگىشىپ ئاتا– بوۋىلىرىنىڭ دىنىنى تەرك ئەتتى» دېگەن باھانە بىلەن ئۇلارنى ئۇچرىغانلا جايدا مەسخىرە قىلاتتى ۋە يامان سۆزلەر بى لەن ھاقارەت قىلاتتى ئايەتتىكى«لغو » سۆزىنىڭ مەنىسىنى ناخشا– مۇزىكا دەپ چۈشەنگەن تەقدىردىمۇ، ئايەتتە، ئۇنى ئاڭلاشتىن يۈز ئۆرۈشنى ماختىغان خالاس بۇنىڭدىن ئۇنى ئاڭلاشنىڭ ھاراملىقى ئىپادىلەنمەيدۇ ھەر قانداق بىر ناخشا– مۇزىك ىنى ئاڭلاشنى ھارام دېگۈچىلەرنىڭ دەلىل قىلىپ كەلتۈرگەن ھەدىسلىرىنىڭ ھېچقايسىسى دەلىل بولۇشقا يېتەرلىك ئەمەسلىكىنى كاتتا ئۆلىمالاردىن ئىمام غەزالىي، ئىبنى ھەزم، ئىبنى نەھۋى قاتارلىقلار سۆزلىگەن (3) ناخشا– مۇزىكا ئاڭلاشنى ھالال دېگ ەن ئۆلىمالارنىڭ قويغان شەرتلىرى.
جاۋاب: ناخشا– مۇزىكا ئاڭلاشنى ھالال دېگۈچىلەرنىڭ قويغان شەرتلىرى (1) قەسەس سۈرىسى 55 - ئايەت 1- توم 689 - بەت (3) دوكتور يۈسۈپ ئەل قەرداۋىينىڭ«ھازىرقى زامان پەتىۋالىرى » 1- توم 691 - بەت اشخان – اكىزۇم شلاڭائ ىسىلىسەم تۆۋەندىكىچە (1 ): (1) ناخشا مەزمۇنى ئىسلام دىنىنىڭ ئەدەب– ئەخلاق پىرىنسىپى ۋە كۆرسەتمىلىرىگە زىت كەلمەيدىغان بولىشى مەسىلەن: ھاراقنى ۋە ھەر قانداق بىر گۇناھ– مەسىيەتنى ماختايدىغان كىشىلەرنى ھاراق ئىچىشكە ۋە ھەر قانداق بىر گۇناھقا تەشەببۇس قىلىدىغان، ھارام مۇھەببەتنى ماختايدىغانياشلارنىڭ جىنسىي ھەۋىسىنى ئويغىتىدىغان ناخشىلارنى ئاڭ، لاش يېزىش، سېتىش ۋە سېتىۋېلىش، شۇنداقلا باشقىلارغا سوۋغا قىلىپ بېرىش قەتئىي ھارامدۇر (2 ) ناخشىنى ئورۇنداشتا ئىسلام ئەخلاقىغا رىئايە قىلىش مەسىلەن: ناخشا مەزمۇنى ئىسلام تەلىماتلىرىغا زىت كەلمىگەن تەقدىردىمۇ، ناخشىچى ناخشىنى كىشىلەرنىڭ جىنس ىي ھەۋىسىنى ئۆرلىتىدىغان، ئەخلاقسىزلىق ۋە پىتنە– پاساتقا ئېلىپ بارىدىغان شەكىلدە ئورۇندىسا، بۇنداق ئورۇنداش ئۇسۇلى ھارامدۇر شۇنىڭ بىلەن ئادەتتىكى مۇباھ ناخشا ھارام دائى رىسىگە كىرىپ قالىدۇ (3 ) ناخشا ئاڭلاشتا ئاشۇرۇۋېتىپ ۋاقىتنى ئىسراپ قىلماسلىق چۈنكى ئىسلام دىنى ھەر قانداق ئىشتا، ھەتتا ئىبادەتتىمۇ چېكىدىن ئاشۇرۇۋېتىشقا قارشى تۇرغان يەردە، ئوي ۇن– تاما شا ۋە ناخشا ئاڭلاشتا ۋاق ىتنى زايە قىلىپ چېكىدىن ئاشۇرۇۋېتىشكە ئەلۋەتتە قارشى تۇرىدۇ شۇڭالله «ۋاقىتلا زايە بولىدىكەن، چوقۇم ئۇنىڭ بىلەن بىرگە زايە بولغان بىرەر مۇھىم ئىش ب ولىدۇ » دېيىلگەن (4) بەزى ناخشىلارغا ئەقلى– جايىدا بولغان ھەر قانداق ئادەم ئۆزى باھا بېرەلەيدۇ مەسىلەن: قاند اقلا بىر ناخشا ياكى مۇزىكا ھېسسىياتنى يامان ئىشلارغا قوزغاپ، بۇز ۇقچىلىققا سەۋەب بولىدىكەن، ئىنسان ئۇنىڭدىن دەرھال يىراقلىشىپ، قەلبىگە ۋە ئەخلاقىغا يامان تەسىر بېرىدىغان شامال ئېغىزىنى تاقىۋېتىشى كېرەك (5) ناخشىنىڭ ھارام ئىشلار بىلەن چېتىلماسلىقى كېرەك م ەسىلەن: ناخشا ھاراق– شاراب سورۇنلىرىدا ياكى يېرىم يالىڭاچلىق ۋە ئەخلاقسىزلىق بىلەن ئورۇندالسا، بۇنداق ناخشا گەرچە، مەزمۇنى ئېسىل ناخشىلاردىن بولسىمۇ ئۇنى ئاڭلاش، كۆرۈش ۋە ئوقۇشنىڭ ھارام ئىكەنلىكىدە ئۆلىمالار ئوتتۇرىسىدا ھېچقانداق ئىختىلاپ يوقتۇر بۇ ھەقتە پەيغەمبەر: ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن« مېنىڭ ئۇممەتلىرىمدىن بىر قىسىم كىشىلەر مۇزىكا بىلەن ئايال ناخشىچىلار ئويۇن كۆرسىتىۋاتقان ئورۇنلاردا ئولتۇرۇپ، ھاراقنى ھەر خىل ئىسىملار بىلەن ئاتاپ ئىچمەي قالمايدۇ ئاللاھ خالىسا، ئۇلارنى يەرگە يۇتقۇزىۋېتىدۇ خالىسا ما يمۇن ۋە چوشقىلارغا ئايلاندۇرىۋېتىدۇ»(2) بۇ ھەدىس ئاخىرقى زاماننىڭ ئەھۋالىدىن– توغرىسى ھازىرقى زاماندىن– ئالدىن خەۋەر، بەرگەن بولۇپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەق سۆزلەيدىغانلىقىنىڭ ئايرىم بىردە لىلىدۇر ھەدىستىكى«ئۇلارنى مايم ۇن ۋە چوشقىلارغا ئايلاندۇ رىۋېتىدۇ»دېگەندىن مەقسەت ئۇلارنىڭ سۈرىتىنى مايمۇن بىلەن چوشقىغا ئۆزگەرتىۋېتىش ئەمەس، بەلكى كۆڭۈل، ۋىجدان ۋە مەنىۋى دۇنياسىنى ئۆزگەرتىۋېتىش كۆزدە تۇتۇلغان بولىشى مۇمكىن، بۇ ئىنسان (1) دوكتور يۈسۈپ ئەل قەرداۋىينىڭ« ئىسلامدا ھالال– ھارام » ناملىق ئەسىرىنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسى 393 - - بەت لىرىدىن ئېلىندى (2) ئىبنى ماجە رىۋايىتى قىياپىتىدىكى بىر تەندە، مايمۇننىڭ كۆڭلى، چوشقىنىڭ روھى دۇنياسى شەكىللەنگەنگە ئوخشاش (1) شېئىر ئوقۇش ۋە يېزىشنىڭ ھۆكۈمىمۇ ناخشا- مۇزىكىنىڭ ھۆكۈمىگە، ئوخشاش بولۇپ مەزمۇنى ياخشى، ئىسلامىي ئەدەپ– ئەخلاققا ئۇيغۇن كېلىدىغان ۋە كىشىلەرنى يامان ئويلارغا سالمايدىغان شېئىرلارنى يېزىش ۋە ئوقۇش ھالال بولغاندەك، ئەدەپ– ئەخلاقنى بۇزىدىغان، كىش ىلەرنى بۇزۇق خىياللارغا سالىدىغان، مەزمۇنى بۇزۇق شېئىرلەرنى يېزىش ياكى ئوقۇش ھارامدۇر (1) دوكتور يۈسۈپ ئەل قەرداۋىينىڭ«فىقھ ۇل غىنا ۋەلمۇسىقا » ناملىق ئەسىرىگە قاراڭ روزىۋېلېت شۈرۆك ىسىلىسەم.
جاۋاب: ھازىرقى ئىسلام دۇنياسىدا بىردەك ئېتىراپ قىلىنغان مەشھۇر ئالىم دوكتور يۈسۈپ ئەل قەرداۋىي بۇ سوئالغا: مۇنداق دەپ جاۋاب بەرگەن«تېلېۋىزور خۇددى رادىئو، گېزىت ۋە ژۇرناللار غا ئوخشاش مەلۇم بىر غايە ۋە مەقسەتلەر ئۈچۈن قوللىنىلىدىغان قورالدۇر بۇلار، نى مۇتلەق ياخشى ياكى مۇتلەق يامان دېگىلى بولمىغاندەك مۇتلەق ھا لال ياكى مۇتلەق ھارام دېگىلى بولمايدۇ. لېكىن تېلېۋىزور كۆرۈشنىڭ ھالال ياكى ھارامل ىقىنى ئۇنىڭدا بېرىلىدىغان پروگراممىلار ۋە ئىشلىتىش ئۇسۇلىغا قاراپ بەلگىلىگىلى بولىد ۇ تېلېۋىزور مۇ خۇددى، قىلىچقا ئوخشاش بىر نەرسە بولۇپ ئۇ مۇجاھىدنىڭ قولىدا ئاللاھ يو لىدا جىھاد قىلىشنىڭ قورالى بولغىنىدەك، قاراقچىنىڭ قولىدا قاتىللىقنىڭ قورالى بولالا يدۇ تېلېۋىزور ئەخلاق پىرىنسىپى ئىچىدە بولۇش شەرتى بىلەن، پىكرىي، روھىي، نەپسىي ئەخلاقىي ۋە ئىجتىمائىي تەرەپلەردىن يۈكسىلىشنىڭ ئەڭ ياخشى قورالى بولالىغىنىدەك، ئىنسانلارنىڭ ئەخلاقىنى، مەنىۋىيىتىنى بۇزۇشنىڭ، ۋاقتىنى ئۆلتۈرۈشنىڭ ئەڭ چوڭ قور الىمۇ بولالايدۇ بۇ تېلېۋىزوردىكى پروگراممىلارغا باغلىق ئىش رادىئو، گېزىت ۋە ژۇرنال لارمۇ بۇنىڭغا ئوخشاشتۇر خۇلاسە قىلىپ ئېيتقاندايۇقىرىقى لاردا ياخشىلىقمۇ باريامانلىقمۇ بار ئۇلاردا ھالا، لمۇ بار ھاراممۇ بار مۇسۇلمان ئادەم بۇ ئىشلاردا ئۆز ۋىجدانى بىلەن ئىش قىلىشى ۋە ئۆزى ئۈچۈن پايدىلىق بولغانلارنى قىلىپ، زىيانلىق بولغانلاردىن يىراق تۇرۇشى لازىم رادىئو بىلەن تېلېۋىزوردا ئىلمىي، ئەدەبىي، ئاخبارات ۋە يېڭىلىق مەزمۇنىدىكى ياخشى پروگراممىلار ب، ېرىلگەندە، ئۇنى ئېچىپ ئۇنىڭدىن پايدىلىنىش ئەدەب– ئەخلاققا ماسلاشمايدىغان، پروگراممىلار بېرىلگەندە ئۇنى يېپىۋېتىش ھەر قانداق بىر مۇسۇلمان ئەمەل قىلىشقا تېگىشلىك بىر مۇھىم ئىشتۇر»(1) كۆرۈش كەسكىن ھارام بولىدىغان تېلېۋىَور پروگراممىلىرى.
جاۋاب: ھازىرقى زامان ئىسلام ئۆلىمالىرى كۆرۈشنىڭ ھاراملىقىغا بىردەك ئىتتىپاقلاشقان: تېلېۋىزور پروگراممىلىرى ۋە فىلىملىرى تۆۋەندىكىچە (1 ) جىنسىي فىلىملەر
(2) رەڭلىك ناخشا كېچىلىكى پرو گر اممىلىرى (3 ) يېرىم يالىڭاچ ئاياللارنىڭ ئۇسسۇل ياكى ناخشا پروگراممىلىرى (4 ) ھاراق– شاراپ سورۇنلىرىنى ياكى قاۋاقخانىلارنى ياكى قىمارخانىلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان فىلىملەر ۋە پروگراممىلار
(1) دوكتور يۈسۈپ ئەل قەرداۋىينىڭ«ھازىرقى زامان پەتىۋالىرى »
1- توم 694 - بەت (5 ) ھاياسىز ئاشىق– مەشۇق فىلىملىرى، خۇسۇسەن چ ەتئەل فىلىملىرى
(6) بالىلاردا سەلبىي تەسىر قوزغايدىغان ھەر قانداق فىلىملەر ۋە پروگراممىلار (7 ) يالغانچىلىقنى، ئادەم ئالداشنى تەشەببۇس قىلىدىغان فىلىملەر (8 ) ئەدەب– ئەخلاققا زىت كېلىدىغان ھەر قانداق فىلىم ۋە پروگراممىلارنى كۆرۈش ھارامدۇر يۇقىرىقى ۋ ە بۇلارغا ئوخشىغان تېلېۋىزور پروگراممىلىرىنىڭ ۋە فىلىملىرىنىڭ ئىنسانلارغا كەلتۈرىدىغان زىيانلىرى ھەقىقەتەن زور بولۇپ، ئەخلاقنىڭ بۇزۇلىشىغا، جەمئىيەتتە ھ ەرخىل بۇزۇقچىلىق ۋە جىنايەتلەرنىڭ كۆپىيىشىگە سەۋەب بولىدىغانلىقى، خۇسۇسەن بالىلارنى ڭ ئەخلاقىغا بىۋاسىتە سەلبىي تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىدا قىلچە شەك يوق شۇ سەۋەبتىن يۇقىرىقىلارغا ئوخشىغان تېلېۋىزور پروگراممىلىرىنى كۆرۈشدىن ۋە ئەقىلنىڭ تەقەزز اسى بىلەن قەتئىي ھارامدۇر تېلېۋىزور، كونتروللىقى ئاجىز بەزى ھاياسىز پروگراممىلار پەرۋاسىزلىق بىلەن بېرىلىدىغان بۇ زاما ندا، ھەركىم ئۆز پەرزەنتلىرىگە ۋە ئۇلارنىڭ ئەخلاقىغا ئىگە ب ولىشى زۆرۈر تېلېۋىزور پروگراممىلىرىنىڭ كۆپىنچىسى بالىلارنىڭ ئەخلاقىنى بۇزۇش رولىنى ئوينايدۇ چۈنكى ئۆتمۈشلەردىكى 10 ياشلىق بالىلار جىنسىي ھەۋەسنىڭ نېمە ئىكەنلىك ىنى تولۇق بىلمىگەن بولسا، ھازىرقى كۈندە، بالىلار 7 ياشقا كىرمەي تۇرۇپ ئۇنى بىلى پ ب ولىدۇ كۆرۈش تەشەببۇس قىلىنىدىغان پروگراممىلار.
جاۋاب: كۆرۈش تەشەببۇس قىلىنىدىغان تېلېۋىزور پروگراممىلىرى تۆۋەندىكىچە (1 ) دىنىي ۋە ئىلمىي پروگراممىلار
(2) تەلىم- تەربىيە پروگراممىلىرى
(3) خەۋەر ۋە تارىخ پروگراممىلىرى
(4) ئىلمىي مۇسابىقە پروگراممىلىرى
(5) مۇزمۇنى ساغلام بالىلار پروگراممىلىرى ۋە بۇلارغا ئوخشىغان پايدىلىق پروگراممىلارنى كۆرۈش تەشەببۇس قىلىنىدۇ تېلېۋىَورنىڭ زىيىنىدىن ساقل ىنىش چارىسى.
جاۋاب: ئىنسان ئۆزىگە بېرىلگەن ئەقىل– ئىدراك ۋە پىكرىي قابىلىيىتى يۈزىسىدىن ئاللاھ تائالانىڭ ھۆرمىتىگە ۋە پەرىشتى لەرنىڭ سەجدىسىگە سازاۋەر بولغان يېگانە مەخلۇقاتتۇر ئىنساننىڭ ئاقىۋەتتە جەننىتى ياكى دوزىخى بولىشىمۇ شۇ ئەقلىنى قوللىنىپياراتقان، پەرۋەردىگارىنى تونۇش ياكى تونۇماسلىقىغا ۋە ئۆزى ئۈچۈن پايدىلىق ئىشلارنى قىلىپ قىلماسلىقىغا بىۋاسىتە مۇناسىۋەتلىك ئىشتۇر ئىن سان ھاياتلىق ئىشلىرىدا ئۆزىنىڭ پايدا– زىيىنىنى بىلەلىگىنىگە ئوخشاش، تېلېۋىزور ئىشىدىمۇ ئۆزىنىڭ پايدا– زىيىنىنى بىلەلەيدۇ ۋە تېلېۋىزورنى ئۆزى ھەم ئائىلىسى ئۈچۈن پايدىلىق بولغان شەكىلدە قوللىنالايدۇ بۇ پەقەت تېلېۋىزورنى كونتروللىقىدا تۇتۇش بىلەن بولىدۇ كىشى مۇبادا، تېلېۋىزورنى كونترول قىلىشتىن ئاجىز كەلسە روزىۋېلېت شۈرۆك ىسىلىسەم ەدىققەھ لائوس – رلاباۋاج ئۇنىڭ پايدىسىدىن زىيىنى كۆپرەك بولۇپ كەتسە، تېلېۋىزورنى ئۆيىگە كىرگۈزمىگىنى تۈزۈك چۈنكى ئىسلام قانۇنىدا«يامانلىقنىڭ ئالدىنى ئېلىش ياخشىلىقنى كەلتۈرۈشتىن ئەلا » دەيدىغان پىرىنسىپ بار ئېنتېرنېتمۇ ھۆكۈمدە تېلېۋىزورغا ئوخشاشتۇر بىراق يولىدا قوللانغانلار ئۈچۈن ئېنتېرنېتنىڭ ئىلمىي جەھەتتىكى پايدىسى تېلېۋىزورنىڭكىدىن كۆپتۇر.
جاۋاب: كىنو– تىياتىر ۋە ھەرقانداق سەھنە ئويۇنلىرىمۇ كۆڭۈل ئېچىش ۋاسىتىلىرىدىن، بىرى بولۇپ ئۆز زاتى ئېتىبارى بىلەن ھالال دائىرىسىگە كىرىدىغان كۆڭۈل ئېھتىياجل ىرىدىن بىرىدۇر كىنو- تىياتىرلارنى كۆرۈشنىڭ ھالال ياكى ھارام بولىشى ئۇنىڭ مەزمۇنى ۋ ە ئورۇندىلىشىغا قار اپ بەلگىلىنىدۇ ھالاللىق دائىرىسىگە كىرىدىغان كىنو-تىياتىرلار ئىپپەت-نومۇسقا ۋە ئەدەب-ئەخلاققا يامان تەسىر يەتكۈزم ەيدىغان ۋە ئائىلە ئەزالىرى ھەممە بىرگە ئولتۇرۇپ، راھەتلىك بىلەن كۆرگىلى بولىدىغان نورمال كىنو- تىياتىرلار ھالاللىق دائىرىسىگە كىرىدۇ دوكتور يۈسۈپ ئەل قەرداۋىي« ئىسلامدا ھالال- ھارام» ناملىق ئەسىرىدە، تۆۋەندىكى ئۈچ شەرت بىلەن كىنو– تىياتىرلارنى كۆرۈشنىڭ مۇتلەق جائىز ئىكەنلىكىنى بايان قىلىدۇ (1):
(1) كۆرۈشكە بولىدىغان كىنو- تىياتېرلارنىڭ مەزمۇنى ئىسلام ئەقىدى سىگە، شەرىئىتىگە ۋە ئەدەب– ئەخلاقىغا خىلاپ كەلمەسلىكى، بۇزۇق ۋە يالىڭاچلىقتىن خالىي بولىشى شەرت ئەمما گۇناھقا، جىنايەتكە، بۇزۇق پىكىرلەرگە تەش ەببۇس قىلىدىغانلىرىنى كۆرۈشنىڭ ھارامل ىقىدا شەك يوق مۇنداق كىنو– تىياتىرلارنى ئىشلەش ياكى ئۇنىڭغا قاتنىشىش ياكى ياردەم ق ىلىش تېخىمۇ ئېغىر ھارامدۇر (2 ) كىنو– تىياتىرلارنى كۆرۈشدىن ۋە دۇنيالىق مەجبۇرىيەتلەرنى ئادا قىلىشقا توسالغۇ بولماسلىقى لازىم دىنىي مەجبۇرىيەتنىڭ ئەڭ بېشىدا بەش ۋاب ناماز كېلىدۇ (3 ) كىنو– تىياتىرلارغا بارغاندا يات ئەر– ئاياللارنىڭ بىر- بىرىگە چاپلىشىپ ئولتۇرماسلىقى شەرت پەي غەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: « بىرىڭلارنىڭ بېشىغا يىڭنە ياكى جۇۋالدۇرۇز سانجىلغىنى نامەھرەم ئايالنى تۇتقىنىدىن ياخشىراقتۇر»(2) كۆرۈش قەتئىي ھارام بولىدىغان كىنو-تىياتىرلار كۆرۈش قەتئىي ھارام بولىدىغان كىنو-: تىياتېرلار قىسقىچە تۆۋەندىكىلەر
(1) كومم ۇنىست دۆلەتلىرىدىكىگە ئوخشاش ئاتېئىزمنى تەشۋىق قىلىدىغان كىنو- تىياتېرلار
(2) بەزى چەتئەل فىلىملىرىگە ئوخشاش، ھاياسىزلىقنى تەشۋىق قىلىدىغان جىنسىي ھەۋەسنى ئۆرلىتىدىغان ياكى ھىندىستاننىڭ“سەرگەندار” ناملىق كىنو فىلىمگە ئوخشاش بالىلارغا ئوغرىلىق بىلەن قاتىلل ىق جىنايىتىنى ئۆگىتىدىغان كىنو- تىياتېرلار
(1) دوكتور يۈسۈپ ئەل قەرداۋىينىڭ« ئىسلامدا ھالال– ھارام » ناملىق ئەسىرىنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسى 398 - - - بەت لىرىگە قاراڭ
ونىك – ىنرلارىتايىت شۈرۆك ەدىققەھ لائوس-رلاباۋاج (3، ) ئەقىدىنى ئاجىزلاشتۇرىدىغان ئەخلاقنى بۇزىدىغان ھەرقانداق كىنو– تىياتىرلار نى كۆرۈشنىڭ ھاراملىقىدا ۋە كۆرگۈچىلەرنىڭ گۇناھكار بولىدىغانلىقىدا شەك يوق ھەيكەل تاراشلىق ۋە ئۇنىڭ ھاراملىقى.
جاۋاب: مۇسۇلمان ئادەمنىڭ نىمە مەقسەت بىلەن بولسۇن ھەيكەلتاراشلىق قىلىشى قەتئىي ھارامدۇر ھەتتا كۇففار لارغا سېتىش ئۈچۈن بولسىمۇ بۇ ئىشنى قىلىش ئەڭ چوڭ ھاراملارنىڭ بىرىدۇر پەيغەم بەر ئەلەيھىسسالام بۇ ھەقتە: «قىيامەت ك ۈ نى ئەڭ قاتتىق ئازاپقا دۇچار بولغۇچىلار رەسىم چىلەردۇر«(1) دېگەن يەنە بىر ھەدىستە ھەيكەلتاراشلىق قىلغۇچىلار»( )ئۇلار ياسىغان رەسىملىرىنى ئاللاھنىڭ ياراتقىنىغا ئوخشاتق ۇچىلا ردۇر«(2) دەپ سۆكۈلگەن (3) ھەدىستىكى»رەسىم »ىند جانلىقلارنىڭ رەسىمى ۋە ھەيكەل مەقسەت قىلىنىدىغانلىقىنى كۆپ سانلىق ئۆلىمالار سۆزلىمەكتە ئۆي ياكى ئىش ئورۇنلىرىدا ھەيكەل بىلەن بېَەش ھارامدۇر.
جاۋاب: : دوكتور يۈسۈپ ئەل قەرداۋىي بۇ سوئالغا جاۋاب بېرىپ مۇنداق دەيدۇ« ئىسلام دىنى ھەيكەل ۋە بۇتلارنى، شۇنداقلا ئادەم ۋە ھايۋان قاتارلىق قانداقلا بىر جانلى قنىڭ جىسىملاشتۇرۇلغان گەۋدىلىك سۈرىتىنى ساقلاشنى قەتئىي ھارام قىلغان ساقلانغان ھە يكەل ئەگەر پا دىشاھ، پەيغەمبەر ياكى ھىندىي لار ئىلاھ قىلىۋالغان كالا ياكى بۇددىستلارنىڭ بۇتلى رى قاتارلىقلاردىن بولسا، ھاراملىق دەرىجىسى تېخىمۇ ئاشىدۇ چۈنكى ئىسلام دىنى ئاللا ھتىن باشقىسىنى ئىلاھ تۇتماسلىقتىن ئىبارەت تەۋھىد ئەقىدىسىنى قوغداشقا زور ئەھمىيەت ب ېرىدۇ شۇ سەۋە بتىن تەۋھىد ئەقىدىسىگە دەخلى– تەرۇز يەتكۈزىدىغان ھەر قانداق ئىشنى قەت ئىي ھارام قىلغان بەزى كىشىلەر« بۇ ئىنسانلار بۇتلارغا چوقۇنىدىغان زامانلاردا ھارام قىلىنغان ئىشتۇر ئەمما ھازىر بۇتقا چوقۇنىدىغان ئىش يوققۇ» دېيىشى مۇمكىن دەيمىزكى، مۇنداق دېيى ش توغرا ئەمەس ھازىرقى ئەسىردىمۇ بۇتلارغا، كا لىغا ۋە ئۆچكىگە چوقۇنىدىغانلار مەۋج ۇد رىئاللىقنى ئىنكار قىلماسلىقىمىز لازىم ئىنسانلار ھازىرمۇ بەزى خۇراپاتلارغا ئى شىنىدۇ مەسىلەن: بەزى كىشىلەر دۇكانلىرىغا ۋە ماشىنىلىرىغا بىر قىسىم ھەيكەررنى بەرىك ەت تىلەش ياكى بالا يى– قازالاردىن ساقلىنىش ئېتىقادى بىلەن ئېسىۋالىدۇ ھەتتا زىيالىلارمۇ بۇ خىل خۇراپاتلارغا ئىشىنىپ قالىدۇ
(1) بۇخارىي ۋە باشقىلار رىۋايىتى
(2) بۇخارىي ۋە مۇسلىم رىۋايىتى
(3) دوكتور يۈسۈپ ئەل قەرداۋىينىڭ« ئىسلامدا ھالال– ھارام »ناملىق ئەسىرىنىڭ ئۇيغ ۇرچە تەرجىمىسى 132 - بەتكە قاراڭ ئىسلام دىنى بۇتپەرەسلىكنى كۆڭۈرردە بولسىمۇ تىرىلدۈرۈشكە ئېھتىمالى بولغان ئىشلارنىڭ ھەممىسىنى كەسكىن ھارام قىلغان شۇ سەۋەبتىن ھەيكەل ساقلاشنى ھارام قىلغان»(1)
(1) دوكتور يۈسۈپ ئەل قەرداۋىينىڭ«ھازىرقى زامان پەتى ۋالىرى »
1- توم 699 - بەت جانلىقلارنىڭ رەسىم لىرىنىسىَىش ياكى ساقلاش مەسىلىسى.
جاۋاب: ھەدىسلەردە كەلگەن «صورة » دېگەن ئەرەبچە سۆز–، سۈرەت، رەسىم قىياپەت، ئوبراز، فورما، شەكى ل، كۆرۈنۈش دېگەنلەرنى ئىپادىلەيدۇ، ئىسلام ئۆلىمالىرى «قىيامەت كۇنى ئەڭ قاتتىق ئازاپقا دۇچار بولغۇچىلار رەس ىم چىلەردۇر»(1)، « رەسىمچىلەرنىڭ ھەممىسى دۇزاخقا كىرىدۇ، قىيامەت كۈنى ئۇلارغا“سىزغان رەسى م ىڭگە جان كىرگۈزۈپ باق” دېيىلىدۇ، رەسىمچىلەر دۇزاختا ئازابلىنىدۇ»(2)، «رەسىم بار ئۆيگە پەرىشتىلەر كىرمەيدۇ ئەمما كىيىملەردىكى سىزىقلار بۇنىڭدىن مۇستەسنا»(3) دېگەن: ھەدىسلەردىن تۆۋەندىكى ھۆكۈملەرنى چىقارغان (1 ) يۇقىرىقى ھەدىسلەردە مەنئى قىلىنغان«صورة »تىن مەقسەت ھەيكەرر بىلەن ئۇلۇغلاش ئۈچۈن تۇتۇلغان رەسىملەردۇر ھەيكەلتاراشلىق قىلىش ياكى ئۆيلەرگە ياكى ئىش ئورۇنلىرىغا ھەيكەل قويۇشنىڭ ھاراملىقى يۇقىرىدا بايان قىلىندى ئەمدى خۇددى خرى ستىئانلار ھەزرىتى مەريەم بىلەن ئىسا ئەلەيھىسسالامنى ئۇلۇغلاش ئۈچۈن ساقلايدىغان رەسىملەرگە ئوخشاش قايسىبىر شەخسنى ياكى بىرەر مەخلۇقاتنى ئۇلۇغلاش ئۈچۈن ئۇنىڭ رەسىمىنى ئۆيلەردە ياكى ئىش ئورۇنلىرىدا ياكى ماشىنىلاردا ساقلاشنىڭ ئېنىق ھاراملىقىغا پۈتۈن ئۆلىمالار ئىتتىپاقتۇر، ئەمما كىيىملەرگە، ئېلان تاختىلىرىغا قەغەزگە، گ ې لەملەرگە، تاملارغا ۋە پۇللارغا سىزىلغان ياكى چۈشۈرۈلگەن سۈرەتلەر ھارام قاتارىغا كىرمەيدۇ بۇنىڭ شەرتى سىزىلغان ياكى تارتىلغان رەسىملەرنىڭ كۇپرىلىقنى، گۇناھنى ۋە ھاياسىزلىقنى تەشەببۇس قىلىدىغان رەسىملەردىن بولماسلىقىدۇر شۇنىڭدەك، كىشىلەرنىڭ جىنسىي ھەۋىسىنى قوزغاش رولىنى ئوينايدىغان ئايال رەسىملىرىنى سىزىشنىڭ ياكى تارتىشنىڭ ھا راملىقىدا ئۆلىمالار ئوتتۇرىسىدا قىلچە ئىختىلاپ يوق (4)
(2) يۇقىرىقى شەرتلەر ئاساسىدا نورمال فوتو سۈرەتلەرنى تارتىش ياكى تارتقۇزۇش تا ھېچبىر گۇناھ يوق (3 ) ھەيكەلگە ئوخشاش گەۋدىلىك سۈرەتلەردىن پەقەت بالىلار ئويۇنچۇقلىرىلا مۇستەسنادۇر چۈنكى بۇلار ئېھتىياج ئۈچۈن تۇتۇلىدۇ ھەمدە ئۇلۇغلاش يۈزىسىدىن تۇتۇلمايدۇ (4، ) خاتىرىلەش ۋە مەڭگۈلەشتۈرۈش مەقسىتىدە بەزى بۈيۈك شەخسلەرنىڭ پادىشاھلارنىڭ، قوماندانلارنىڭ ۋە قانداقلا بىر كىشىلەر نىڭ ھەيكەللىرىنى مەيدانلارغا
(1) بۇخارىي ۋە باشقىلار رىۋايىتى
(2) بۇخارىي ۋە مۇسلىم رىۋايىتى
(3) بۇخارىي رىۋايىتى
(4) دوكتور يۈسۈپ ئەل قەرداۋىينىڭ« ئىسلامدا ھالال– ھارام » ناملىق ئەسىرىنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسى 143 - بەت لىرىدىن ئېلىندى ڭىنرلاقىلناج ىنىرىلمىسەر شىزىس ىكاي شلاقاس ىسىلىسەم تىكلەشنىڭ ھاراملىقى ئۆيلەرنى بېزەش نىيىتى بىلەن قويىلىدىغ ان پۈتۈن ۋە يېرىم گەۋدىلىك ھەيكەررنىڭ ھاراملىقىدىن چوڭدۇر (5 ) سىزىش ۋە ئىلكىدە ساقلاش ھارام بولغان رەسىملەر دىنىي جەھەتتىن مۇقەددەسلەشتۈرۈلگەن، دۇنيالىق جەھەتتىن ئۇلۇغلاشتۇرۇلغان، ئايال گەۋدىسى چۈشۈرۈلگەن، ئەخلاققا خىلاپ كېلىدىغان رەسىملەردۇر بۇلاردىن باشقىلارنى ساقلاشتا گۇناھ يوق (6 )ھەجۋى رەسىملەر ھارام دائىرىسىگە كىرمەيدۇ (7 )جانلىقلارنىڭ ئەمەس، ئۆ سۈملۈك، دەل– دەرەب، دېڭىز، كۈن، ئاييۇلتۇز، سۇ ۋە بۇلارغا ئوخشىغان تەبىئەت مەنزىرىلىرىنىڭ رەسىملىرىنى سىزىش، سۈرەتلىرىنى تارتىش ياكى ساقلاشتا ھېچ گۇ ناھ يوق تۇر (8 ) يۇقىرىدا ھارام دېيىلگەن ھەيكەرر بېشىنى كېسىۋېتىش ياكى قانداقلا بىر يوسۇندا بۇزىۋېتىش ياكى خورلاش بىلەن ھاراملىقتىن چىقىپ كېتىدۇ سىزىش ھارام بولىدىغان رەسىملەرنى كىشىلەر دەسسەيدىغان، كىگىز گېلەم، پالاس قاتارلىقلارنىڭ ئۈستىگە سىزىشقا بولىدۇ. چۈنكى بۇ ندا ق قىلىشتا ئۇلۇغلاش ياكى مۇقەددەسلەشتۈرۈش بولمايدۇ. بۇنىڭدىن ئايال رەسىملىرى ۋە كىشىلەرنىڭ ج ىنسىي ھەۋىسىنى قوزغايدىغان بارلىق رەسىملەر مۇستەسنا مۇنداق رەسىملەرنى ھېچقانداق يەرگە س ىزىشقا ياكى چۈشۈرۈشكە بولمايدۇ. چۈنكى مۇنداق رەسىملەرنىڭ زىي ىنى نەدە بولسا ئوخشاش بولىدۇ
(9) گۇناھى ئەڭ چوڭ، ئاللاھنى ئەڭ غەزەبلەندۈرىدىغان سۈرەتلەر باتىل دىنلاردىكى، ساختا مەبۇدلارنىڭ سۈرەتلىرى بولۇپ بۇنداق سۈرەتلەرنى سىزغان ياكى ساقلىغانلار ق اتتىق گۇناھكار بولىدۇ، ئەگەر بىراۋ ساختا مەبۇدلارنى ئازراق بولسىمۇ ھۆر مەتلەش ياكى ئۇنىڭ بىلەن پەخىرلىنىش مەقسىتى بىلەن سىزغان ياكى ساقلىغان بولسا، ئۇنىڭ ئىماندىن ئاي رىلىپ قېلىشىدا شەك يوق چۈنكى ئىسلام دىنىدا ئېتىقاد مەسىلىسى ئىنتايىن نازۇك ۋە مۇھىم مەسىلە بولۇپ، ئىسلام ئېتىقادىغا ۋاستىلىك ياكى ۋاسىتىسىزيېقىندىن ياكى يىراقتىن زىيان يەتكۈزۈ ش ئېھتىمالى بولغان ئىشلارنىڭ قەتئىي ھاراملىقىدا قىلچە شەك يوق ئىنسان ئورگانلىرىنى يۆتكەش مەسىلىسى.
جاۋاب: قۇرئان كەرىم ئاللاھ تائالادىن پەيغەمب ىرىمىز ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا چۈشكەن زامانلاردا ئىنسان ئورگانلىرىنى باشقىسىغا يۆتكەش تېخنىك ىسى بولمىغانلىقى ئۈچۈن بۇ ماۋزۇدا قۇرئان كەرىمدىن ياكى ھەدىس لە ردىن بىرەر دەلىل يو ق ھازىرقى زامان ئۆلىمالىرى بۇ مەسىلىگە دۇچ كەلگەندىن كېيىن، ئىسلام دىنىنى ڭ كىشىل ەرنىڭ ھاياتىنى ھالاكەتلەردىن قۇتقۇزۇشقا، قىيىن ئەھۋالدا قالغانلارنىڭ قىيىنچىلىقىنى ھ ەل قىلىشقا باشقىلارغا قولىدىن كېلىشىچە ياردەم قىلىشقا، قانداقلا بىر جان ئىگىسىنى ھالاكەتتىن قۇتقۇز ۇپ قېلىشقا قاتتىق تەشەببۇس قىلىشتەك ئىنسانپەرۋەرلىك خىسلىتىنى كۆزدە تۇتقان ھالدا، قۇرئان كەرىم ۋە ھەدىسلەرنىڭ روھىغا ئاساسلىنىپ، ئۆز ئىجتىھادلىرى بىلەن بۇ مەسىلىگە جا ۋاب بېرىشكە تىرىشىپ كەلدى: دوكتۇر يۈسۈپ ئەل قەرداۋىي يۇقىرىقى سوئالغا جاۋاب بېرىپ مۇنداق دەيدۇ« بىر ئىنسان ئۆزىنىڭ ئورگانلىرىدىن بىرەرسىنى باشقا بىر ئىنسا نغا بېرىشى تۆۋەندىكى شەرتلەر بىلەن دۇرۇس بولىدۇ (1):
(1) ئىنساننىڭ ئۆزىنىڭ ئورگانلىرىدىن بىرەرسىنى ئۆز ئىختىيارى بىلەن باشقىسىغا خالىسانە ياردەم قىلغان ئاساستا بېرىشى دۇرۇس ئەمما سېتىشقا بولمايدۇ
(2) ئۆز ئورگىنىنى باشقىسىغا بېرىش سەۋەبلىك ئۆزىنىڭ ھاياتى ھالاكەتكە ئۇچرىماسلىقى ياكى ئائىلىسىدىكىلەرگە بىۋاسىتە زىيان يەتمەسلىكى لازىم
(3) ئىنسان كۆز، قۇلاق، پۇت، قول قاتارلىق تاشقى ئورگانلىرىدىن بىرەرسىنى ياكى يۈرەك، جىگەرگە ئوخشىغان يېگانە ئورگانلىرىنى بېرىشكە بولمايدۇ پەقەت بۆرەككە ئوخشىغان جۈپ ئورگانلىرىدىن بىرىنى بەرسە بولىدۇ ئىختىيار ئىگىسى بولمىغان بىرى ئورگ ىنىنى باشقىسىغا ب ېرەلمەيدۇ.
جاۋاب: ئەقلى– ھوشى جايىدا بولغان، ئۆزىنىڭ پايدا– زىيىنىنى بىلەلەيد ىغان ۋە بالاغەت يېشىغا يەتكەن كىشىلا ئۆزىنىڭ ئورگانلىرىدىن بىرەرسىنى ئۆزى خالىغان كىشىگە بېرەل ەيدۇ ئەمما كىچىك بالىلار ياكى ئەقلى جايىدا بولمىغانلار ئورگانلىرىنى بېرەلمەيدۇ چۈ نكى ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ پايدا– زىيىنىنى تولۇق بىلىپ كېتەلمەيدۇ مۇنداق كىشىلەرنىڭ ئورگانلى رىنى ئېلىش ئۇلارنىڭ جېنىغا قەست قىلغانلىق سانىلىدۇ بالىلارنىڭ ئورگانلىرىنى ئۇلارنىڭ ئاتا – ئانىسى ياكى ئۇ لارنىڭ ئىشلىرىغا كېپىل بولغان كىشىلىرىمۇ بېرەلمەيدۇ
2- توم 530 - - بەتلىرىدىن ئېلىندى ئورگان يۆتكەشتەدىن پەرقى يوق.
