نامازنىڭ تۈزۈلۈشى ۋە ئوقۇلۇش تەرتىپى
نامازنىڭ پەرز، ۋاجىب ۋە سۈننەتلىرى (سوئال 333 – 342)
بۆلۈم: “نامازنىڭ پەرز، ۋاجىب ۋە سۈننەتلىرى (سوئال 333 – 342)”جاۋاب: ئىچكى 6 پەرز: (1) تەكبىرى تەھرىمە. (2) قىيام (ئۆرە تۇرۇش). (3) قىرائەت (قۇرئان ئوقۇش). (4) رۇكۇ. (5) سەجدە. (6) قەئدەئى ئاخىرە (ئاخىرقى ئولتۇرۇش).
جاۋاب: «ئاللاھۇ ئەكبەر» دەپ ئەرەب تىلى بىلەن ئېيتىلىدۇ. يالغۇز ئوقۇغۇچى ئۆزى ئاڭلىغۇدەك، ئىمام بولسا جامائەت ئاڭلىغۇدەك ئاۋازدا ئېيتىدۇ.
جاۋاب: پەرز ۋە ۋاجىب نامازلارنى، شۇنداقلا بامداتنىڭ سۈننىتىنى ئۆرە تۇرۇپ ئوقۇش پەرزدۇر. باشقا سۈننەت ۋە نەپلە نامازلارنى كېسەل بولمىسىمۇ ئولتۇرۇپ ئوقۇشقا بولىدۇ، ئەمما ئۆرە تۇرۇپ ئوقۇشنىڭ ساۋابى كۆپ.
جاۋاب: ھەر بىر نامازدا فاتىھە ئوقۇش، ئىككى رەكئەتلىك نامازلاردا ۋە كۆپ رەكئەتلىك نامازلارنىڭ ئالدىنقى ئىككى رەكئىتىدە فاتىھەدىن كېيىن بىرەر سۈرە ياكى ئايەت ئوقۇش پەرزدۇر.
جاۋاب: قىرائەتنىڭ ئەڭ ئاز مىقدارى قىسقا ئايەتلەردىن ئۈچ ئايەت ياكى ئۇنىڭغا تەڭ كېلىدىغان بىر ئۇزۇن ئايەت ئوقۇشتۇر.
جاۋاب: قولنى تىزغا قويۇپ باش بىلەن بەلنى تۈز قىلىپ ئېگىلىشتۇر. ئەرلەر جەينەكنى قورساققا تەگكۈزمەيدۇ، ئاياللار بولسا قورساققا چاپلاپ يېرىم ئېگىلىدۇ.
جاۋاب: پېشانە، بۇرۇن، ئىككى قول، ئىككى تىز ۋە ئىككى پۇتتىن ئىبارەت يەتتە ئەزانى يەرگە قويۇش بىلەن ئادا قىلىنىدۇ.
جاۋاب: پەرز بولغان مىقدارى «ئەتتەھىياتۇ»نى ئوقۇپ بولغۇچىلىك ۋاقىت ئولتۇرۇشتۇر. «ئەتتەھىياتۇ»نى ئوقۇشنىڭ ئۆزى ۋاجىبتۇر.
جاۋاب: نامازنىڭ باشلىنىشىدا تەكبىر ئېيتىش، فاتىھەدىن كېيىن زەم سۈرە ئوقۇش، سەجدىدە بۇرۇن بىلەن پېشانىنى تەگكۈزۈش، ئىككى سەجدىنى ئارقا-ئارقىدىن قىلىش، بىرىنچى قەئدەدە ئولتۇرۇش، تەھىيات ئوقۇش، سالام بېرىش، ئىمامنىڭ ئۈنلۈك/مەخپىي قىرائەت ئورۇنلىرىغا رىئايە قىلىشى ۋە سەجدە سەھۋى قىلىش قاتارلىقلاردۇر.
جاۋاب: تەكبىردە قول كۆتۈرۈش، سانانى مەخپىي ئوقۇش، ئەئۇزۇ-بىسمىللاھ ئېيتىش، ئامىن دېيىش، ئوڭ قولنى سول قول ئۈستىگە باغلاش، رۇكۇ ۋە سەجدە تەسبىھلىرى، سالام بېرىش، تەشەھھۇدتا ئىشارەت قىلىش ۋە ئاخىرىدا دۇرۇد دۇئالىرىنى ئوقۇشتۇر.
بەش ۋاخ نامازنىڭ ئەمەلىي ئوقۇلۇش تەرتىپى (سوئال 343 – 353)
بۆلۈم: “بەش ۋاخ نامازنىڭ ئەمەلىي ئوقۇلۇش تەرتىپى (سوئال 343 – 353)”جاۋاب: نىيەت قىلىپ تەكبىر بىلەن قول باغلايمىز، سانا، ئەئۇزۇ-بىسمىللاھ، فاتىھە ۋە زەم سۈرە ئوقۇپ رۇكۇ، ئىككى سەجدە قىلىمىز. ئىككىنچى رەكئەتتىمۇ شۇنداق قىلىپ ئولتۇرۇپ تەھىيات، دۇرۇد ۋە رەببەنا دۇئاسىنى ئوقۇپ ئىككى تەرەپكە سالام بېرىمىز.
جاۋاب: ئوقۇلۇشى سۈننىتىگە ئوخشاش بولۇپ، پەقەت پەرزگە نىيەت قىلىنىدۇ ۋە ئالدىدا تەكبىر (ئىقامەت) ئېيتىلىدۇ.
جاۋاب: تۆت رەكئەت بولۇپ، ئىككىنچى رەكئەتتىن كېيىن تەھىياتقىلا ئولتۇرۇپ ئۈچىنچى ۋە تۆتىنچى رەكئەتنى زەم سۈرە بىلەن تولۇقلاپ، ئاخىرىدا سالام بېرىلىدۇ.
جاۋاب: تۆت رەكئەت بولۇپ، ئالدىنقى ئىككى رەكئەتتە فاتىھە ۋە زەم سۈرە، كېيىنكى ئىككى رەكئەتتە پەقەت فاتىھەلا ئوقۇلىدۇ.
جاۋاب: خۇددى بامداتنىڭ ئىككى رەكئەت سۈننىتىگە ئوخشاش ئوقۇلىدۇ.
جاۋاب: پىشىننىڭ ئالدىنقى تۆت رەكئەت سۈننىتىگە ئوخشاش ئوقۇلىدۇ.
جاۋاب: خۇددى پىشىن نامىزىنىڭ تۆت رەكئەت پەرزىگە ئوخشاش ئوقۇلىدۇ.
جاۋاب: ئۈچ رەكئەت بولۇپ، دەسلەپكى ئىككى رەكئەتتىن كېيىن ئولتۇرۇپ تەھىيات ئوقۇپ، ئۈچىنچى رەكئەتتە فاتىھەنىلا ئوقۇپ ئاخىرىدا سالام بېرىلىدۇ.
جاۋاب: خۇددى بامدات نامىزىنىڭ ئىككى رەكئەت سۈننىتىگە ئوخشاش ئوقۇلىدۇ.
جاۋاب: خۇددى پىشىن ۋە ئەسىر نامازلىرىنىڭ تۆت رەكئەت پەرزىگە ئوخشاش ئوقۇلىدۇ.
جاۋاب: خۇددى بامدات نامىزىنىڭ ئىككى رەكئەت سۈننىتىگە ئوخشاشلا ئوقۇلىدۇ.
ۋىتىر نامىزى، قۇنۇت دۇئاسى ۋە زىكىرلەر (سوئال 354 – 356)
بۆلۈم: “ۋىتىر نامىزى، قۇنۇت دۇئاسى ۋە زىكىرلەر (سوئال 354 – 356)”جاۋاب: تاق ناماز دېگەن مەنىدە بولۇپ، خۇپتەندىن كېيىن ئوقۇلىدىغان ئۈچ رەكئەتلىك ۋاجىب نامازدۇر.
جاۋاب: ئىككى رەكئەتتىن كېيىن تەھىيات ئوقۇپ، ئۈچىنچى رەكئەتتە فاتىھە ۋە زەم سۈرىدىن كېيىن تەكبىر بىلەن قول كۆتۈرۈپ قۇنۇت دۇئاسىنى ئوقۇپ رۇكۇ، سەجدىلەرنى قىلىپ سالام بېرىلىدۇ.
جاۋاب: ئىستىغفار («ئەستەغفىرۇللاھ»)، ئايەتۇلكۇرسى، تەسبىھاتلار (33 سۇبھاناللاھ، 33 ئەلھەمدۇلىللاھ، 33 ئاللاھۇ ئەكبەر) ۋە ئىخلاس، فەلەق، ناس سۈرىلىرىنى ئوقۇش سۈننەتتۇر.
نامازدىكى مەكرۇھلار، بۇزىدىغان ئىشلار ۋە شەكلىنىش (سوئال 357 – 362)
بۆلۈم: “نامازدىكى مەكرۇھلار، بۇزىدىغان ئىشلار ۋە شەكلىنىش (سوئال 357 – 362)”جاۋاب: ۋاجىب ياكى سۈننەتنى سەۋەبسىز تەرك ئېتىش، يۆلىنىۋېلىش، بەدەشقان قۇرۇپ ئولتۇرۇش، سۈرەتلىك كىيىم، ئالدىراپ توخۇدەك دان چوقۇش، كۆزنى يۇمۇۋېلىش، يانفونغا قاراش ۋە تەرەت قىستاپ تۇرۇپ ئوقۇشتۇر.
جاۋاب: قەستەن ياكى سەۋەنلىكتىن سۆزلەش، قاھقاھلاپ كۈلۈش، يەپ-ئىچىش، كۆكرەكنى قىبلىدىن بۇراش، ئاھ-ۋاي دەپ يىغلاش، تاھارەت بۇزۇلۇش ۋە ئەۋرەت ئېچىلىپ قېلىشتۇر.
جاۋاب: ھالاكەتتىكى كىشىنى قۇتقۇزۇش، ئاتا-ئانىنىڭ جىددىي چاقىرىقى، بالىنىڭ ھاياتىغا خەۋپ يېتىش ياكى ئەمانىڭ قۇدۇققا چۈشۈپ كېتىشىنى توسۇشتۇر.
جاۋاب: مال-مۈلۈكنىڭ ئوغرىلىنىشىدىن ئەنسىرەش، تاماقنىڭ كۆيۈپ كېتىشى، ھايۋاننىڭ قېچىشى ياكى تەرەتنىڭ بەك قىستاپ قېلىشىدۇر.
جاۋاب: ئەگەر تۇنجى قېتىم بولسا قايتا ئوقۇيدۇ؛ كۆپ قېتىم يۈز بەرگەن بولسا كۈچلۈك پەرىزىگە ئەمەل قىلىپ، ئاخىرىدا سەجدە سەھۋى قىلىدۇ.
جاۋاب: ئاز تەرەپنى ئاساس قىلىدۇ (مەسىلەن 1 ياكى 2 دە ئىككىلەنسە 1 دەپ قارايدۇ) ۋە ئاخىرىدا سەجدە سەھۋى قىلىدۇ.
سەجدە سەھۋى ۋە سۈترە ئەھكاملىرى (سوئال 363 – 372)
بۆلۈم: “سەجدە سەھۋى ۋە سۈترە ئەھكاملىرى (سوئال 363 – 372)”جاۋاب: نامازدا يۈز بەرگەن سەۋەنلىك ۋە كەمچىلىكنى تۈزىتىش ئۈچۈن ئاخىرىدا قىلىنىدىغان ئىككى سەجدىدۇر.
جاۋاب: نامازنىڭ پەرزلىرىدىن بىرىنى ئۆز ئورنىدىن كېچىكتۈرگەندە، ۋاجىبلىرىدىن بىرىنى سەھۋەنلىكتىن تەرك ئەتكەندە ياكى كېچىكتۈرگەندە ۋاجىپ بولىدۇ.
جاۋاب: بىر نامازدا بىر قانچە خاتالىق يۈز بەرسىمۇ، ھەممىسى ئۈچۈن پەقەت بىرلا قېتىم ئىككى سەجدە سەھۋى قىلىش كۇپايە.
جاۋاب: ئاخىرقى ئولتۇرۇشتا تەھىياتنى ئوقۇپ ئوڭ تەرەپكە بىر سالام بېرىپ، ئادەتتىكىدەك ئىككى قېتىم سەجدە قىلىپ، تەھىيات، دۇرۇد ۋە رەببەنا دۇئالىرىنى ئوقۇپ ئىككى تەرەپكە سالام بېرىلىدۇ.
جاۋاب: ئۇنتۇپ قېلىپ سالامدىن كېيىن نامازغا زىت ئىش قىلىنغاندا، بامداتتىن كېيىن كۈن چىقىپ قالغاندا ياكى ئەسىردىن كېيىن كۈن قىزارغاندا كەچۈرۈم قىلىنىدۇ.
جاۋاب: سۆزلەشمەي تاھارەت ئېلىپ كېلىپ قالغان يېرىدىن داۋاملاشتۇرسا بولىدۇ، ئەمما نامازنى باشتىن قايتا ئوقۇش ئەۋزەلدۇر.
جاۋاب: نامازخاننىڭ ئالدىدىن كىشىلەرنىڭ ئۆتۈپ كېتىشىنى توسۇش ئۈچۈن ئالدىغا تىكلەپ قويۇلىدىغان نەرسىدۇر.
جاۋاب: چوڭ گۇناھتۇر. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام: «ناماز ئوقۇۋاتقان ئادەمنىڭ ئالدىدىن ئۆتكۈچى ئۆزىگە يېتىدىغان گۇناھنىڭ ئېغىرلىقىنى بىلگەن بولسا، قىرىق (يىل) كۈتۈپ تۇرۇشنى ئەۋزەل كۆرگەن بولاتتى» دېگەن.
جاۋاب: سەجدىگاھىدىن ئۈچ گەز (بىر يېرىم مېتىر) دىن يىراقراق جايدىن ئۆتۈشكە رۇخسەت قىلىنغان.
جاۋاب: ئېگىزلىكى ئەڭ كەم دېگەندە بىر گەز (تەخمىنەن 47 سانتىمېتىر) بولۇشى، ياكى خادا، ئورۇندۇق قويۇش، تېپىلمىسا ئالدىغا بىر سىزىق سىزىپ قويۇش كۇپايە قىلىدۇ.
تىلاۋەت سەجدىسى ئەھكاملىرى (سوئال 373 – 381)
بۆلۈم: “تىلاۋەت سەجدىسى ئەھكاملىرى (سوئال 373 – 381)”جاۋاب: سەجدە ئايىتىنى ئوقۇغان، ئاڭلىغان ياكى ئاڭلاپ قالغان كىشىگە قىلىش ۋاجىب بولغان بىر قېتىملىق سەجدىدۇر.
جاۋاب: سەجدە ئايىتىنى ئوقۇش، سەجدە ئايىتىنى ئاڭلاش ياكى ئىمامنىڭ سەجدە ئايىتى ئوقۇشى سەۋەبىدىندۇر.
جاۋاب: تەكبىر ئېيتىپ قول كۆتۈرمەستىن سەجدىگە بارىدۇ، سەجدىدە ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئلا» دەپ تەكبىر بىلەن باشنى كۆتۈرىدۇ. سالام بېرىلمەيدۇ.
جاۋاب: ناماز ئىچىدە بولسا دەرھال قىلىنىدۇ؛ ناماز سىرتىدا بولسا تاھارەت بىلەن پۇرسەت تاپقاندا قىلىۋالسا بولىدۇ.
جاۋاب: سەجدە ئايىتىنى ئوقۇغۇچىنىڭ ئىنسان، ئويغاق ۋە ئەقلى جايىدا بولۇشى كېرەك (تۇتىقۇشنىڭ ئاغزىدىن ئاڭلانغان ئايەتكە سەجدە ۋاجىب بولمايدۇ).
جاۋاب: رادىئو ياكى تېلېۋىزوردىكى ئاۋاز كۆپەيتىلگەن ئەكس سادا بولغانلىقتىن، سەجدە قىلىش ۋاجىب ئەمەس.
جاۋاب: ھەئە، شەرىئەتتە تاھارەت ۋە قىبلىگە يۈزلىنىش شەرت قىلىنىدۇ.
جاۋاب: بىر سورۇندا بىر نەچچە قېتىم تەكرارلىسا بىر سەجدە كۇپايە؛ سورۇن ئالماشسا قايتا سەجدە قىلىش ۋاجىپ بولىدۇ.
جاۋاب: قۇرئان كەرىمدە 14 جايدا بار: ئەئراف (206)، رەئد (15)، نەھل (49)، ئىسرا (107)، مەريەم (58)، ھەج (18)، فۇرقان (60)، نەمل (24)، سەجدە (16)، ساد (24)، فۇسسىلەت (37)، نەجم (62)، ئىنشىقاق (13)، ئەلەق (19).
قازا نامازلار، جەمئى قىلىش ۋە ئۇلاغلاردا ناماز (سوئال 382 – 393)
بۆلۈم: “قازا نامازلار، جەمئى قىلىش ۋە ئۇلاغلاردا ناماز (سوئال 382 – 393)”جاۋاب: بەلگىلەنگەن ۋاقتى چىقىپ كەتكەن ئىبادەتنى كېيىن ئورۇنداش دېمەكتۇر. ئۈزۈرسىز نامازنى ۋاقتىدىن كېچىكتۈرۈش ئېغىر گۇناھتۇر.
جاۋاب: ئۇخلاپ قېلىش ياكى ئۇنتۇپ قېلىش شەرىئەتتە ئېتىراپ قىلىنغان كەچۈرۈملۈك ئۈزۈرلەردۇر، ئېسىگە كەلگەندە دەرھال ئوقۇشى كېرەك.
جاۋاب: ھەيزدار ۋە نىفاسدار ئاياللار، شۇنداقلا يېڭى مۇسۇلمان بولغان كىشىنىڭ كاپىرلىق چاغلىرىدىكى نامازلىرى پۈتۈنلەي ئەپۇ قىلىنىدۇ، قازاسى ئوقۇلمايدۇ.
جاۋاب: قايسى ھالەتتە قازا بولغان بولسا شۇ بويىچە ئوقۇلىدۇ: سەپەردە قازا بولغان 4 رەكئەتلىك ناماز يۇرتىغا قايتقاندىمۇ 2 رەكئەت (قەسىر) ئوقۇلىدۇ؛ مۇقىم ۋاقىتتا قازا بولغىنى سەپەردىمۇ 4 رەكئەت ئوقۇلىدۇ.
جاۋاب: ئاۋۋال قازا ناماز، ئاندىن شۇ ۋاقىتنىڭ نامىزى ئوقۇلىدۇ. تەرتىپكە رىئايە قىلىش ۋاجىبتۇر.
جاۋاب: (1) قازا نامازلار 6 ۋاختىن ئېشىپ كەتكەندە. (2) شۇ ۋاقىتنىڭ نامىزىنىڭ چىقىپ كېتىش خەۋپى بولغاندا. (3) قازانى ئۇنتۇپ قالغاندا.
جاۋاب: بەش ۋاخ نامازنىڭ پەرزلىرى ۋە ۋىتىر نامىزى، شۇنداقلا شۇ كۈنى پەرز بىلەن بىللە قازا بولغان بامداتنىڭ سۈننىتىنىڭ قازاسى ئوقۇلىدۇ.
جاۋاب: بېشى بىلەنمۇ ئىشارەت قىلىپ ئوقۇيالمايدىغان دەرىجىدىكى ئېغىر كېسەللىك بىلەن ۋاپات بولغان كىشىنىڭ نامازلىرى ئەپۇ قىلىنىدۇ.
جاۋاب: ناماز بەدەنىي ئىبادەت بولغانلىقى ئۈچۈن، باشقىلارنىڭ ئوقۇپ بېرىشى ياكى پۇل-مال بىلەن فىدىيە بېرىشى بىلەن ئادا تاپمايدۇ دەپ قارايدۇ جۇمھۇر ئالىملار.
جاۋاب: ئىككى نامازنى ئالدىنقىسىنىڭ ۋاقتىدا بىرلەشتۈرۈپ ئوقۇش «جەمئى تەقدىم»، كېيىنكىسىنىڭ ۋاقتىدا ئوقۇش «جەمئى تەخىر» دېيىلىدۇ.
جاۋاب: ئەرەفات ۋە مۇزدەلىفىدە ھاجىلار، يولۇچىلار، ئېغىر كېسەللەر، ئۈزۈرلۈك ئاياللار ۋە تاقەتسىز قاتتىق يامغۇر ياكى سوغۇقتا قىيىنچىلىق تارتىپ قالغاندا جائىزدۇر.
