قازا ۋە قەدەرگە ئىمان كەلتۈرۈش
قازا ۋە قەدەرنىڭ مەنىسى ھەم ماھىيىتى (سوئال 116 – 119)
بۆلۈم: “قازا ۋە قەدەرنىڭ مەنىسى ھەم ماھىيىتى (سوئال 116 – 119)”جاۋاب: قەدەر — ئاللاھنىڭ كائىناتتا بولىدىغان ھەرقانداق ۋەقە-ھادىسىلەرنى ۋە مەخلۇقاتلارنىڭ قىلىدىغان بارلىق ياخشى-يامان سۆز-ھەرىكەتلىرىنى ئالدىنئالا بىلىپ، شۇ بويىچە بەلگىلىشى دېمەكتۇر.
جاۋاب: قازا — ئاللاھنىڭ شۇ ئالدىنئالا بىلگىنى ۋە بەلگىلىگىنىگە ئاساسەن، ۋەقە ۋە ھادىسىلەرنى ۋۇجۇدقا چىقىرىشى ۋە ئىجرا قىلىشى دېمەكتۇر.
جاۋاب: تەقدىر ئىنساننى مەجبۇرلايدىغان بىرلا يول ئەمەس، بەلكى ئىنساننىڭ تاللىشى بىلەن باغلىق تارماق يوللارغا ئوخشاش بولۇپ، ئاللاھ ئىنسانغا تاللاش ئىختىيارىنى بەرگەن. ئاللاھ بەندىنىڭ كەلگۈسىدە نېمىنى تاللايدىغانلىقىنى ئالدىن بىلىپ يېزىپ قويغان، شۇڭا تەقدىر كىشىنى زورلاش ئەمەس.
جاۋاب: تۆۋەندىكى 4 ھەقىقەتكە ئىشىنىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ: (1) كائىناتتىكى ھەرقانداق پايدىلىق ۋە زىيانلىق تەبىئىي ھادىسىلەرنىڭ ئاللاھنىڭ تەقدىرى ۋە قازاسى بىلەن بولىدىغانلىقى. (2) ئىنسانلارغا يېتىدىغان بارلىق ياخشىلىق ۋە بەختسىزلىكلەرنىڭ ئاللاھنىڭ تەقدىرى بىلەن بولىدىغانلىقى. (3) ئىنسانلارنىڭ پۈتۈن ھەرىكەت ۋە تۇرمۇشى ئاللاھنىڭ تەقدىرى بىلەن بولىدىغانلىقى. (4) ئىنسانلارنىڭ ياخشىلىق ياكى يامانلىقنى تاللاش ئىختىيارىنىڭ ئۆزىدە بارلىقى.
قازا-قەدەر بىلەن سەۋەبنىڭ مۇناسىۋىتى ۋە پايدىسى (سوئال 120 – 122)
بۆلۈم: “قازا-قەدەر بىلەن سەۋەبنىڭ مۇناسىۋىتى ۋە پايدىسى (سوئال 120 – 122)”جاۋاب: كېسەللىك، يوقسۇللۇق ۋە كۈلپەتلەردىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن سەۋەب قىلىش پەرزدۇر. «تەقدىردە نېمە بولسا شۇ بولىدۇ» دەپ سەۋەب قىلماستىن ئولتۇرۇۋېلىش گۇناھتۇر ۋە ئىسلامغا زىتتۇر.
جاۋاب: كائىناتتىكى ھەممە ئىش ئاللاھنىڭ تەقدىرى ۋە قازاسى بىلەن بولىدۇ، ئىنسان بولسا ئاللاھ بەرگەن ئەقىل ۋە ئىختىيار بىلەن ھەرىكەت قىلىدۇ؛ ئاللاھ ياخشىلىققا رازى بولىدۇ، يامانلىققا رازى بولمايدۇ دەپ ئىمان ئېيتىش لازىم.
جاۋاب: مۇسىبەت كەلگەندە ئۆزىنى يوقاتماي سەۋر قىلىدۇ، مۇۋەپپەقىيەت قازانغاندا كۆرەڭلەپ كەتمەي شۈكۈر قىلىدۇ. كۆڭلى خاتىرجەم، روھى كۈچلۈك بولىدۇ.
ھىدايەت ۋە زالالەت ئەھكاملىرى (سوئال 123 – 127)
بۆلۈم: “ھىدايەت ۋە زالالەت ئەھكاملىرى (سوئال 123 – 127)”جاۋاب: ھەئە، ھىدايەت قىلىش ۋە ئازدۇرۇش ئاللاھتىندۇر. ئاللاھنىڭ ئىزنىسىز ھېچكىم ھىدايەتكە كېلەلمەيدۇ.
جاۋاب: ھىدايەتنى خالاپ تىرىشقان، تەۋبە قىلىپ ئاللاھقا يۈزلەنگەنلەرنى ھىدايەت قىلىدۇ؛ ھەقىقەتتىن بۇرۇلۇپ پاسىقلىقنى تاللىغانلارنى ھىدايەت قىلمايدۇ.
جاۋاب: ھەرگىز زىت كەلمەيدۇ. سەۋەب قىلىش ئىنساننىڭ ۋەزىپىسى، نەتىجىنى يارىتىش ئاللاھنىڭ تەقدىرىدۇر. «ئىنسان پەقەت ئۆزىنىڭ ئىشلىگەن ئىشىنىڭ نەتىجىسىنى كۆرىدۇ».
تەۋەككۈل ۋە ئۇنىڭ شەرتلىرى (سوئال 128 – 129)
بۆلۈم: “تەۋەككۈل ۋە ئۇنىڭ شەرتلىرى (سوئال 128 – 129)”جاۋاب: شەرىئەتتە: ئاللاھقا چىن ئىشەنچ بىلەن يۆلىنىش ۋە ئىشنى ئۇنىڭغا تاپشۇرۇش دېمەكتۇر.
جاۋاب: ئاۋۋال قولىدىن كېلىشىچە بارلىق سەۋەبلەرنى تولۇق قىلىش، ئاندىن نەتىجىسىنى ئاللاھقا تاپشۇرۇپ يۆلىنىشتۇر. سەۋەب قىلماستىن تەۋەككۈل قىلىش ساختا تەۋەككۈلدۇر.
قازا-قەدەرگە ئالاقىدار سوئاللارغا جاۋاب (سوئال 130 – 131)
بۆلۈم: “قازا-قەدەرگە ئالاقىدار سوئاللارغا جاۋاب (سوئال 130 – 131)”جاۋاب: توغرا ئەمەس، بەلكى نادانلىق ۋە ئاللاھقا قىلىنغان بۆھتاندۇر. چۈنكى ئاللاھ ئىنسانغا ئەقىل ۋە تاللاش ئەركىنلىكى بەرگەن.
جاۋاب: ياق، ئالدىن بىلىپ يېزىپ قويۇش مەجبۇرلىغانلىق ئەمەس. مۇئەللىم ئوقۇغۇچىنىڭ ئىمتىھاندىن ئۆتەلمەيدىغانلىقىنى ئالدىن بىلىپ پەرەز قىلىپ يېزىپ قويسا، بۇ مەجبۇرلىغانلىق بولمىغاندەك، ئاللاھنىڭ ئالدىن بىلىپ يېزىپ قويۇشىمۇ بەندىنى زورلىغانلىق ئەمەس.
ئىنساننىڭ ئىختىيارىدىن تاشقىرى ئىشلار ۋە لەۋھۇلمەھپۇز (سوئال 132 – 134)
بۆلۈم: “ئىنساننىڭ ئىختىيارىدىن تاشقىرى ئىشلار ۋە لەۋھۇلمەھپۇز (سوئال 132 – 134)”جاۋاب: تۇغۇلغان ۋاقتى ۋە جايى، ئاتا-ئانىسى، جىنسى، بويى، چىرايى، تۇغما قىزىقىش ۋە ئەجىلى قاتارلىقلار ئىنساننىڭ ئىختىيارىدىن تاشقىرى ئىشلاردۇر. ئىنسان بۇلاردىن جاۋابكارلىققا تارتىلمايدۇ.
جاۋاب: لەۋھۇلمەھپۇز — ئاللاھ ئەزەلدە كائىناتتىكى بارلىق ھادىسە ۋە ئىنسانلارنىڭ قىلمىشلىرىنى خاتىرىلەپ قويغان مۇھاپىزەتلىك چوڭ تاختا (دەپتەر) دېمەكتۇر.
