زامانىۋى مەسىلىلەر، ئاياللار ھوقۇقى ۋە شەك-شۈبھىلەرگە جاۋاب
ئىسلامغا ئارتىلغان شەك-شۈبھىلەر، ئاياللار ھوقۇقى، تېررورلۇق ۋە جىھاد (سوئال 1939 – 1958)
بۆلۈم: “ئىسلامغا ئارتىلغان شەك-شۈبھىلەر، ئاياللار ھوقۇقى، تېررورلۇق ۋە جىھاد (سوئال 1939 – 1958)”جاۋاب: شۇ ئېنىقكى، ھەقدىن ئىلىم پەنگە قارشى ئەمەس شۇنداقلا ھەق دىننىڭ تەلىماتلىرى توغرا ئىسپاتلا نغان ئىلمىي ھەقىقەتلەر بىلەن ھېچ ۋاقىت بىر- زىتلاشما يدۇ، بەلكى بىر-بىرى بىلەن تامامەن ماسلىشىدۇ (1) ياۋروپادادىن بىلەن ئىلىم ئوتتۇرىسىدا يۈز بەرگەن زىددىيەت پەقەتدىن نامىدىن سۆزلەيدىغان چېركاۋلار بىلەن بولغان ئەخلاقىي ۋە سىياسىي زىددىيەتتۇر شۇڭا غەرب ىك ل ئاتېئىزم چى تارىخچىلا ردىن بىرسى مۇنداقد ېگەن: «ئاللاھنىڭ بارلىقىنى-چىركاۋغا تايانماي- مۇداپىئە قىلغاندا، بۇ ئىمان چۈشىنىشلىك كۆرۈنىدۇ چۈنكى چېركاۋ داۋالاشنىڭ بىر قىسمى بولماستىن، ئاللاھنى تونۇشتا كېسەللىك ۋە قىيىنچىلىقنىڭ بىر قىسمى بولۇپ قالدى، چېركاۋلار ئاتېئىستلىقنى ئۈندۈرگەن زېمىن بولۇپ قالدى»(1) (2 ) ئاتېئىزملىق سەۋەبلىرىنىڭ چوڭراقى مەشھۇر پەيلاسوپلار ئۇلىنى سالغان ۋە ئۆزلىرى مۇداپىئە قىلغان بەزى ئىدىيە ئاساسلىرىدۇر بۇ پەيلاسوپلاردىن كۆپلىرى ئاللاھقا ئىشىنىدىغان بولسىمۇ، لېكىن ئۇلارنىڭ ئىدىيە ئاساسلىرى ئاتېئىزمنىڭ ئاساسلىرى ئىدى شۇڭا ئۇلاردىن كېيىن كەلگەنلەرنىڭ كۆپىنچىسى ئاشۇ ئىدىيە ئاساسلىرى بىلەن قانائەتلەندى ۋە ئاتېئىزملىقنى شۇ ئاساسلارغا قۇرۇشتى كېيىنكىلەر، ئىدىيە ئاساسلىرىنى يىلتىزلاش تۇرغان پەيلاسوپلارنىڭ ئىمانىنى، ئۇلارنىڭ ئۆزلىرى يىلتىزلاشت ۇرغان ئەقلىي قائىدىلەرگە م ۇناسىپ كەلمەيدىغان شەخسى مەسىلە دەپ قاراشتى (3) تەبىئىي پەنلەرنىڭ نەزىرى يىۋى ئاساسلىرىنى ئوتتۇرىغا قويغان پەيلاسوپ دىكارت ( Descartes: ) مۇشۇ خىل قاراشتىكى پەيلاسوپلارنىڭ بىرسى ئۇ تەبىئەت توغرىسىدا «ئاللاھ تەبىئەتنى ياراتقاندىن كېيىن، تەبىئەت ئاللاھ ئورۇنلاشتۇرغان مۇستەقىل ق انۇنىيەتل ىرى بىلەن تولۇق مۇستەقىل بولدى، شۇنىڭدىن كېيىن ياراتقۇچى تەبىئەتنىڭ ئىشلىرىغا ئارىلاشمايدىغان بولدى ياكى ئۇنىڭ پائالىيىتىنى توختىتىپ قويىدىغان بولمىدى »دەپ قارايدۇ پەيلاسوپد ې كارتنىڭ چۈشەن چ ىسى بويىچە ياراتقۇچى كىشىلەرنىڭ كۈندىلىك ھاياتى ۋە ق نە ئېھتىياجلىرىدىن يىراق بىر نەرسىگە ئايلىنىپ قالغان، ھايات ئۇنىڭغا تايانماي مۇ داۋاملىشىشى مۇمكىن بولىدىغان بىر نەرسە بولۇپ قالغانيارىتىلىشنىڭ دەسلەپكى با شلىنىشىنى بايان قىلغاندا ياراتقۇچى توغرۇلۇق سۆزلەشتىن باشقا ياراتقۇچىنى زىكىر قىلىشنىڭ ھ اجىتى قالمىدى پەيلاسوپ دىكارتنىڭ نەزىرى دىكى بۇ سەلبىي ئىلاھ كۆپلىگەن تەبىئىي پەن ئالىملىرىنىڭ نەزىرىدە تەبىئەت نىزامى تايىنىدىغان پىرىنسىپ لارنىڭ قوشۇمچە ئىسمىغا ئايلىنىپ قالغان (4) زامانىمىزدا، كائىناتنىڭ ئارقا رادىئاتسىي (ىسىدە قورۇقلارWrinkles ) نىڭ بارلىقى كائىنات ئۆمرىنىڭ دەسلەپكى 300000 يىلغا قايتىدىغانلىقىنى ۋە مۇشۇ نەرسە زور پارتىلاش نەزىرى يىسى بويىچە كائىنات جىسىملىرى شەكىللەنگەن ئۇرۇ (يادرو) ئىكەنلىكىنى كەشىپ قىلغان فىزىكا ئالىمى جورج سىموت ( George Smoot) ئاشۇ كەشپى ياتىنى 1992 - يىلى مۇخبىرلارنى كۈتۈۋېلىش يېغىنىدا ئېلان قىلىپ: “ئەگەر سەن دىندار بولساڭ، خۇددى ئاللاھنى كۆرگەندەك بول ىس ەن”دېگەن (5 ) غەربلىكلەر ئۆزلىرىنىڭ دىندىن ئۈكۈش سەۋەبىنى ئاقلاشتا كىتابلىرىدا كۆپ تەكرارلىنىدىغان مەسىلىلەرنىڭ بىرسى غەرب تارىخىدا دىنىي ئىختىلاپ سەۋەبلىك ئۇرۇ ش ۋە تراگىدىيەنىڭ كۆپ يۈز بەرگەنلىكىدۇر (6 ) ئاتېئىزمچىلار دىننى ئىلىم-پەنگە قارشى مەيداند ا قويۇپ ئالدامچىلىق ئۇسۇلىغا تاياندى، ئاندىن ئىلىم-پەننىڭ ئارتۇقچىلىقلىرى، ئىلىم- پەن ئارقىلىق قولغا كەلگەن ئىجادىيەتلەر ۋە ئۇتۇقلار، ئىلىم-پەنن ىڭ كائىناتقا ئالاقىدار مەرىپەت دائىرىسىنى كېڭەيتكەنلى ك ى ۋە شۇ ئارقىلىق كائىنات خاراكتېرىگە ياكى كائىناتتىكى تەسىر كۆرسەتكۈچى سەۋەبلىرىنىڭ خاراكتېرىگە ئالاقىدار كۆپلىگەن خۇراپاتلارنى يوقاتقانلىقى توغرىسىدا سۆزلەشتى ئاندىن ئۇلار مۇشۇ سەۋەبلەر ئۈچۈن ھەقىقەتل ەرنى بىلىشتە دىنغا تايانماي تەبىئىي پەنلەرگە تايىنىش كېرەك دېيىشتى (1) غەربلىك: ئالىم ھۇشېل مۇنداق دەيدۇ« ئىلىم ساھەلىرى كېڭەيگەنسېرى تەڭداشسىز قۇدرەتلىك يەككە يېگانە ياراتقۇچىنىڭ بارلىقىغا بولغان كۈچلۈك ئىلمىي دەلىللەر كۆپەيمە كتە، بىئولوگىيە، فىزىكا تەبىئەت، ئاسترونومىيە ئالىملىرى ئۆز ئارا ھەمكارلىشىپ ئىلم مۇنبىرىنى تىكلىمەكتە بۇ ئەينى ۋاقىتتا ئاللاھنىڭ تەڭداشسىز ئۇلۇغلىقىنىڭ مۇنبىرىدۇر » ھېربېرت سپېنسر«تەربىيە »ناملىق ئەسىرىدە مۇنداقدە پ يازغان: « ئىلىم خۇراپات بىلەن زىتلىشىدۇ، ئەمما دىننىڭ ئەسلىسى بىلەن زىتلاشمايدۇ كۆپلىگەن يۈزەكى تەبى ئىي پەن ئىلىملىرىدە دىنسىزلىق روھى باردۇر. ئەمما يۈزەكىلىكتىن يۈكسىلىپ، ھەقىقىي مەنىد ىكى ئىلىم سەۋىيىسىگە كۈتۈرۈلگەن ئىلىم مۇنداق دىنسىزلىق روھىدىن يىراقتۇر، ئەلۋەتتە تەبى ئىي پەن ئىلىملىرى بىلەن شۇغۇللىنىش ئىبادەتتۇر. چۈنكى تەبىئىي پەن ئىلىملىرىگە ئىچكىرىل ەپ كىرىش بىز سىرلىرىغا يېتىپ بولالماي دەرتلىنىۋاتقان ۋە ئاستا ئاستا بىلىۋاتقان شەيئى لەرنىڭ ئېسىللىكىنى ئېتىراپ قىلىش، ئاندىن ئۇلارنى ياراتقان زاتنىڭ چەكسىز قۇدرىتىنى تو نۇش دېمەكتۇر. بۇ ئاغزاكى تەسبىھ (ئاللاھنى مەد ھىيىلەش ) ئەمەس، ئەمەلىي تەسبىھتۇر مۇ نداق ئىلىملەرگە قىلىنىدىغان ھۆرمەتمۇ مەنىسىز ھۆرمەت ئەمەس، بەلكى ئەقىل، تەپەككۇر ۋ ە ۋاقىتنى قۇربان قىلىش بەدىلىگە كەلگەن قىممەتلىك ھۆرمەتتۇر بۇنداق ئىلىم كىشىلە رگە ئاللاھنىڭ قانداق شەكىل ۋە قانداق كەيپىياتتا ئىكەنلىكىنى چۈشەندۈرۈشنىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكىنى بىلدۈرۈشتە ئىستىبدات يولىنى تۇتمايدۇ، لېكىن بىزگە بۇ مۇمكىن ئەمەس لىكنى چۈشەندۈرۈش ئۈچۈن مۇناسىپ يولنى تۇتىدۇ ۋە ئىنساننى ئەقلى يېتىدىغان بارلىق ساھە لەرگە باشلاپ بېرىپ، ئاخىرىدا ئەقىلنىڭ سىرتىدا بولغان چېگرادا توختايدۇ شۇ ۋاقىتتا دەيدۇكى ئىنساننىڭ ئەقلى شۇنچىلىك يەرگىچە يېتىدۇ، ئەمما ئەقىل ئىدراك قىلالمايدىغان ئال ەملەر كۆپۇ »: ھېربېرت يۇقىرىقى سۆزلىرىگە مىسال كەلتۈرۈپ مۇنداق دەيدۇ« بىر تامچە سۇنى (1) islamawazi.net كۆرگەن ئالىم ئۇنىڭ ئوكسگېن بىلەن ھىدروگېندىن مەلۇم نىسبەتتە تەركىب تاپقان س ۇ ئىكەنلىكىنى، ئەگەر ئۇ ئۆزىنىڭ شۇ نورماللىقىدىن ئۆزگىرىپلا كەتكەندە، سۇ ئەمەس، باشقا نەرسىگە ئايلىنىپ قالىدىغانلىقىنى ئۇبدان بىلىدۇ بۇنىڭدىن ئاللاھ تائالانىڭ قۇدرىتىنى ۋە ھېكمەت بىلەن شۇنداق ئورۇنلاشتۇرغانلىقىنى چۈشىنىدۇ مۇنداق ئالىمنىڭ ئىلمى سۇ تامچىسىنى پەقەت بىر تامچە سۇ خالاس، دەپ بىلىدىغان ئالىمنىڭ ئىلمىدىن ئەلۋەتتە يۇقىرى ۋە كۈچلۈك ئىلىمدۇر شۇنىڭدەك، بىرتال قار دانىسىنى كۆرگەن ئالىممۇ ئۇنىڭدىكى بەدىئىي سەنئەتنى، دىققەت بىلەن لايىھىلەنگەن گۈزەللىكنى كۆرىدۇ شۈبھىسىزكى، بۇنىڭ بىلەن ئاللاھنىڭ ماھارىت ىنى ۋە ھېكمەتلىك ئىش قىلىدىغانلىقىنى بىلىدۇ ئەمما شەيئىلەرگە يۈزەكى باقىدىغان ئالىم قار دانىسىنى«مۇزلىغان سۇ »دەپلا كۆرىدۇ، بەس » بەزى ئاتالمىش ئىلمىي ھەقىقەتلەرنىڭ ساختىلىقى ئاتېئىزمچىلار دەۋر سۈرگەن زامانلاردا ئۆزگەرمەس ئىلمىي ھەقىقەتلەر دەپ تەشۋىق قى لىنغان نۇرغۇنلىغان ئاتالمىش ئىلمىي ھەقىقەتلەر زامانىمىزدا ئىلىم-پەننىڭ تەرەق قىي قىلى پ يېڭى بىر دەۋرگە ئۆتىشى بىلەن خۇددى ئاتېئىزمچىلارنىڭ ياراتقۇچىنى ئىنكار قىلىشنى ئاساسلىق ماۋزۇ قىلغان نەزىرى يىلىرى سەھنىدىن چۈشكەندەكلا بىر- بىلەپ سەھنىدىن چۈشۈشكە باشلىدى تۆۋەندە بۇ ماۋزۇدا بىر قانچە مىسال بې رى: لىدۇ (1) ئۆتمۈشتىكى«ماددا پانىيلىققا يۈز تۇتمايدۇ »دەيدىغان ئاتالمىش ئىلمىي ھەقىقەت قۇرئان كەرىم: دىكى﴿ئاللاھتىن باشقا ھەممە نەرسە پانىيلىققا يۈز تۇتقۇچىدۇر ﴾(1) دېگەن دىنىي ھەقىقەتكە زىت كېلىدۇ. بۇ ئىككى نەزىرىي ىنىڭ قايسىسى توغرا بۈگۈنكى كۈندىكى ھەممە ئېتىراپ قىلىدىغان ئىلمىي ھەقىقەت تەرەققىي قىلغان ئىلى م پەن: سايىسىدا مۇنداق دەپ جاكارلايدۇ«ماددا ھەر زامان پانىيلىققا يۈز تۇتقۇچىدۇر ي ىللارنىڭ ئۆتۈشى بىلەن ئۇنىڭ ئۆز خۇسۇسىيىتىنى ۋە ماھىيىتىنى يوقىتىپ باشقا ئې نىرگىيىلەرگە ئايلىنىپ قېلىشى ئۇنىڭ پانىيلىققا يۈزلەنگەنلىكىنىڭ دەلىلىدۇر »(2): دارۋېننىڭ ئىنساننىڭ يارىتىلىش قىسسىسى ھەققىدە«ئادەم مايمۇندىن ئۆزگەرگەن » د ەيدىغان ئاللىبۇرۇن سەھنىدىن چۈشكەن خىيالىي نەزىرى يىسى يارىتىلىشنىڭ باشلىنىش قىسسىسىنى بايان قىلغان ق ۇرئان كەرىم: ئايەتلىرىدىكى﴿شۈبھىسىزكى، بىز ئىنسا ( ن يەنى ئادەم ئەلەيھىسسالام)نى قارا لايدىن ياسىلىپ شەكىلگە كىرگۈزۈلگە ( ن )چەكسە جىرىڭلايدىغان قۇرۇق لايدىن ياراتتۇق﴾(2) دېگەن دىنىي ھەقىقەتكە زىت كېلىدۇ تەپسىرشۇناسلار بۇ ئايەتتىكى«قارا لاي»نى يىللارنىڭ ئۆ تۈشى بىلەن رەڭگى ئۆزگىرىپ كەتكەن سېسىق پۇرايدىغان قارا لاۋا، دەپ تەپسىر قىلىدۇ ھازىرقى زاماندا ئىسپاتلا نغان: ئىلمىي ھەقىقەت مۇنداق دەيدۇ«ھاياتلىقنىڭ باشلىنىشى پاتقاقلىق قارا لاۋىدىن ئى بارەت بولغا ن بۇ لاۋا پاتقىقىدىنMETHANE، گېزىH2S گېزى ۋەAMMONIA گېزى قاتارلىق سېسىق پۇرايدىغان گازلار چىقاتتى (1) قەسەس سۈرىسى 88 ئايەت ئايەت (3) ئاۋۋالقى ئىنسا ( ن ئادەم ئەلەيھىسسالام)نىڭ تۇپراقتىن يارىتىلغانلىقى قۇرئان كەرىمنىڭ كەسكىن خەۋىرى بولۇپ زامانىمىزدا ئىسپاتلانغان ئىلمىي ھەقىقەتلەر بىلەن مۇۋاپىقل ىشىدۇ، مۇندىن باشقا ئىنسان ۋۇجۇدىدا بولغان 18 ت ۈرلۈك ئېلېمېتنىڭ تۇپراق جىسمىدا بار ب ولغان 18 تۈرلۈك ئېلېمېنتنىڭ ئۆزى ئىكەنلىكىمۇ ھازىرقى زامان دىكى ئىلىم- پەن ئىسپاتلىغ ان ئىلمىي يەكۈندۇر (4) ئەسىرگە كەلگىچە تىببىي مۇتەخەسسىسلىرى بوۋاقنىڭ تۆرىلىشىدە ئانىنىڭ ھېچقانداق رولى يوقتۇر، ئۇنىڭ پەقەت با لا تۆرەلگەندىن كېيىن ئۇنى ئوزۇقلاندۇرۇش ۋ ە قۇرسىقىدا ساقلاشتىن باشقا رولى بولمايدۇ، بالا پەقەت ئەرنىڭ سپېرمىسىدىنلا تۆرى لىدۇ، دەپ ئېتىقاد قىلاتتى 18 ئەسىرنىڭ باشلىرىدا يۇقىرىقىسىغا تامامەن زىت كېلىدىغان ئى لمىي نەزىرى يە ئوتتۇرىغا چىقىدۇ ۋە بالىنىڭ تۆرىلىشىدە ئەرنىڭ سپېرمىسىنىڭ ھېچقانداق رولى يوق ئۇ پەقەت ئايالنىڭ بەچچىدانىدىكى سپېرمىنى پائالىيەتكە كۆتىرىشتىن باشقا خىزمەت قىلمايدۇ، د ەپ ئېتىقاد قىلغان ئەسىرنىڭ ئاخىرى ۋە 20 ئەسىرنىڭ باشلىرىدا، بالا ئەر بىلەن ئايال ھ ەر ئىككىسىنىڭ سپېرمىسىدىن تۆرىلىدۇ ب ۇنىڭدا ئەر بىلەن ئايال ئىككىسىنىڭ رولى ئوخشاشتۇر دەيدىغان ئىلمىي ھەقىقەت ئوتتۇرىغا چىقتى ۋە مېدىتسىنا ئىلمى ساھەسىدىكى بارلىق مۇتەخەسسىسلەر ۋە ئالىملار بۇ ئىلمىي نەزىرى يىنىڭ توغرا ئىكەنلىكىدە ھەممە بىردە كئىتتىپاققا كەلدى ئەمما قۇرئان كەرىم بۇھەقىقەتنى مۇندىن 14 ئەسىر بۇرۇنقى چاغلاردىلا ئېلان قىلغان: ﴿شۈبھىسىزكى، بىز ئىنساننى (ئەر بىلەن ئايالنىڭ) ئارىلاشما سپېرمى دىن ياراتتۇق﴾(1) دېمەك، دىننىڭ ئەسلىسى بىلەن، توغرا ئىسپاتلانغان ئىلمىي ھەقىقەتلەر بىر بىرىگە تامامەن ماسلىشىدۇ بۇ ئىككىسىنىڭ ئۆز ئارا زىتلىش ىشى مۇمكىن ئەمەس.
جاۋاب: غەرب ئەللىرىدەدىن نامى بىلەن كۆپلىگەن ئۇرۇشلارنىڭ يۈز بەرگەنلىكى ھەقىقەت، لېكىن مۇشۇ سەۋەب بىلەن با رچە دىنلارنى ئۇرۇشلارغا سەۋەب بولىدۇ، دەپ ھۆكۈم قىلىشقا بولامدۇ دىننى ئۇنىڭ قايسىدىن بولۇشىدىن قەتئىينەزەر مۇتلەق رەت قىلىش توغرىمۇ ئەلۋەتتە بۇ ئابزاسلارغا نەزەر يۈرگۈزگەندە مەلئۇن ئاپپاق غوجىنىڭ ئىسلام دىنىي نامىدىن ئۇيغۇر خەلقىنى ئەزگەنلىكى، ئازدۇرغا نلىقى ۋەدىن نامى بىلەن دۆتلەشتۈرگ ەنلىكى كۆز ئالدىمىزدا كۆرۈنىدۇ ئۇيغۇرلارنىڭ بۈگۈنكى كۈنگە قېلىشىغا ئىسلام دىنى سەۋە ب بولغانمۇ ياكى ئىسلام دىنىنى شەخسىي مەنپەئەتى ئۈچۈن يامان غەرەزلىك ئىستىمال قى لغان ئازغۇن غوجىلار مۇ ئەگەر بىز بۇنىڭغا ئىسلام دىنى سەۋەبچى دەپ قارايدىغان بولساق، ئىسلام دىنىنىڭ قاراخانىيلار ۋە سەئىدىيە خاندانلىقى دەۋرىدە ئۇيغۇرلارغا ئاتا ق ىلغان بۈي ۈك مەدەنىيىتىگە نېمە دەي م ىز پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام خاۋارىجلار توغرىسىدالله“ئۇلار قۇرئان ئوقۇيدۇ، لېكىن قۇرئان (1) ئىنسان سۈرىسى 2 ئايەت ئۇلارنىڭ گاللىرىدىن ئۆتمەيدۇ، ئۇلار خۇددى ئوق پاچاقتىن چىقىپ كەتكەندەك دىندىن چىقىپ كېتىدۇ، مۇسۇلمانلارنى ئۆلتۈرىدۇ ۋە كاپىرلار بىلەن كارى بولمايدۇ، ئەگەر مەن شۇ تۈردىكى ئادەملەرنى ئۇچرىتىپ قالىدىغان بولسام، ئۇلارنى ئاد قەۋمىگە ئوخشاش ھالاك قىلغان بولاتتىم”دېگەن (1) ماقۇل، دىنىي ئەقىدە ئاشۇ ئۇرۇشلارغا ئېلىپ باردىمۇ دەپ پەرەز قىلىپ تۇرايلى، غەرب ئەللىرىدە“دىننى سىياسەتتىن ئايرىش” تۈزۈمى دىننىڭ ئورنىغا چۈشكەندىن كېيىن ئۇر ۇش توختىدىمۇ ئىنسانىيەت تارىخىدا مىسلى كۆرۈلۈپ باقمىغان دەرىجىدە ئىككى قېتىملىق دۇنيا ئۇرۇشى سەۋەبلىك يۈز بەرگەن قىرغىن چىلىق، ۋەيرانچىلىق ۋە بۇزغۇنچىلىقدىن سەۋەبىدىن يۈز بەرگەنمۇ كاپىتالىزم ۋە سوتسىيالىزم دۆلەتلىرى ئاجىز دۆلەتلەرنى بېسىۋېلىش ۋ ە مۇستەملىكە قىلىۋېلىش ئۈچۈن قوزغىغان ئۇرۇشلار دىنىي ئۇرۇشلارمىدى ئىراق، سۇمالى چېچەنىستان، ئافغانىستان ۋە ئىراقلاردا يۈز بەرگەن ۋە يۈز بېرىۋاتقان ئۇرۇشلارد مۇ ىنىي ئېتىقاد سەۋەبلىك يۈز بەرگەنمۇ ئەگەر ھەركىم دىنغا باھا بېرىشتە ئىنساپلىق بولىدىغان بولسا، ھەر بىر ئىشنى ئۆز ئورنىدا قويىدۇ، بىر دىننىڭ سەۋەبىنى باشقا بىر دىنغا ئارتمايدۇ ئۇنداق بولمىغاندا دىنغا بەرگەن ب اھا ئىلىم ۋە ئەق ىل تونىغا ئۇرىنىۋالغان ھاۋايى- ھەۋەس خاراكتېرىدىكى باھا بولۇپ قالىدۇ.
جاۋاب: ھېسسىي ئەزالار كىشىلەر مۇھتاج بولىد ىغان نەرسىلەرنىڭ ھەممىسىنى بىلىشنىڭ يولى ئەمەس، ھېسسىي ئەزالار بىلەن بىلىشكە تېگىشلىك نەرسىلەرنى ھېسسىي ئەزالار ب ىلەن بىلىش، ئەقىل ئارقىلىق بىلىشكە تېگىشلىك نەرسىلەرنى ئەقىل ئارقىلىق بىلىش ئوتتۇرىسىدا زىتلىق مەۋجۇد ئەمەس شۇنى بىلىش كېرەككى، تەبىئىي پەن ب ىلەن ھەقدىن ئوتتۇرىسىدا زىتلىق مەۋجۇد ئەمەس ھەقىقىيدىن ئىلىم-پەن مېتودىنى مەرىپەتكە يېتىشنىڭ يولى دەپ ئېتىراپ قىلىدۇ، لې كىن ئۇ بارلىق مەرىپەتلەرنى بىلىشنىڭ يولى ئەمەس دەپ قارايدۇ چۈنكى بەزى مەرىپەتلەر نە قى ل (رىۋايەت) ئارقىلىق ھېس قىلىنىدۇ يەنە بەزى مە رىپەتلەر ئەقل بىلەن يەكۈن چىقىرى ش يولى ئارقىلىق بىلىنىدۇ يەنە بەزى مەرىپەتلەر پەقەت پەيغەمبەرلەرنىڭ يولى ئارقىلىق لا ھ ېس قىلىنىدۇ ۋە بىلىنىدۇ ئەقىللىق كىشى مەرىپەت تۈرىگە قارىتا بۇ مەرىپەت يوللىرىن ىڭ ھەممىسىدىن پايدىلىنىدۇ ئەمما ئەقىلسىزلار بەزى مەرىپەتيوللىرىنى قوبۇل قىلىپ يەنە بەزىلىرىنى ئىنكار قىلىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن كىشىلەر- تەبىئىي پەن يېتەلمەيدىغان شۇ مەرىپەتلەرگە قاتتىق ئېھتىياجى بولغانلىقى ئۈچۈن قايسىبىر دىنغا-گەرچە ئۇدىن باتىلدىن ياكى ئۇنىڭدا بەزى قارا شلار خاتا بولسىمۇ- ئېسىلىشنى ئەۋزەل كۆرىدۇ كىشىلەرنىڭ كۆپلىگەن كائىنات كۆرۈنۈشلىرىنى چۈشىنىشىگە ياردەم بەرگەن ۋە ئۇلارنىڭ تۇرمۇشىغا كۆپ ئوڭايلىق يارىتىپ بەرگەن زور ئىلمىي كەشپىياتلار- خاتا چۈشەندۈرۈش سەۋەبىدىن- كۆپلىگەن كىشىلەرنى ئېزىقتۇرۇپ، تەجرىبە ئىلىمي ئىنساننى دىندىن بىھاجەت قىلىدىكەن، بەلكىد ىن مەغلۇب بولغان جايلاردا تەجرىبە ئىلمىي غەلىبە قىلىدىكەن دېگەن ئويغا كەلتۈرۈپ قويغان ئىدى بىرىنچى ۋە ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشلىرى بۇ تۈردىكى مەغرۇرلۇق دەرىجىسىنى خېلى پەسەيتىۋەتتى ئاتېئىزمچىلار بىلەن سىكۇلارىزمچىلار كۆپلىگەن كىشىلەرگە ئىلمىي ھەقىقەتلەردىن ىي دەۋالارنى يوققا چىقىرىپ تاشلايدۇ ۋە ئاتېئىزم نەزىرى يىلىرىنى قوللايدۇ دەپ خىيا ل قىلدۇرۇش تا غەلىبە قىلىپلا قالماستىن، بەلكى ئۇلارنى ئاتېئىزم كۆز قارىشى يالغۇز ئىلمىي قار اشتۇر دەپ خىيال قىلىدۇرۇشتا غەلىبە قىلغان شۇ سەۋەبتىن بەزى كىشىلەرنىڭ نەزىرىدە ئاتېئى زمدىن ئىبارەت بۇ پۈچەك ئېقىم ئىلىم-پەن ئۇقۇمىنىڭ بىر قىسمىغا ئايلىنىپ قالغان ئەمەلى يەتتە ئا تېئىزم پەلسەپىسى ئىلمىي ھەقىقەت ئۈستىگە قۇرۇلغان بىر پەلسەپە ئېقىمى ئەمەس، ئەلۋەتتە دەممەھۇم ڭىنملااسسىھيەلەئ ىكىلرەبمەغيەپ.
جاۋاب: : بۇ مۇنداق
(1) مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىكى ئەرەبلەرگىلا خاس بولماستىن، بەلكى پۈتۈن ئىنسانىيەتكە قارىتىلغان ئومۇمىي پەيغەمبەرلىك ئىدى چۈنكى ئىسلامدىنى پۈتۈن ئىنسانىيەت ئۈچۈن كەلگەندىن شۇڭا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئىسلام دەۋىتىنى ئىنسانلارغا تۇنجى قېتىم ئوچۇق–: ئاشكارا جاكارلىغاندا مۇنداق دېگەن«ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەردىن ھەر بىرى ئۆز قەۋمىگە خاس قىلىپ ئەۋەتىلگەن، ئەمما مەن پۈتۈن ئىنسانلارغا ئومۇمىي پەيغەمبەر بولۇپ ئاللاھ تەرىپىدىن ئەۋەتىلدىم»(1)
(2) قۇرئان كەرىمنىڭ، سۈرە ۋە ئايەتلىرىگە نەزەر سالىدىغان بولساق قۇرئان كەرىمنىڭ پۈتۈن ئىنسانلارنى ئاللاھنىڭ ھەق دىنىغا دەۋەت قىلىۋاتقانلىقىنى بايقايمىز خۇددى قۇياشتەك روشەن بولغان بۇ ئالەمىي پاكىت قۇرئان كە رىمنىڭ مەككىدە چۈشكەن ئاۋۋالقى ئايەت ۋە سۈرىلىرىدىلا ئېنىق نامايان بولماقتا﴿ ئى مۇھەممەدۇ بىز سېنى پۈتۈن جاھان ئەھلى ئۈچۈن پەقەت رەھمەت قىلىپ لا ئەۋەتتۇق﴾(2)
(3) پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ نىشان– مەقسەتلىرىدە ئەسلا ئۆزگىرىش بولۇپ باققان ئەمەس، بەلكى ئۇ باشتىن ئاخىر ئۆزىنىڭ پۈتۈن ئىنسانىيەت ئۈچۈن ئەۋەتىلگەن رەھمەت پەيغەمبىرى ئىكەنلىكىنى جاكارلاپ كەلگەن ئاللاھ تائالانىڭ كۆرسەتمىسىگە ئاساسەن شەرىئەت ئەھكاملىرىنى تۇرغۇزۇشتا تەدرىجىي يۈكسىلىش ئۇسۇلىنى قوللانغان بۇ ناھا يىتى تەبىئىي ۋە مەنتىقلىق ئۇسۇل ئىدى چ ۈنكى ئىنسانلارنىڭ تۇرمۇشىغا چوڭقۇر سىڭىپ كە تكەن ئۆرپ– ئادەتلەرنى بىر يوللا ئەمەلدىن قالدۇرۇش ئاسانغا چۈشمەيدۇ ۋە ئەقىلغىمۇ س ىغمايدۇ شۇڭا ئىسلام دىنى ئىنسانلار قەلبىگە ئالدى بىلەن ئىسلام ئەقىدىسىنى چوڭقۇر سىڭدۈ رۈشنى مەركەزلىك تۇتۇپ، بۇ ئارقىلىق ئەقىلنى ئە قىدە بىلەن مۇستەھكەملىگەن، ئاندىن شەرى ئەت ئەھكاملىرىنى تەتبىقلاشقا ئاساس سالغان ھەمدە ئىنسانلار ئادەتلەنگەن ئۆرپ– ئادەت لەرنى ئۆزگەرتىشنىڭ چارە– تەدبىرلىرىنى ئوتتۇرىغا قويغان ھاراق بىلەن ئۆسۈم مۇئامىلى سىنىڭ تەدرىجىلىك ئۇسۇلى بىلەن ئاخىرى قەتئىي ھارام قىل ىنغانلىقىمۇ بۇنىڭ مىسالى ئىسلا م دىنىنى ڭ مەككىدىكى دەۋەت باسقۇچى ئىسلام ئەقىدىسىنى ئىنسانلارنىڭ قەلبىگە چوڭقۇر يىلتىز تارتقۇزۇش باسقۇچى بولۇپ، مەدىنىدىكى باسقۇچى شەرىئەت ھۆكۈملىرىنى تەدرىجى تۇرغۇزۇش باسقۇچى ھېسابلىنىدۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ كۆ پ ئايالى بولغانلىقى.
جاۋاب: ەك ش-ش ۈبھىلەرگەر ەددىيە سەۋەب نېمە: بۇنىڭ ھېكمىتى ۋە سەۋەبى تۆۋەندىكىچە
(1) پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام تۇنجى ئايالى ھەزرىتى خەدىجە رەزى يەللاھۇ ئەنھا بىلەن ياش ۋاقتىدا ئۆيلەنگەن بولۇپ، ھەزرىتى خەدىجە ئۇ ۋاقىتتا 40 ياشتا ئىدى ئۇنى ڭ ئۈستىگە ئۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا ياتلىق بولۇشتىن بۇرۇن ئىككى قېتىم ياتلىق بولغان ئىدى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭ بىلەن 28 يىل تۇرمۇش كەچۈرۈپ تاكى ئۇ ۋاپات بولغانغا قەدەر يالغۇز ئۇنىڭ بىلەنلا ئۆي- ئوچاقلىق بولغان ئىدى پەيغەمبەر ئەلە يھىسسالام ھاياتىنىڭ ئاخىرقى پەيتىگىچە ھەزرىتى خەدىجەنى ئەسلەپ ئۆتكەن ئىدى
(2) پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھاياتىنى ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىكتىن بۇرۇنقى ۋە كېيىنكى تەرجىمىھاللىرىدىن ئېنىق كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇكى، ئۇ زات ھەرگىزمۇ شەھۋانىي ھەۋەسكە بېرىلىدىغان زات ئەمەس ئىدى ياش ۋاقتىدا بىر ئايال بىلەن كۇپايىلىنىپ ئۆتكەن بىر ئادەم ئەللىك ياشقا كىرىپ قالغان ۋاقتىدا قانداقسىگە توساتتىنلا جىنسىي ھەۋەسنىڭ ئىگىد ارچىلىق قىلىشى ئاستىدا قالىدىغان بولۇپ قالىدۇ ئۇ ياش ۋاقتىدا باشقا ياشلارغا ئوخشاش ب ۇ خىل لەززتلەردىن بەھرىمەن بولۇش پۇرسىتىگە پۈتۈنلەي ئىگە ئىدى لېكىن بىر ئايال بىلە نلا ئۆتتى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاياللىرى ئىچىدە قىز ئالغان ئايالى پەقەت ھە زرىتى ئائى شە رەزىيەللاھۇ ئەنھا ئىدى ق الغانلىرىنىڭ ھەممىسى دېگۈدەك تۇل ئاياللار ئىدى پەيغە مبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ بۇ ئاياللارنى نىكاھىغا ئېلىشى بىرىنچىدىن ئىنسانىي پەزىلەت، ئىككىنچىدىن شەرئىي مەقسەت بولۇپ، ھېچبىرىنى شەھۋەت ئۈچۈن ئالغان ئەمەس غازاتلاردا شېھىد بولغانلارنىڭ تۇل قالغان ئاياللىرىنى نىكاھىغا ئېلىش ئارقىلىق ئۇلارنىڭ بېشىنى س ىلاشتا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام باشقىلارغا ئۈلگە بولغاندەك، ئەرەب قەبىلىلىرىنى بىرلەش تۈرۈش ۋە بۇ يېڭى دىننى ئۇلارنىڭ قوللىشى بىلەن يۈكسەلدۈرۈش نىيىتى بىلەن ئوخشاش بولمىغان قەبىلىلەردىن ئۆيلىنىشتىمۇ ئۈلگە ئىدى چۈنكى ئەرەبلەر ئوڭايلىق بىلەن باشقا قەب ىلىلەر بىل ەن قۇدا– باجا بولمايدۇ، بولغاندا ئۇلارنى ئۆز ئائىلىسىنى قوغدىغاندەك جان تىكىپ ق وغدايدۇ
(3) پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام يېشىدا، بىر ساھابىدىن تۇل قالغان ھەزرىتى سەۋدە رەزىيەللاھۇ ئەنھاغا ئۆيلىنىدۇ ئۇنىڭغا ئۆيلى نىشتە ئۇنىڭ ھۆسىن– جامالىنى كۆزلەپ ئەمەس بەلكى مەرھۇم ساھابىنىڭ ئىسلام دەۋىتى يولىدىكى خىزمەتلىرىنى قەدىرلەش ۋە بۇ ئاي النىڭ بېشىنى سىلاشنى مەقسەت قىلغان ئىدى (4 ) ھەزرىتى ئائىشە بىلەن ھەزرىتى ھەفسەلەرگە ئۆيلىنىشى ئەڭ ساداقەتمەن ساھابىلىرى ئەبۇ بەكرى بىل ەن ئۆمەرگە بولغان كۈچلۈك دوستلۇق ئالاقىسىنى نامايان قىلىش ئۈچۈن ئىدى
(5) پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەزرىتى ئۇممۇ سەلەمە رەزىيەللاھۇ ئەنھاغا ئۆيلىنىشىدىكى سەۋەب ئۇھۇد غازىتىدا ئېرى شېھىد بولغان بۇ ئايالغا تەسەللى قىلىش ئۈچۈن ئىدى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنى نىكاھىغا ئالماقچى بولغىنىدا، ئۇ ئۆزىنىڭ قېرىپ قالغانلىقىنى بىلدۈرۈپ، بۇ نىكاھ ئۈچۈن ئۆزۈر سورايدۇ لېكىن پەيغەمبەر ئەلەيھىس سالام ئۇنىڭ كۆڭلىنى ياساپ ئىنسانىي ئالىيجاناپ پەزىلەت بىلەن ئۇنى نىكاھىغا ئالىدۇ
(6) ئەبۇ سۇفياننىڭ قىزى ھەزرىتى رەملە ئەينى ۋاقىتتا ھەبەشىستانغا ئېرى بىلەن ھىجرەت قىلغان بولۇپ، ئېرى خرىستىئان دىنىغا كىرىپ كەتكەن ۋە ئۇنى مۇساپىرچىلىقتا تاشلىۋەتكەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بۇ شۇم خەۋەرنى ئاڭلاپ ھەبەشىستان پادىشاھى دەممەھۇم ڭىنملااسسىھيەلەئ ىكىلرەبمەغيەپ ەدىققەھ نەجاشىغا ئەلچى يوللاپ، ھەزرىتى رەملەنى يات يۇرتتىكى غۇربەتچىلىكتىن ۋە مەككە مۇشرىكلىرىنىڭ زۇلمىدىن قۇتۇلدۇرغان ھالدا نىكاھىغا ئالغان بۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭ مەككە مۇشرىكلىرىنىڭ ئەڭ كاتتىسى بولغان دادىسىنى ئىسلامغا مايىل قىلىشنى كۆزلىگەن (7، ) ھەزرىتى جۇۋەيرىيە غازاتتا ئەسىرگە چۈشۈپ قالغان ئايال ئەسىرلەردىن بولۇپ دادىسى بەنى مۇستەلەق قەبىلىسىنىڭ ئاقساقىلى ئىدى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنى نىكاھىغا ئېلىش ئارقىلىق ئەسىرلىكتىن ئازات قىلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن مەزكۇر قەبىلە بىلەن مۇنا سىۋەتنى ياخشىلاپ، ئۇلارنىڭ ئىسلامغا كىرىشى ئۈچۈن شەرت– شارائىت ھارىزلايدۇ
(8) ھەزرىتى سەفىيە بەنى قۇر ەيزە يەھۇدىيلىرىنىڭ كاتتىبېشىنىڭ قىزى بولۇپ، ئەسىرگە ئېلىنغان ئايال ئىدى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنى نىكاھىغا ئېلىش ئالدىدا، ئۇن ىڭ يا ئۆز ئەھلىگە قايتىش ياكى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ نىكاھىدا بولۇش ئىختىيارىنى بەر گەندە، ئۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنى تال لايدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ، نىكاھقا رازى بولغان ئىدى
(9) پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەزرىتى زەينەبنى نىكاھىغا ئېلىشى بۇ ھەقتىكى شەرىئەت ئە ھكامىنى ئىجرا قىلى پ كۆرسىتىش ئۈچۈن بولغان ئىدى چۈنكى ھەزرىتى زەينەب زەيد ئىبنى ھارىسەنىڭ خوتۇنى ئىدى زەيد ئىبنى ھارىس ەنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بېقىۋالغان ئىدى ھەزرىتى زەينەب كېيىن ئۇنىڭدىن ئايرىلىپ كەتكەن ئەرەبلەرنىڭ شۇ ۋاقىتتىكى ئادىتى بويىچە، ئۆزىنىڭ بېقىۋالغان بالىسىنىڭ قويۇپ بەرگەن ئايالىنى ئېلىش چەكلىنەتتى ئەمما ئىسلام دىنى نەسەبنى قوغداشقا ئەھمىيەت بەرگەنلىكتىن، بېقىۋېلىنغان بالىنىڭ ئەسلى نەسەبىنى ساقلاپ قېلىشىنىڭ لازىملىقىنى نامايان قىلىش ۋە ئەرەبلەردىكى بۇ ئاساسسىز چەكلىمىنى ئەمەلدىن قالدۇرۇشنى قارار قىلغان شۇ سەۋەبتىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ھەزرىتى زەينەبنى نىكاھىغا ئالغان بۇ ئەينى ۋاقىتتا ئاللاھنىڭ ئەمرى بىلەن بولغان ئىش بۇ ھەقتە ئاللاھ تائالا: مۇنداق دېگەن ﴿ مۆمىنلەرگە ئۇلارنىڭ بالا قىلىۋالغان، ئوغۇللىرى قويۇپ بەرگەن خوتۇنلىرىنى نىكاھلاپ ئالسا گۇناھ بولماسلىقى ئۈچۈن ئۇنى (زەينەبنى) زەيد قويۇۋەتكەندىن كېيىن ساڭا نىكاھلاپ بەردۇق﴾(1) مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ھاقارەت قىلىش ئىسا ئەلەيھىسسالا منى ھاقا تل رە ىگەنلىكتۇر.
جاۋاب: ۇ م ھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ شەنىگە تىل تەككۈزگەنلەرنى ئۇلارنىڭ دىنى ھەرگ ىز قوللىمايدۇ چۈنكى ئاللاھ تەرىپىدىن كەلگەن ساماۋىي دىنلارنىڭ مەنبىئى ۋە غايىسى بىردۇر پەيغەمبەرلەر ئۆزئارا قېرىنداشلاردۇر ئاللاھنىڭ دىنىغا ئىشىنىدى غ ان ئادە م ئاللاھنىڭ، پەيغەمبەرلىرىنى سۆيىدۇ ئۇلارنىڭ ھەممىسىگە ئىمان ئېيتىدۇ ئۇلاردىن بىرەرسىگە ھ اقارەت قىلىشنى ئىمانسىزلىق دەپ بىلىدۇ شۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىدىن بىرەرس ىنى ئىنكار قىلغان كىشىنىڭ ئىمانى قوبۇل بولمايدۇ ئىلىم- پەننىڭ تەرەققىي قىلىشى ۋە تۈرلۈك كەشپىياتلارنىڭ ئېچىلىشىغا ئەگىشىپ، ئىسلام دىنىنىڭ ھەقلىقى ۋە زامان تەرەققىياتى بىلەن ماسلى شىش، ئىلىم- پەنگە ئۈندەش، ئەقىلنى
(1) ئەھزاب سۈرىسى 37 – ئايەت ئىشلىتىشكە تەشەببۇس قىلىشقا ئوخشىغا ئېسىل تەرەپلىرى دۇنيا خەلقىنى قايىل قىلىشقا باشلىدى يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ئىسلام دىنىنىڭ ياۋروپا ئەللىرىدە، خۇسۇسەن ئىلىم، مەدەنىيەت تەرەققىي قىلغان ئەرردە ناھايىتى تىز تارقىلىشقا با شلىشى بىلەن دۇنيادا سان جەھەتتە ئەڭ چوڭدىن سانىلىپ كەلگەن خىرىستىئان دىنىنىڭ ئالدىغا ئۆتۈپ كېتىش ئالدىدا تۇرىۋاتقانلىقى غەرب دۇنياسىدىكى بەزى رادىكال دىنچىلارنىڭ ئوغىسىنى قاينىتىۋەتتى شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ئىسلام دىنىنىڭ ئالدىنى توسۇش ئۈچۈن دىنىي ئەسەبىيەتت ۈرتكىسى بىلەنلا ئىسلام دىنىنى ۋە ئۇنىڭ ئۇلۇ پەيغەمبىرى ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى كەلسە-، كەلمەس ئەيىبلەش ھەتتا ھەجۋى رەسىمىنى سىزىشقىمۇ بېرىپ يەتتى بۇ ئەينى ۋاقىتتا دۇنيادىكى بىر يېرىم مىلياردقا يېقىن مۇسۇلمان خەلقنىڭ غۇرۇرىنى زىدىلىگەنلىك بولۇپ، ئىنسانلارنىڭ ئەقىدىسىگە ھۇجۇم قىلغان پىكرىي تېررۇرلۇقتۇر بۇ ئەخلاقسىزلىقنى ئىنسانىيەت ئەپۇ قىلمايدۇ، ئەلۋەتتە ئاللاھ تائالا تەرىپىدىن كەلگەن پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەممىسى ئۆز ئارا قېرىنداشلاردۇر ئۇلارنىڭ غايىسى بىر، ئەقىدىسى بىر، تۇتقان يولى بىر، ۋەزىپىسىمۇ ب ىردۇر ساماۋىي دىنلارنىڭ شەرىئەت تەكلىپلىرى ئوخشاش بولمىسىمۇ، ئۇلارنىڭ كىشىلەرنى ئاللاھ تائا لانى بىر بىلىپ ئۇنىڭغىلا ئېتىقاد ۋە ئىبادەت قىلىشقا چاقىرىشتىن ئىبارەت دەۋىتى بىر خىلد ۇر جورج بىرناردشۇ مۇنداق دەپ يازىدۇ: «ئىسلام پەيغەمبىرى مۇھەممەد (ئەلەيھىسسالا )م ئىسانى ئېتىراپ قىلاتتى، ئۇنى خۇددى بىز خرىستىئانلار ھۆرمەتلىگەندەك ھۆرمەتلەيتتى ئەگەر مۇھەممەد چېركاۋ بايرىقى ئاستىدىكى كۆپلىگەن خرىستىئانلار قارىلىغاندەك يالغاندىن پەيغەمبەرلىك دەۋاسى قىلىپ چىققان بىرى بولسا ئېدى، ئۇ ئىسانى ئېتىراپ قىلىش ئۇياقتا تۇرس ۇن، ئۇنىڭغا ھۇجۇم قىلغان بولاتتى مۇھەممەدنىڭ ئىسانى ئېتىراپ قىلغانلىقى ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىك رىسالىسىنىڭ ھەقلىقى ۋە ئەخلاقىي كامالىيىتىدىن دېرەك بېرىدۇ. شۇڭا مۇھەممەدكە ھاقارەت قىلىش ۋاسىتىلىك ھالدا ئۇ چاقىرغان ئېسىل ئەخلاقلارنى ھاقارەتلىگەنلىك بولۇپ ھېسابلى نىدۇ چۈنكى مۇھەممەد چاقىرغان ئېسىل ئەخلاقلار ئىسا دەۋەت قىلغانلارنىڭ ئۆزىدۇر»(1): مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى بىلمىگەنلەر تۆۋەندىكىلەرنى دىققەت بىلەن تەھلىل قىلسۇن (1 ) مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئىنسانىيەتنى ئىنسانلارغا، ھايۋانلارغا ۋە تەبىئەت كۈچلىرىگە چوقۇنۇشنىڭ خۇراپاتىدىن قۇتقۇزۇپ ئاللاھ تائالاغا ئىبادە قىلىشتەك ئى نسانىي ھۆرمەتكە چىقاردى
(2) مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئى نسانىيەتنىڭ ئەقلىنى خۇراپاتلارغا چوقۇنۇشنىڭ، خورلىقىدىن ئۇلارنىڭ ئۆز لىر ىنى، بولسا دىنلارنىڭ زورلۇق- زومبۇللۇقلىرىدىن ئازات قىلدى
(3) مۇھە ممەد ئەلەيھىسسالام ئىنسانلار ئوتتۇرىسىدا سۆيگۈ– مۇھەببەتنىڭ ئۇرۇقلىرىنى چاچتى ئىنسانلارغا بىر– بىرىنى كەچۈرۈشنى، بىر – بىرىنى ھۆرمەتلەشنى ئۆگەتتى
(1) جورج بىرناردشاۋGeorge Bernard Shaw ماقالىلىرى توپلىمى 667 - بەت جورج بىرناردشو ئېرلاندىيىلىك مەشھۇر يازغۇچى 1856 -يىلى ئېرلاندىيە پايتەختى دۇبلىن شەھىرىدە دۇني اغا كەلگەن، پىكىر ئېقىمى ئاتېئىزمچىلاردىن بولۇپ، دىنلارنىڭ ھەقىقەتلىرىنى دادىل سۆزلەيدىغان بىرى ئىدى ئەينى ۋاقىتتا مەشھۇر تىياتېر ئەسەرلىرى يازغۇچىسى بولۇپ دۇنياغا تونۇلغان 1925 -يىلى ئەدەبىيات سا ھەسىدە « نوبىل مۇكاپاتىغا»، 1938 - يىلى تىياتېر ساھەسىدە«ئوسكار مۇكاپاتى» غا ئېرىشكەن ھاياتىدا 50 تىن كۆپرەك تىي اتېر ئەسىرى يازغان 1950 - يىلى نويابىر ئېيىدا ۋاپات بولغان دەممەھۇم ڭىنملااسسىھيەلەئ ىكىلرەبمەغيەپ ەدىققەھ كىشىلىك ھوقۇقنى تۇنجى بولۇپ ئېلان قىلدى ۋە مۇسۇلمان ئەمەس قەۋملەرنىڭمۇ ھەق– ھوقۇقلىرىنى قوغداش، ئەسىرلەرنى خورلىماسلىق پىرىنسىپ لىرىنى ئەمەلىي رەۋىشتە تەتبىق قىلدى ھازىرمۇ بەزى ئىسلام دۆلەتلىرىدە ياشاۋاتقان يەھۇدىي، خرىستىئانلار ۋە باشقا دىنلار مەنسۇبلىرى تەڭلىك، باراۋەرلىك ئىچىدە خاتىرجەم ياشاپ كەلمەكتە بۇ ئىسپانىيىدە مۇندىن ئىلگىرى مۇسۇلمانلارغا قارشى ئېلى پ بېرىلغان«ئىرقىي قىرغىنچىلىق» نىڭ تامامەن ئەكسىچە بولۇپ، تارىخ بۇنىڭغا شاھىدتۇر
(4) م ۇھەممەد ئەلەيھىسسالام پۈتۈن ئىنسانىيەت ئۈچۈن شەپقەت ئۈلگىسى بولۇپلا قالماستىن، ئۇچار قۇشلاردىن تارتىپ ھايۋانلارغىچە رەھمەت ۋە شەپقەتنىڭ ئەلچىسى ئ ېدى ئىسلام نەزىرىدە ھا يۋانلارنى ئازابلاشنىڭ ئېغىر گۇناھ ئىكەنلىكى بۇنىڭ بىر مىسال ىدۇر
(5) مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئۆزىدىن ئىلگىرىكى جىمى پەيغەمبەرلەرنى ھۆرمەتلەش قەدىرلەش ۋە سۆيۈشنىڭ ئەڭ ئۈلگىلىك نەمۇنىلىرىنى ئېلىپ كەلدى ئىبراھىم، مۇسا، ئىسا ۋە باشقا پەيغەمبەرلەردىن بىرەرسىنى ئىنكار قىلغان كىشىنىڭ ئىمانى قوبۇل بولمايدىغا نلىقىنى ئېلان قىلىش بىلەن جىمى پەيغەمبەرلەرگە ئىمان ئېيتىشنى ئىماننىڭ بىر پارچىسى قىلىپ بېك ىتتى
(6) م ۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئىنسان ھەقلىرىنى قوغداشتا ئەڭ ئۆلمەس نەمۇنىلەرنى ياراتتى ئىنسانلار ئەر بولسۇن، ئايا ل بولسۇن، كىچىك بولسۇن، چوڭ بولسۇن، مىللىتى رەڭگى، تىلى ۋە دىنى قانداق بولىشىدىن قەتئىينەزەر باراۋەر ھوقۇققا ئىگە ئىكەنلى كىنى ئېلان قىلىپ، ئۇنى ئىسلامنىڭ ئەڭ ئاساسلىق پىرىنسىپ لىرىدىن سانىدى بۇ ماۋزۇدا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋاپاتىدى ن 3 ئاي ئىلگىرى ئوقۇغان ۋىدا خۇتبىسى يېتەرلىكتۇر ئۇ ز امانلاردا كىشىلەر قانۇن– تۈزۈم دېگەنلەرنى ئاڭلاپمۇ باقمىغان ئېدى ئىنسانلار تەرىپىدىن لايىھىلەنگەن قانۇنلار 1215 – مىلادىيە يىلىدىن باشلاپ ئوتتۇرىغا چىقىشقا باشلىغا ن 1627 - مىلادىيە يىلىغا كەلگەندە كىشىلەر« ھەق– ھوقۇق »دېگەننى تونۇغان بولسا 1789 - يىلى «ئىنسان ھەقلىرى ۋە گ راژدانلىق ھەققى »دېگەن باياننامە يېزىلغان 1948 - يىلىغا كە لگەندە ئىنسان ھەقلىرى قانۇنى خەلقئارادا رەسمىي ئېلان قىلىنغان
(7) مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئىنسانىي ئەخلاقنىڭ شەنىنى كۆتۈردى راستچىللىق ۋاپادارلى ق، نومۇسچانلىق ۋە باشقىمۇ ئېسىل ئەخلاقلارنى ئىماننىڭ بىر پارچىسى، ئى نساننىڭ تاكامۇللىقى قىلىپ بېكىتىش ئارقىلىق ئەدەپ– ئەخلاققا، ئاتا– ئانىغا ۋاپادار بول ۇپ، ئۇلارنىڭ خىزمىتىنى قېتىرقىنىپ قىلىشقا، تۇغقانلارغا سىلە– رەھىم قىلىشقا، ھايۋانلارغا رەھىم قىلىشقا كۈچلۈك دەۋەت قىلدى شۇنىڭ بىلەن بىر قاتاردا يالغانچىلىق، ئالدامچىلىق، كۆرەلمەسلىك دۈشمەنلىك ۋە باشقىمۇ يامان ئەخلاقلاردىن، ناچار قىلىقلاردىن يىراق بولۇشقا چاقى ردى
(8) م ۇھەممەد ئەلەيھىسسالام كىشىلەرنى ئەقىل ئىشلىتىشكە، كائىناتنى بىلىشكەيېڭىلىقلارنى ئېچىشقا تەشەببۇس قىلدى ياۋروپادا گالىلى گالىلو زېمىننىڭ شار شەك ىللىك ئىكەنلىكىنى ئېلان قىلغىنى سەۋەبلىك چېركاۋ زوراۋانلىرى تەرىپىدىن ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنغان چاغلادا، ئىسلام دۇنياسىدا ئىبنى رۇشدى، خارەزم، ئىبنى ھەيسەم، فارابى، ئىبنىسى نا قاتارل ىق ئالىملارنىڭ ھەر بىرى مېدىتسىنا، جۇغراپىيە، خېمىيە، ماتېماتىكا، بىئولوگىيە، ئا سترونومىيە قاتارلىق ئىلىم– پەنلەرگە تۇنجى بولۇپ ئۇل سالغان ۋە دۇنياغا ئېلان قىلغان كىشىلەر بولۇپ تونۇلغان ئېدى
، مۇۋاپىق كېلىدىغان ئۇلارنىڭ ئېھتىياجلىرىنى ھەل قىلىدىغان، ئىنسانىي ھەۋەسلىرىنى– باشقا دىنلارغا ئوخشاش– بوغۇپ قويماستىن، مەلۇم پىرىنسىپلار ئاستىدا قاندۇرىدىغان، روھ بىلەن، نەپىس ئىككىسىنىڭ ئىستەكلىرىنى ۋە ئېھتىياجلىرىنى مۇناسىپ ھالدا ھەل قىلىدىغان مەدەنىيەتلىك، ئىلغار ۋە ھەر قانداق ئەسىرنىڭ شارائىتىغا يۈكسەك تەرەققىياتىغا تولۇق ماسلىشىدىغان بىر دىننى ئېلىپ كەلدى شۇ سەۋەبتىن بۇدىن ئىلىم– پەن تەرەققىي قىلغان دۆلەتلەردىكى بىلىم ئادەملىرىنىڭ ئىزدىنىش ماۋزۇسى ۋە بىردەك ھەۋىسى بولۇپ كەلمەكتە (
- م ۇ ھەممەد ئەلەيھىسسالام پۈتۈن دۇنياغا ئىنسانىي قېرىنداشلىقنىڭ ئەڭ ئۆچمەس ئۈلگىلىرىنى تەقدىم قىلدى ئۇ« ئىنسانلار خۇددى تارغاقنىڭ چىشلىرىغا ئوخشاش باپ باراۋەردۇر »دېگەن ئۆلمەس شوئارنى ياڭرىتىپ چىقىش بىلەن ھەق– ھوقۇقتا، ھۆرمە، تتە دىنىي ۋە ئىنسانىي مەجبۇرىيەتلەرنى ئۆتەشتە پۈتۈن ئىنسانلارنىڭ ئوخشاش ئىكەنلىكىنى، ئاق تەنلىكنىڭ قارا تەنلىكتىن ئۈستۈن ئەمەسلىكىنى، ئىنسانلىقتا ھەممە ئوخشاش ئىكەنلى كىنى تۇنجى بولۇپ ئېلان قىلدى ئىنسانلار ھەقىقىي ئىنسانىي قېرىنداشلىقنىڭ ھۇزۇر– ھالاۋىتىنى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئېلىپ كەلگەن دىننىڭ سايىسىدا تېتىدى رىملىق سۇھەيب، ئى رانلىق سەلمان، ھەبەشىستانلىق بىلال قاتارلىق زاتلار مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ساھابە (قولداش)بولۇپ سېپىگە قوشۇلغاندىن كېيىن، ئەرەب ۋە باشقا پۈتۈن مىللەتلەرگە ئۈلگە بولغان ھالدا تا ھازىرغىچە ئۇلارنىڭ نامى تىللاردا سۆ زلەنمەكتە، روھلىرى دىللاردا يادلا نماقتا ئىسلام دىنى قىلىچ بىلەن تارقال مىغان.
جاۋاب: : ئىسلام قىلىچ بىلەن تارقالغان ئەمەس بۇ مۇنداق
(1) قۇرئان كەرىمدە شەخسلەرنىڭدىن تاللاش ئەركىنلىكىنى كاپالەندۈرگەن ئەڭ ئاساسلىق بىر پىرىنسىپ: بار، ئۇ بولسىمۇ﴿دىندا (ئۇنىڭغا كىرىشكە) زورلاش يوق﴾(1) دېگەن پىرىنسىپ تۇر بۇنىڭغا مۇناسىپ ھالدا، ئىسلام دىنىدا، شەخسنىڭ ئىسلام دىنىنى قوبۇل قىلىشى ياكى رەت قىلىشى پۈتۈنلەي شۇ شەخسنىڭ ئۆز ئەركىنلىكى ۋە ئىرادىسىگە باغلىق دەپ تەكىتلەنگەن بۇ پىرىنسىپ: مۇنۇ ئايەتتە بايان قىلىنغان﴿ خالىغان ئادەم ئىمان ئېيتسۇن، خالىغان ئادەم كاپىر بولسۇن﴾(2) قۇرئان كەرىم يەنە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ مەسئۇلىيىتى پەقەتلا ئاللاھ تائالانىڭ ۋەھيىسىنى ئىنسانلارغا يەتكۈزۈشتىن ئى بارەت ئىكەنلىكى، ھەرگىزمۇ باشقىلارنى ئىسلام دىنىغا ئېتىقاد قىلىشقا زورلاش ئەمەسلىكىنى ئوچۇق جاكارلىغان﴿ سەن كىشىلەرنى مۇسۇلمان بولۇشقا مەجبۇرلامسەن﴾(3) ﴿سەن ئۇلارغا مۇسەرت (يەنى ئىمانغا زورلىغۇچى) ئەمەسسەن﴾(4)
(1) بەقەرە سۈرىسى 256 - ئايەت
(2) كەھف سۈرىسى 29 - ئايەت
(3) يۇنۇس سۈرىسى 99 - ئايەت
(4) غاشىيە سۈرىسى 22 - ئايەت ملاسىئ ىنىد چىلىق نەلىب ناغىملاقرات ﴿ ئەگەر ئۇلار ئىماندىن يۈز ئۆرۈسە، بىز سېنى ئۇلارغا كۈزەتچى قىلىپ ئەۋەتكىنىمىز يوق، سېنىڭ ۋەزىپەڭ پەقەت تەبلىغ قىلىشتۇر﴾(1) (2 ) ئىسلام دىنى مۇسۇلمانلارغا باشقىلارنى ئىسلام دىنىغا دەۋەت قىلىش ۋە ئىسلام ئېتىقادىنى تارقىتىشتا ئەمەل قىلىش زۆرۈر بولغان يوللارنى ۋە ئۇسۇللارنى كۆرسىتىپ بەرگەن﴿پەرۋ ەردىگارىڭنىڭ يولىغا ھېكمەتلىك ئۇسلۇبتا ياخشى ۋەز– نەسىھەت بىلەن دەۋەت قىلغىن، ئۇلار ( يەنى مۇخالىپەتچىلىك قىلغۇچىلار) بىلەن چىرايلىق رەۋىشتە مۇنازىرىلەشكىن﴾(2) قۇرئان كەرىمدە بۇ خىلدىكى ئايەتلەر 120، دىن ئارتۇق يەردە بايان قىلىنىپ مۇسۇلمانلارنىڭ باشقىلارنى ئىسلام دىنىغا دەۋەت قىلىشتا، ئۇلارنى چوقۇم سالماق ۋ ە چىرايلىق رەۋىشتە قايىل قىلىشقا تىرىشىشى، ئاندىن ئۇلارغا قوبۇل قىلىش ياكى رەت ق ىلىش ئەركىنلىكىنى بېرىشى تەكىتلەنگەن
(3) مۇسۇلمانلار مۇشرىكلارنىيەھۇدىيلارنى ۋە خرىستىئانلارنى ئىسلام دىنىغا كىرىشكە ئەسلا زورلىغان ئەمەس ئۇلارنى مۇسۇلمان قىلىش ئۈچۈن دەۋەت قىلغان ۋە ھەقىقەتنى يەتكۈزگەن، بەس پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مەدىنىدە تۇنجى ئىسلام دۆلىت ىنى، قۇرغاندا«مەدىنە دەستۇرى » دەپ ئاتالغان 52 ماددىلىق شەرتنامىنى ھازىرلاپ، مەدى نىدە ياشايدىغان مۇسۇلمانلار، مۇش رىكلاريەھۇدىيلار ۋە خرىستىئانلاردىن ھەر بىرىنىڭ ئۆز دىنىغا ئېتىقاد قىلىش ۋە ئۇنى ساقلاپ قېلىش ھوقۇقى ئېتىراپ قىلىنغان ھەتتا مەزك ۇر ۋەسىقىدە «يەھۇدىيلار بىلەن مۇسۇلمانلار بىر ئۇممەت » يەنى بىر دۆلەتنىڭ ئوخشاش ھوقۇقلۇق گراژدانلىرى دەپ قەيت قىلىنغان ئىككىن چى خەلىپە ئۆمەر ئىبنى خەتتاب ئېرۇسالىمنى ئازات قىلغاندا، ئۇ جايدىكى خەلققە ئۇلارنىڭ ھاياتى، چېركاۋلىرى ۋە كرېستلىرى زىيان– ز ەخمەتكە ئۇچرىتىلمايدىغانلىقىغا كاپالەت بەرگەن بۇنىڭ ئەكسىچە، ئەھلى سەلىب دەپ ئاتالغان ياۋروپالىق خرىستىئانلار ئېرۇسالىمنى ئىستېلا، قىلغىنىدا، پۇقرالارنى ئۆلتۈرۈپ مە سجىدى ئەقسانى ئاتخانىغا ئايلاندۇرىۋالغان (4 ) گېرمانىيىلىك شەرقشۇناس سگرىد ھونكا خانىم« ئاللاھ ھەرگىز ئۇلار دېگەندەك ئەمەس » ناملىق ئەسىرى، دە” ئىسلام دىنى قىلىچ بىلەن تارقىتىلغان” دەيدىغان پاكىت سىز تەلىماتقا رەددىيە بېرىپ «مۇسۇلمانلارنىڭ كەڭ قورساقلىقى ئىسلام دىنىنىڭ تارقىلىشىدا ئىنتا يىن مۇھىم رول ئوينىغان“ئىسلام دىنى قىلىچ بىلەن تارقىتىلغان” دەيدىغان خاتا قاراش ئەمەل ىيەتكە تامامەن زىت كېلىدۇ. بۇ يەردە ئىسلام دىنىغا قارشى ئېلىپ بېرىلغان زەربە ئادىل ب ولمىغان » دەپ يازغان مۇسۇلمانلار ھېچقانداق بىر دۆلەتكە تاجاۋۇز قىلىپ كىرگىنى يوق ئىسلام قوشۇنلىرىنىڭ جەنۇبىي ئاسىيا ۋە غەربىي ئافرىقىغا ئەزەلدىن تاجاۋۇز قىلىپ كىرمىگەنلىكى ھەممىگە مەلۇم بىر ھەقىقەت مۇسۇلمان دەۋەتچىلىرى سودىگەر قىياپىتىدە، شۇجايلارغا بارغاندىن كېيىن ئۇلارنىڭ گۈزەل ئەخلاقىدىن تەسىرلەنگەن خەلق ئۆزلىكىدىن مۇسۇلمان بولغان بۇ خۇددى ئەبۇ نەسىر سامانىينىڭ ئاتۇشتا سۇتۇق بۇغراخاننى ئۆزىنىڭ ئېسىل پەزىلىتى بىلەن
(1) شۇرا سۈرىسى 48 - ئايەت
(2) نەھل سۈرىسى 135 - ئايەت تەسىرلەندۈرگىنى ۋە ئۇنى ئىسلام دىنىنى قوبۇل قىلىشقا قايىل قىلغىنىغا ئوخشاش ۋەقە مۇسۇلمانلار قىلىچ بىلەن نە يزىنى ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغان، مال– مۈلكلىرىنى تالان– تاراج قىلىپ، ئۇلارنى يۇرتلىرىدىن قوغلاپ چىقارغان بېسىمدارلارغا قارشى ئۆزلىرىن ىڭ ھەق– ھوقۇقلىرىنى قايتۇرۇپ ئېلىش يولىدا ئىشلەتكەن ئىسلام دىنىنىڭ روشەن نۇرى ئەرەب يېرىم ئارىلىدا پارلىشى بىلەن قوشنا دۆ لەتلەر ۋە يىراق قىتئەلەردىن ئىسلام دەۋىتىنى ئاڭلاپ مۇسۇلمان بولۇشنى تەلەب قىلىپ كەلگەن كىشىلەرنىڭ ئايىغى مەدىنىدىن ئۈزۈلمىدى ئۇلار ئىسلام دىنىنى قوبۇل قىلىپ بولغاندىن كېيىن، ئۆز قەۋملىرىنى ئىسلام دىنىغا دەۋەت قىلىش يولىدا دەۋەتچى بولۇپ ئۆز ۋەتەنلىرىگە قاي تقاند ىن كېيىن، ئۇلارنىڭ بېشىدىكى بېسىمدارلار ئۇلارنىڭ ئېتىقاد ئەركىنلىكىنى بوغۇپ تاشلا ش ئۈچۈن ئۇلارنى قاتتىق قىيىن– قىستاقلارغا ئالىدۇ، بۇ يېڭى دىننى تەرك ئېتىشكە زورلايد ۇ مەككە شەھىرىدە بىلال، ئەممار قاتارلىق ساھابىلارنىڭ بۇ يېڭى دىننى قوبۇل قىلغانلىقلى رى سەۋەبلى ك، قەۋمى تەرىپىدىن قاتتىق قىيىن قىستاقلارغا ئېلىنىشى«تۇنجى ئىسلام شېھىدلىرى »ەد پ تارىخقا قەيت قىلىنغان ياسىر ۋە سۇمەييەلەرنىڭ ئۆزلىرى تاللىغان دىندىن قايتماسل ىق يولىدا شەپقەتسىزلەر تەرىپىدىن تارىختا كۆرۈلمىگەن ئەڭ ۋەھشى ئۇسۇلدا شېھىد قىلىنىشى ۋە باشقا زۇلۇملار ۋە ھەقسىزلىكلەرنىڭ ھەممىسى زالىملارنىڭ بۇ زۇلۇملىرىنى توختىتىش ئۈچۈن جىھاد قىلىشنى تەقەززا قىلاتتى ئاتاغلىق تارىخچى گوستاۋ لوبۇن مۇنداق دېگەن ئىكەن: «، تارىخ شۇنى ئىسپاتلىدىكى دىنلار كۈچ بىلەن تارقالغان ئەمەس خرىستىئانلار ئىسپانىيەدىكى ئە رەبلەرنى ئىسلا م دىنىدىن، ۋاز كېچىشكە زورلىۋىدى، ئۇلار ئۆز دىنىدىن ۋاز كەچمەسلىك بەدىلىگە ئۆلتۈرۈلۈش پالىنىش، سولىنىش ۋە قىيىن– قىستاقلارغا ئېلىنىشلارغا رازى بولدى ئىسلام دىنى ق ىلىچ بىلەن تارقالمىدى بەلكى پەقەت بىرلا دەۋەت يولى بىلەن تارقالدى ئەرەبلەرنى ڭ ئۈستىدىن ھاكىمىيەت يۈرگۈزگەن تۈركلەر بىلەن موڭغۇللارمۇ كېيىنچە ئۆز ئىختىيارى بىلەن مۇس ۇلمان بولۇشتى » دۇنيادا كىشىلىك ھوقۇق، سىياسىي ۋە ئىجتىمائىي ھەق– ھوقۇق، ئېتىقاد ۋە پىكىر ئەركىنلىكى دەيدىغان بېرەر خەلقئارالىق قانۇن بولمىغان دەۋرلەردە، مۇسۇلمانلار ئا دالەتنى ۋ ە يول تاللاش ئەركىنلىكىنى قوغداش يولىدا جانلىرىنى، پۇل– ماللىرىنى ۋە ھەر قاندا ق قىممەتلىك نەرسىلىرىنى پىدا قىلغان ئېدى ئۇلار باشقىلارنىڭ بايلىقلىرىنى ئىگىلى ۋېلىش ياكى ئۇلارنى مۇستەملىكە قىلىۋېلىش ئۈچۈن جىھات قىلغان ئەمەس، پەقەت ئىنسانلارنىڭد ىن تاللاش ئەركىنلىكىنى قوغداش، ئىسلام دىنىنى قوبۇل قىلغانلىقلىرى سەۋەبلىك تۈرلۈك ئازاب– ئوقۇبەتلەرگە دۇچار بولغانلارنى ئازات قىلىش، ئىسلام دىنىغا كىرمىگەن بولسىمۇ ئۆ ز دىنلىرىغا داۋام قىلىپ ئىسلام ھىمايىسى ئاستىدا قوغدىلىشنى تەلەب قىلغانلارنى ھى مايىسى ئاست ىغا ئېلىش يولىدا جىھاد قىلغان ئىنسانىيەت تارىخى ئىسلام دىنىدىكى جىھادقا ئوخشايدىغان ئىككىنچى بىر ھەققانىي كۈرەشنى باشتىن كەچۈرگەن ئەمەس.
جاۋاب: ئىسلا م دىنىدا«مۇقەددەس ئۇرۇش» دەيدىغان نەرسە يوق ئۇنىڭدا« ھەققانىي ئۇرۇش» لا بار ئۆز ۋاقتىدا غەرب دۇنياسىنىڭ بەزى رادىكاللىرى مۇسۇلمانلارنىڭ ملاسىئ ىنىد چىلىق نەلىب ناغىملاقرات تاجاۋۇزچىلىققا قارشى ئۇرۇشىنى قەستەن بورمىلاپ«مۇقەددەس ئۇرۇش» دەپ جار سالغان ھالبۇكى، ھازىرغىچە بولغان ئىسلام تارىخ ىدا ياكى ئىسلام ئىستىلاھىدا ياكى ئىسلام قامۇسلىرىدا«مۇقەددەس ئۇرۇش» دەيدىغان تەبىر تېپىلمايدۇ ئەكسىچە«مۇقەددەس ئۇرۇش» ۋە شۇنداق تەبىر غەرب دۇنياسىدىكى ساختىلاشقان خرىستىئان دىنى ۋە چېركاۋلارغا خاس، بولۇپ ئەينى ۋاقىتتا ئۇلاردىن نامىدىن سەلىپ ئۇرۇشلىرىغا ئوخشىغان نۇرغۇن ئۇرۇشلارنى قوزغىغان ۋە بۇ ئۇرۇشلىرىنى«مۇقەددەس ئۇرۇش» دەپ ئاتاپ كەلگەن بۇ ئارقىلىق ئۆزلىرىنىڭ تاجاۋۇزچىلىقىنى بۇ ئاتالغۇ ئاستىدا ئاقلاشقا ۋە دىننىڭ تەلىماتى سۈپىتىدە كۆرسىتىشكە ئورۇنغان شۇ سەۋەبتىن ئۇلار«مۇقەددەس ئۇرۇش» دېگەن ئاتالغۇنى ئوتتۇرىغا چىقارغان ئىسلام دىنى مۇقەددەس ئۇرۇش” دېگەن ئاتالغۇنى قوبۇل قىلمايدۇ ئىسلام دىنى ئۇرۇشنى ھەققانىي ئۇرۇش ۋە ھەققانىي بولمىغان ئۇرۇش دەپ ئىككىگە ئايرىيدۇ ھەققانىي ئۇرۇ ش ئىسلام دىنىدىكى ھەققانىي جىھادنى، ھەققانىي بولمىغان ئۇرۇش ھەرخىل ئەسەبىيي ئۇ رۇش لارنى، تاجاۋۇزچىلىقنى كورسىتىدۇ ئىسلام دىنىي ھەققانىي ئۇرۇشنى ئېتىراپ ق ىلىدۇ ۋە قوللايدۇ ئەمما ھەققانىي بولمىغان ئەسەبىي ئۇرۇشلارنى، ھەرخىل تاجاۋۇزچىلىق ھەرىكەتلىرىنى ئېتىراپ قىلمايدۇ ۋە ئۇنىڭغا قارشى تۇرىدۇ تېررورېَم ۋە ئىسلام.
جاۋاب: ئىسلام دىنى سەۋەبى نېمە بولمىسۇن، قانداقلا بىر شەكىلدىكى تېررورلۇق ھەرىكىتىگە قارشى تۇرىدۇ ۋە ئۇنى قەتئىي رەت قىلىدۇ﴿ كىمكى ناھەق ئادەم ئۆلتۈرمىگەن ياكى يەر يۈزىدە بۇزغۇنچىلىق قىلمىغان بىر ئادەمنى ئۆلتۈرىدىكەن، ئۇ پۈتۈن ئىنسانلارنى ئۆلتۈرگەندەك بولىدۇ﴾(1) مانا بۇ، ئىسلام نەزىرىدە ئىنسان ھاياتىنىڭ نەقەدەر قىممەتلىك ئىكەنلىكى، بىگۇناھ كىشىلەرنىڭ قېنىنى ئاققۇزۇشنىڭ نەقەدەر ئېغىر ۋە چوڭ جىنايەت ئىكەنلىكىنى ئىپادىلىگەن ئايەتتۇر.
جاۋاب: ئىنگلىز تىلىدىكى« Terror » سۆزى لۇغەت ئېتىبارى بىلەن«، قورقماق تەشۋىشلەنمەك ۋە سەراسىمگە چۈشمەك» دېگەن مەنىلەردە بولۇپ، ئۇنىڭغا« ism » دېگەن قوشۇمچ ىنى قوشقاندا« Terrorism »سۆزى «سەراسىمگە چۈشۈر ۈش»، «ۋەھىي مىگە سېلىش»، «زوراۋانلىق قىلىش» دېگەن مەنىلەرنى بىلدۈرىدۇ ئەرەب تىلىنىڭ لۇغەتلىرىدە ياكى ئەرەب ۋە ئىسلام قامۇسلىرىدا، «الترھيب » (قورقۇتۇش) د، ېگەن سۆز بولسىمۇ«اإلر اب ھ» (تېررورىزم )دېگەن سۆز تېپىلمايدۇ پەقەت ئىنگلىز تىلىدىكى« Terrorism »سۆزىنى ئەرەبچىگە تەرجىمە قىلىش جەريانىدا«اإلرھاب »د ەپ، تەرجىمە قىلىنغان ئىكەن بۇنىڭدىن مەلۇمكى«تېررورىزم»ئېقىمى ئىسلام مەملىكەتلى رىگە يېقىنقى يىللاردىن بىرى سىرتتىن كىرگەن بىر ھالاكەتتۇر - سېنتەبىر ۋەقەسىدىن بۇيان«تېررورىزم»سۆزىدەك دۇنيا تەشۋىقات ۋاسىتىلى رىدا ئەڭ كۆپ ئىشلىتىلىۋاتقان ۋە ئەڭ كۆپ تالاش تارتىش ماۋزۇسى بولۇپ كەلگەن ئىككىنچى بىر سۆز يوق بۇ سۆز شۇنچىلىك كەڭ ئىشتىلىگەن تۇرۇپ ھازىرغىچە«تېررورىزم» سۆزىنىڭ ھەر قايسى دۆلەتلەر، خەلقلەر ۋە خەلقئارالىق جەمئىيەتلەر ئوتتۇرىسىدا بىردەك ئىت تىپاققا، كېلىنگەن ئېنىق ۋە تەپسىلىي بىر تەرىپى يوق.
جاۋاب: تېررورىزم بىلەن پەيغەمبەرلەر ئېلىپ بارغان جىھاد ئىككىسى ئىككى ئايرىم نەرسىگە قويۇلغان ئىسىم، لەر بولۇپ تېررورىست مۇجاھىد دېيىلمەيدۇ ھەقىقىي مۇجاھىد مۇ تېررورىست دېيىلمەيدۇ يامان نىيەتلىك ئادەملەر تەرىپىدىن تېررورىزم بىلەن جىھاد ئىككىسىنى بىر– بىرىگە قەستەن ئارىلاشتۇرۇۋېتىش خاھىشى بول ماقتا ئەمەلىيەتتە بۇ ئىككى ئايرىم نەرسىنى بىر– بىرىگە ئارىلاشتۇرىۋېتىش پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنى ئۇنىڭ شەنىگە لايىق كەلمەيدىغان سۈپەتلەر بىلەن سۈپەتلەشنى تەقەززا قىلىدۇ. چۈنكى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام قولىغا قىلىچ ئېلىپ ئاللاھ تائالانىڭ يولىدا جىھاد قىلغان قولىغا قورال ئالغانلارنىڭ ھەممىسى
(1) مائىدە سۈرىسى 32 - ئايەت «تېررورىست »دېيىلىدىغان بولسا، ئاللاھ تائالانىڭ ھەق دىنىنى كىشىل ەرگە يەتكۈزۈش ئارقىلىق ئۇلارنى ئازغۇنلۇقلاردىن قۇتۇلدۇرۇپ، ئىككى ئالەملىك بەخت يولىغا باشلاش ئۈچۈن كەلگەن پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەممىسىنى، ئۆتمۈشلەردىكى ئادالەتلىك پادىشاھلارنى ۋە زۇلۇمغا قارشى تۇرۇپ قوللىرىغا قورال ئالغانلارنىڭ ھەممىسىنى«تېررورىستلار » دېيىشكە توغرا كېلىدۇ. ئەمما بۇ توغرا ئەمەس ئەقىل، شەرىئەت ۋە رىئاللىق بۇنداق دېيىشنى قەتئىي رەت قىلىدۇ، مىسىرنىڭ سابىق مۇپتىسى كېيىنچە ئەزھەر ئىلىم يۇرتىنىڭ ئالىي ماقامىدىكى شەيخۇلئەزھەرلىك مەنسىپىدە بولغان مەرھۇم دوكتۇر مۇھەممەد سەئىد تانتاۋىي جىھاد ب ىلەن تېرر ورىزم ئوتتۇرىسىدا يەر بىلەن ئاسمان پەرقى بار، دەپ سۆزگە باشلاپ بۇ ئىككىسىنىڭ پەرقىنى مۇنداق تونۇشتۇرغان: « ئىسلام دىنىدىكى جىھاد– ئىككى چوڭ پىرىنسىپنى ئاسا س قىلىدۇ: بىرىنچىسى، جاننى، مال– مۈلۈكنى، ۋەتەننى، ئىنسانىي ھۆرمەتنى قوغداش، ئىككىنچىسى، ئېزىلگەنلەرنى قۇتقۇزۇشتىن ئىبارەت ئەمما تېررورىزم- بىگۇناھ كىشىل ەرگە چېقىلىش، خۇسۇسەن ئاياللارغا، بالىلارغا ۋە ياشانغانلارغا زىيانكەشلىك قىلىشتۇر» تېررورىزم- يولسىزلىق بىلەن قىلىنىدىغان زوراۋانلىق ھەرىكەتلىرىدۇر ئۇنى شەخسلەر قىلغىنىدەك، دۆلەتلەرمۇ قىلىدۇ تېررور لۇق– يەر يۈزىدە بۇزغۇنچىلىق تېرىش، ئىنسان ھاياتىنى تەھدىد ئاستىغا ئېلىش ۋە كىشىلەرنى قورقىتىش، ناھەق قان تۆكۈش قاتارلىق ۋەھشىي قىلىقلار بولۇپ، دۇنيادىكى پۈتۈن دىنلار بۇنى رەت قىلىدۇ ئىسلام دىنى تېررورلۇق ھەرىكەتلىرىگە قارشى مەۋقىئەسىنى ناھايىتى ئېنىق باي ان قىلغان﴿ ياخشى ئىشقا ۋە تەقۋادارلىققا ياردەملىشىڭلار، گۇناھقا ۋە زۇلۇمغا ياردەملەشمەڭلار﴾(1) قۇرئان كەرىم يەر يۈزىدە بۇزغۇنچىلىق تېرىيدىغان، ئىنسان ھاياتىغا تەھدىد قىلىدىغان تېررورىستلارغا بېرىلىدىغان جازانىمۇ ئېنىق بەلگىلىگەن﴿ ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ رەسۇلى ب ىلەن ئۇرۇش قىلىدىغانلارنىڭيەر يۈزىدە بۇزغۇنچىلىق قىلىدىغانلارنىڭ جازاسى شۇكى، ئۇلار ئۆلتۈرۈلۈشى ياكى دارغا ئېسىلىشى ياكى ئوڭ قوللىرى ۋە سول پۇتلىرى كېسىلىشى ياكى سۈرگۈن قىلىنىشى كېرەك بۇ (جازا) ئۇلار ئۈچۈن بۇ دۇنيادا رەسۋالىق (ئېلىپ كەلگۈچىدۇر)، ئاخىرەت تە ئۇلار چوڭ ئازابقا دۇچار بولىدۇ﴾(2) قۇرئان كەرىم ئىسلام دىنىنىڭ﴿ دىندا (ئۇنىڭغا كىرىشكە) زورلاش يوق﴾(3) دېگەن شانلىق پىرىنسىپ ىنى 14 ئەسىردىن بىرى ئېلان قىلىپ ۋە ئەمەلىيلەشتۈرۈپ كەلمەكتە ئىسلام دىنىدا بۇيرۇلغان جىھاد– كىشىلەرنى زورلاپ مۇسۇلمان قىلىش دېگەنلىكنى ئىپادىلىمەيدۇ جىھاد ئەڭ دەسلەپتە مەككىدىكى زۇلۇم ۋە ئازاب– ئوقۇبەتلەردىن ئۆزلىرىنىڭ ئېتىقاد ئەركىنلىكىنى قوغداش ئۈچۈن مەدىنىگە ھىجرەت قىلىپ پاناھلانغان مۇھاجىرلارنىڭ ھەق– ھوقۇقلىرىنى قوغداش يولىدا بۇيرۇلغان ئېدى﴿ ھۇجۇم قىلىنغۇچىلارغا، زۇلۇ، مغا ئۇچرىغانلىقلىرى ئۈچۈن (قارشىلىق كۆرسىتىشكە) رۇخسەت قىلىندى، ئاللاھ ئۇلارغا ياردەم بېرىشكە ئەلۋەتتە قادىر﴾(4) مانا بۇ، جىھادنىڭ ئەڭ توغرا ۋە ئەڭ ئېنىق تەرىپىدۇر
(1) مائىدە سۈرىسى 2- ئايەت
(2) مائىدە سۈرىسى 33 - ئايەت
(3) بەقەرە سۈرىسى 256 - ئايەت
(4) ھەج سۈرىسى 39 - ئايەت نېمە ئۇچۈش پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ زامانىدا بولغان غازاتلارنىڭ ھەممىسى مەدىنە مۇنەۋۋ ەرەر شەھىرىدە ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى«ئۇھۇد»، «بەدىر» ۋە باشقىمۇ جايلاردا يۈز بەرگەن چۈنكى، مۇسۇلمانلار ئەزەلدىن باشقىلارنىڭ مەملىكىتىگە ھۇجۇم قىلغان ئەمەس ئۇلار ئۇرۇشنى ھېچبىر ۋاقىت بىرىنچى بولۇپ باشلاتقان ئەمەس پەقەت شۇ ۋاقىتتىكى مەككىلى كلەر ۋە ئۇلارنى ڭ ئىتتىپاقداشلىرى مەدىنىدىكى يەھۇدىيلار بىلەن مەخپى تىل بىرىكتۈرۈپ، مىڭ كىشىلىك مۇنتىزىم قوشۇن بىلەن مەدىنىگە بىرلەشمە ھۇجۇم باشلاتقانلىقى ئۈچۈن مۇسۇ لمانلار يوللۇق ھالدا جىھاد قىلىپ دۈشمەنگە رەددىيە بەرگەن نېمە ئۈچۈن 629 -يىلى ئىسلام قوشۇنى مەككىنى فەتھى قىلىش ئۈچۈن كىرگەندە بىر ئادەمنىڭمۇ قېنى ئېقىتىلماستىن تىنچلىق بىلەن مەككە فەتھى قىلىندى چۈنكى ئىسلام دىنى تىنچلىق بىلەن مەسىلىنى ھەل قىلىشنى ئۇرۇش قىلىپ قان تۆكۈشتىن ئەۋزەل كۆرىدۇ نېمە ئۇچۈش 627 - يىلى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام باشچىلىقىدا مۇسۇلمانلار مەككىگە ھەج قىلىش ئۈچۈن كەلگىنىدە، مەككە كۈچلىرى ھۇدەيبىيە دېگەن جايدا ئۇلارنىڭ ئالدىنى توسۇپ، ئۇلارنى مەدىنىگە قايتىپ كېتىشكە زورلىغان ۋە قوبۇل قىلىش قىيىن بولغانن اھەق شەرتلەرنى تاڭغاندا، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام شۇ ۋاقىتتا مەككىلىكلەرگە كۈچى يېتى دىغان دەرىجىدە زور قوشۇننىڭ قوماندىنى تۇرۇپ بۇ ناھەق شەرتلەرنى قوبۇل قىلىشقا ۋە مەك كىگە كىرەلمەستىن مەدىنىگە قايتىپ كېتىشكە مەجبۇر بولغان پەقەت قان تۆكۈلۈشىنىڭ ئالد ىنى ئېلىش ئۈچۈن شۇنداق قىلغان بۇ ۋەقەلىكلەر ئىسلام دىنىنىڭ ئۇرۇشنى، قان تۆكۈشنى خالىمايدىغانلىقى ۋ ە تىنچلىقپەرۋەر ئىكەنلىكىنىڭ ئايرىم بىر پاكىتىدۇر مۇسۇلمانلار ئۆزلىرى مەنسۇپ بولغان بۇ ئۇلۇ دىننىڭ نۇرلۇق تەلىماتلىرى ئارقىسىدا ھەر زامان دىنىغا ۋاپا قىلىپ كەلدى، باشقىلارغا بىرىنچى بولۇپ ئۇرۇش ئاچمىدى بە زى ئىسلام مەملىكەتلىرىدە يۈز بەرگەن پاجىئەلىك تې ررۇرلۇق ھەرىكەتلىرىنىڭ مۇتلەق كۆ پ سانلىقى چوڭ دۆلەتلەر تەرىپىدىن مۇسۇلمانلار ئىچىدىكى ئىسلامغا ئىخلاس قىلىشتىن ب اشقىنى بىلمەيدىغا، چوتا پىكىرلىك، ئىسلامنى توغرا چۈشىنىپ يېتەلمىگەن بەزى ئەخمەق كىشىل ەرنى قوللىنىش ئارقىلىق ئىسلام دۆلەتلىرىنى ئۆز خاھىشلىرىغا ب ويسۇندۇرۇش بىلەن بىرگە ئىسلامنىڭ شەنىگەدا تەككۈزۈش ئۈچۈن ئېلىپ بېرىلغان پىلانلىق سۇيىقەستلىرى ئىكەنلىكىنى ھە ممە ئادەم بىلىپ يەتمەكتە بۇنىڭ دەلىللىرىمۇ كۆپ: خۇلاسە كالام (1 ) تىنچلىق پەيغەمبەر دەۋىتىنىڭ ئاساسىدۇر پەقەت پەيغەمبەرلەرگە دۈشمەن بولغۇچىلار ئۇلارغا قارشى قورال كۆتۈرگەنلىكى سەۋەب بىلەن ئۇرۇشلار يۈز بەرگەن مۇسا، داۋۇد ۋە سۇلەيمان ئەلەيھىسسالاملار مۇ جىھاد قىلغان قولىغا قىلىچ ئېلىش ياخشىلار ۋە پەيغەمبەرلەرنىڭ شەنىگە ياراشمايدىغان ئىش بولسا ئېدى، بۇ پەيغەمبەرلەر قوللىرىغا قىلىچ ئېلىپ دۈشمەنلىرىگە قارشى جىھاد قىلمىغان بولاتتى بەلكى بۇزغۇنچىلارنىڭ تېررورىستلارنىڭ يەر يۈزىدە بۇزغۇنچىلىق تېرىشىغا، كىشىلەرنىڭدىن تاللاش ئەركىنلىكىنى بوغ ۇپ تاش لىشىغا سۇكۇت قىلىپ تۇرۇش ئۇلارنىڭ شەنىگە ياراشمايتتى ھاياتىدا ئۇرۇش قىل ىپ باق مىغان ئىسا ئەلەيھىسسالاممۇ ئاخىر زاماندا ئاسماندىن چۈشىدۇ ۋە قولىغا قورال ئېلىپ ئىنسانىيەت دۈشمىنى دەججالنى ئۆلتۈرىدۇ
(2) پەيغەمبەرلەرگە دۈشمەن بولغۇچىلار ئۇرۇشنى بىرىنچى بولۇپ باشلىغان ھەقىقىي تېرررىستلاردۇر پەيغەمبەرلەرنىڭ ئۆزلىرىنى مۇداپىئە قىلىش ۋە تاجاۋۇزچىلىقلارغا رەددىيە بېرىش يولىدا ئېلىپ بارغان كۈرەشلىرى ھەققانىي جىھادلار ئېدى ئاللاھ تائالا مۇسۇلمانلارغا قارىتىپ مۇنداق دەيدۇ: ﴿ قەسەم بىلەن بەرگەن ئەھدىلىرىنى بۇزغان، پەيغەمبەرنى (مەكك )ىدىن ھەيدەپ چىقىرىشنى قەستلىگەن ۋە سىلەرگە ئالدى بىلەن ھۇجۇم قىلغان قەۋمگە ئۇرۇش ئاچمامسىلەر ﴾(1)
(3) پەيغەمبەرلەر ئېلىپ بارغان جىھادلار ئەڭ يۈكسەك ئەخلاقي پىرىنسىپلار ئاستىدا ئېلىپ بېرىلغان بولۇپ، تېررورىستلارنىڭ، بۇزغۇنچىلارنىڭ ۋە زالىملارنىڭ غەيرىي، ئەخلاقىي قىلمىشلىرىدىن تامامەن پەرقلىقتۇر ئالدىنقىسى، قورال كۆتۈرمىگەنلەرگە، ئاغرىقچانلارغا ئاياللارغا، بالىلارغا ياشانغانلارغا، ئىبادەتخانا راھىبلىرىغا قەتئىي چېقىلماسلىق، مۇھىتنى بۇلغىماسلىق، ئۆي– ماكانلارغا بۇزماسلىق، زىرائەتلەرگە، دەل– دەرەخلەرگە زىيان يەتكۈزمەسلىك، ئەسىرگە چۈشكەنلەرنى خورلىماسلىقتىن ئىبارەت پولاتتەك قاتتىق پىرىنسىپلار ۋە كەسكىن شەرتلەر ئاستىدا ئېلىپ بېرىلغان بولسا، كېيىنكىسى، ئۇچرىغاننى ئۆلتۈرۈش، ئۆي– ئىمارەتلەرنىي ى قىتىش، زىرائەتلەرنى نابۇت قىلىش بىلەن ئېلىپ بېرىلدى ۋە ئېلىپ بېرىلىۋاتىدۇ﴿ مۇسا ئۇلارغا دەرگاھىمىزدىن ھەق بىلەن كەلگەندە، ئۇلار: « مۇسا بىلەن ئىمان ئېيتقانلار )نىڭ ئوغۇللىرىنى ئۆلتۈرۈڭلار، ئاياللىرىنى (خىزمەتكە سېلىش ئۈچۈن قالدۇرۇڭلار »دېدى﴾(2)
(4) ئىسلام دىنىدىكى جىھاد مۇھاجىرلار (مەككىدىن مەدىنىگە ھىجرەت قىلىپ پاناھلانغانلار)نى ھېمايە قىلىش ۋە ئەنسار (مەدىنىلىك مۇسۇلمانلار)نى قوغداش مەقس ىتى بىلەن باشلانغان بول ۇپ، قانداقدىن ۋە قانداق ئىرققا مەنسۇپ بولىشىدىن قەتئىينەزەر ئېز ىلگەنلەرنى قۇتقۇزۇش مەقسىتى بىلەن باشلانغان
(5) مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئىنسانلارنىڭ ئەڭ شەپقەتلىكى ۋە ئۆزى ئۈچۈن ئىنتىقام ئېلىشنى قەتئىي ياقتۇرمايدىغان بىر زات ئېدى ئۇنىڭ مەككە فەتھى بولغان كۈنى بۇرۇن ئۇنى ۋە ئۇنىڭ دىنىغا ئەگەشكەن مۇسۇلمانلارنى ئىنسان قېلىپىدىن چىققان ۋەھشىيلىكلەر ب ىلەن ئازا ب لىغان ۋە يۇرتلىرىدىن قوغلاپ چىقارغان مەككىلىكلەرنى«، كېتىڭلار ئازاتسىلەر »د ەپ كەچۈرىۋەتكەنلىكى بۇ ماۋزۇدا يېتەرلىك مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئېسىل پەزىل ەتل ىرى ۋە ئۇنىڭ يۇقىرى ئىنسانىي ئەخلاققا ئىگە ئىكەنلىكى توغرۇلۇق غەربلىك تارىخچىلار ۋە يازغۇچىلارنىڭ بەرگەن باھالىرىمۇ بىزنى بۇ ماۋزۇدا كۆپ سۆزلەپ ئولتۇرۇشتىن بىھاج ەت قىلىدۇ
(6) باشقىلار بىلەن تىنچلىق ئىچىدە ياشاش ئىسلام دىنىنىڭ ئەۋزەللىكلىرىدىن بىرىدۇر تارىختىن بۇيان ئىسلام مەملىكەتلىرىدە ياشىغان مۇسۇلمان ئەمەس قەۋملەرنىڭ كەچۈرمىشلىرى بۇنىڭغا گۇۋاھتۇر
(1) تەۋبە سۈرىسى 13 - ئايەت
(2) غا فىر سۈرىسى 25 - ئايەت يۇقىرىلاردىن شۇنداق ئوچۇقلىنىدۇكى، ئىسلام دىنىغا مەنسۇپ بولغان بەزى جامائەتلەرنىڭ، تەشكىلاتلارنىڭ ۋە بەزى شەخسلەرنىڭ، بىگۇناھ كىشىلەرنى قورقۇتۇش ئادەملە رنى گۆرۈگە ئېلىۋېلىش، ئۆلتۈرۈش، بىنالارنى، ئاپتوموبىللارنى پارتلىتىشقا تارلىق ۋەھشىلىكلىرىنىڭ ئىسلام دىنىدىكى جىھاد بىلەن يېقىندىن ياكى يىراقتىن ھېچقانداق م ۇناسىۋىتى يوقۇ.
جاۋاب: غەرب مەدەنىيەت تارىخىنى ئاختۇرۇپ كۆرىدىغان بولساقمۇ بىز«تېررورىزم» دەپ ئاتىغان زوراۋانلىق ھەرىكەتلىرىنىڭ مىساللىرىنى كۆپ ئۇچرىتىمىز مىلادىيىنىڭ - يىلىدىن 37 يىلىغىچە روماغا ھۆكۈمرانلىق قىلغان« Tiberiu » بىلەن 37 - يىلدىن 41 - يى لغىچە ھۆ كۈمران بولغان« Caligula »قاتارلىقلار ھاكىمىيىتىگە قارشى چىققانلارنى بويسۇندۇ رۇش ئۈچۈن زوراۋانلىق ھەرىكەتلىرىنى قوللىنىپ، قارشى چىققۇچىلارنى ئۆلتۈرۈپ مال- مۈلك ىنى مۇسادىرە قىلغان كېينچە ئىسپانىيىدە«تەپتىش مەھكىمىلىرى »تەرىپىدىن مۇسۇلمانلا رغا قارشى تەشكىللى كھالدا ئېلىپ بېرىلغان ئومۇميۈزلۈك زوراۋانلىق ھەرىكىتى غەرب مەدەنىيەت تارىخىدىكى ئەڭ چوڭ تېررورلۇق ۋەقەسىنىڭ ئۇنتۇلماس قارا دېغى ھېسابلىنىدۇ ئەمما ئىسلام مەملىكەتلىرىدىكى زوراۋانلىق ھەرىكەتلىرى تۇنجى قېتىم 1974 - يىلى مىسىردا ئىسلامىي ئويغىنىش ھەرىكىتى ھا رپىسىدا، مىسىر ھاكىمىيىتىنىڭ مۇسۇلمانلارغا قارشى ئېلىپ بارغان قاتتىق قول سىياسىتى ۋە مۇسۇلمانلارغا غەربنىڭ سىكۇلارىزم قانۇنلىرىنى تېڭىشقا ئۇرۇنىشى سەۋەبلىك باشلانغان كېيىنچە باشقا ئىسلامىي جامائ ەتلەر ۋە تەشكىلاتلار ئۆزلىرىنىڭ سىياسىي غەرەزلىرىنى ئىشقا ئاش ۇرۇش ئۈچۈن كۈچ ئىشلىتىشكە باشلىغان سەلىب ئۇرۇشلىرى ئىسلام دىنىنىڭ كەڭچىللىكىگە گۇۋاھتۇر.
جاۋاب: ئىسلام دىنى غەرب دۇنياسىغا تارقىلىشقا باشلاپ قىسقا ۋاقىت ئىچىدە كىشىلەرنى ئۆزىگە جەلب قىلىشتا نەتىجە قازانغاندىن كېيىن، غەرب دۇنياسىنىڭ زوراۋان ھاكىممۇتلەقلىرى بولىۋالغان خرىستىئاندىن ئادەملىرى ئىسلام دىنىنى ئۆزلىرىنىڭ مەنپەئەتلىرى ئۈچۈن خەتەرلىك كۈچ دەپ قارىدى ۋە شۇنىڭ بىلەن ئىسلامغا ۋە مۇسۇلمانلارغا قارشى مەۋقىئەسىنى ئېلان قىلىشتى ئارقىدىنلا ئۇلار غەربنىڭ ئەفرە نجى پادىشاھلىرىنى كۈشكۈرت ۈ پ مۇسۇلمانلارغا قارىشى ئۇرۇش باشلاتتى ئۇلار ئىسلام پەيغەمبىرى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا خۇددى يەھۇدىيلار ئىسا ئەلەيھىسسالامغا دۈش مەن بولغاندەك دۈشمەن بولۇشتى ھەر ئىككىسىنىڭ سەۋەبى ھ ەقىقەتنى ئېتىراپ قىلىشتىن با ش تارتىش ئ ى دى، چۈنكى ئىسلام نۇرى بىلەن ياۋروپا خەلقىنىڭ كۆزى ئېچىلىپ قالسا، ئۇلارنىڭ قان تەرىنىڭ بەدىلىگە ھايات كەچۈرۈپ كېلىۋاتقان دىنىي بېسىمدارلارنىڭ خەلقنىڭ ئۈستىد ىكى زوراۋانلىقى تەھدىدكە ئۇچرايتتى شۇڭا ئۇلار ئىسلام دىنىغا جېنى بىلەن قارشى تۇر غان ئەھلى سەلىب ئارمىيىسى ئىسپانىيەدىكى مۇسۇلمانلارنى تۇتقانلا يەردە ئۆلتۈرۈپ، تىرىك قالغانلىرىنى ئۇرۇپ– سوقۇپ قوغلاپ چىقىرىدۇ ئاندىن پەلەستىندىكى ئ ې رۇسالىمنى بىر يېرىم ئاي مۇھاسىرىگە ئېلىۋالغاندىن كېيىن مىڭدىن كۆپرەك كىشىنى ئۆل تۈرىدۇ يەھۇدىيلارنى توپلاپ چېركاۋ بىلەن بىرگە كۆيدۈرۈپ تاشلايدۇ مەشھۇر تارىخچى گۇستاۋ ل ۇب و ن ئەھلى سەلىب ئارمىيىسىنىڭ ۋەھشىلىكلىرىنى مۇنداق تەسۋىرلەيدۇ: « ئەھلى سەلىب ئارمىيىسى بۇنىڭ بىلەن كۇپايە قىلمىدى بەلكى ئۇلار ئېرۇسالىمدىكى يەھۇدىيلار بىلەن مۇسۇلمان لارنىڭ ھەممىسىنى ۋە خرىستىئانلاردىن ئاسىيلىق قىلغانلارنى پۈتۈنلەي قىرىپ تاشلاش توغرىسىدا قارار ئېلىپ سەككىز كۈن تۇرماستىن قىرغىنچىلىق قىلىپ 60 مىڭدىن كۆپرەك ئادەمنى، ئۆلتۈردى ئۆلتۈرۈشتە ئايال، كىچىك بالاياشانغانلار دەپ ئايرىپ ئولتۇرمىدى»(1) ئەھلى سەلىب ئارمىيىسىنىڭ بۇ قىلغانلىرى قارشىسىدا مۇسۇلمانلار ئادالەت، شەپقەت ۋە ئىنساپنى ئاساس قىلغان ھالدا ئىش كۆردى ئەھلى سەلىب مۇسۇلمانلار تەرىپىدىن يېڭى، لگىنىدە مۇسۇلمانلارنىڭ قوماندىنى سالاھىددىن ئەييۇبىي خرىستىئانلارغا تارىختا ھېچ ئۇنتۇ لمايدىغان كاتتا خىزمەتلە رنى ۋە ياخشىلىقلارنى قىلدى ئ ې رۇسالىمدا ئەسىرگە چۈشكەن ئەھلى سە لىب پادىشاھلىرىنى، قوماندانلىرىنى ۋە ئۇلارنىڭ بارلىق ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنى كەچۈر ىۋەتتى غەربكە كېتىشنى خالىغانلارنى چىرايلىقچە يولغا سېلىپ قويدى كېسەل ۋە يارى دارلىرىنى داۋالاتتى ئۇلاردىن ئىن تىقام ئېلىشنى ئويلاپمۇ قويمىدى گۇستاۋ ل وبۇن سەلىب ئۇرۇشىنىڭ نەتىجىلىرى ئۈستىدە توختىلىپ مۇنداق دەپ يازغان: « مۇسۇلمانلارنىڭ قوماندىنى سالاھىددىن خرىستىئانلارغا ئۇلارنىڭ مۇندىن بۇرۇن مۇسۇلمانلارغا قارشى قىلغانلىرىنىڭ ئوخشىشىنى قىلىشنى خالىمىدى ئۇلارنىڭ ما ل– مۈلكىنى تارتىۋېلىشنى مەنئى قىلىپ، ئۇلاردىن ئاز مىقداردا جىزىي ( ە يىللىق تۆلەم) ئېلىش بەدىلىگە، ئۇلارغا ئىسلام دۆلىتىدە مۇسۇلمانلار بىلەن بىرگە تولۇق ھوقۇقلۇق گرەژدان بولۇپ ياشاش پۇرسىتىنى بەردى»(2) مۇسۇلمانلار مۇستەملىكىچى بولمىغان.
جاۋاب: : بۇ مۇنداق
(1) ئىسلام دىنىنىڭ ھاكىمىيەت تىكلەش ھەرىكىتى ھەرگىزمۇ بىر خىل مۇستەملىكىچىلىك ياكى كېڭەيمىچىلىك ھەرىكىتى ئەمەس چۈنكى مۇستەملىكىچىلىك مۇستەملىكە قىلىنغان دۆلەتنىڭ بايلىقى يېزا– ئىگىلىك ۋە سانائەت بايلىقىنى تالان– تاراج قىلىش ئۈستىگە، قۇرۇلغان بولۇپ، ئۇ ھەرگىز مۇستەملىكە قىلىنغان دۆلەتنىڭ ئىقتىساد ئىلىم-مەرىپەت ۋە مەدەنىيلىكىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى مەقسەت قىلمايدۇ تارىخ ئىسپاتلىدىكى، ئىسلام ھاكىمىيىتىدى كىلەر ئەزەلدىن ئادالەتسىز بولغان ئەمەس ئۇلارنىڭ ھاكىمىيىتى ھەمىشە باراۋەرلىك ۋە كەڭ قورساقلىقنى ئاساس قىلغان مۇسۇلمانلار ھاكىمىيەت يۈرگۈزگەن مەزگىللەردە قەد كۆتۈرگەن ياۋروپا قىتئەسىدىكى ئەندەلۇس تۇرمۇشىنىڭ ھەر قايسى
(1) گۇستاۋ لوبوننىڭ«ئەرەب مەدەنىيىتى » ناملىق ئەسىرى 327 - بەت، گۇستاۋ لوبون فرانسىيىلىك مەشھۇر تارىخچى 1884 - يىلى پارىندا دۇنياغا كەلگە، شەرق مەدەنىيىتىگە زور ئەھمىيەت بېرىپ ئىزدەنگەنلەرنىڭ بىرى« ئەرەب مەدەنىيىتى»، «مىسىر مەدەنىيىتى»، «ئەندەلۇستىكى ئەرەبلەرنىڭ مەدەنىيىتى»، «دىن ۋە ھايات » ناملىق مەشھۇر ئەسەرلەرنىڭ ئاپتورى
(2) گۇستاۋ لوبوننىڭ«ئەرەب مەدەنىيىتى » ناملىق ئەسىرى 329 - بەت تەرەپلىرىدە ئاجايىپ روناق تاپقان بىرد ۆلەت بولۇش سۈپىتى بىلەن، مۇسۇلمانلار ئېلىپ كەلگەن مەدەنىيەت ۋە ئىلىم– پەنلەر ئارقىلىق ياۋروپادىكى باشقا دۆلەتلەردىن كەلگەنلەرنى تەربىيىلەپ يېتىشتۈرۈش رولىنى ئوينىغان ھازىرمۇ ئۇ جايلاردا ئىسلام بىناكارلىق مىراسلىرى ۋە ئىسلام مەدەنىيىتىنى ئەكس ئەتتۈرىدىغان يادىكارلىقلارنىڭ ساقلىنىپ تۇرغانلىقى بۇنىڭ گۇۋاھچىسىدۇر (2 ) مۇسۇلمانلار ھاكىمىيەت ئورناتقان رايونلاردىكى مۇسۇلمان ئەمەس پۇقرالارنىڭ، جىزىيە تاپشۇرۇشى تەلەب قىلىنغان بۇ ئىسلام دۆلەتلىرىنىڭ ئۇلارنى قوغدىشى دۈشمەنلەرنىڭ زىيانكەشلىكلىرىدىن ساقلىشى ئۈچۈن ئې لىنىدىغان باج ھېسابلىنىدۇ ئۇلاردىن مۇسۇلمان بولغانلاردىن جىزىيە ئېلىنمايدۇ (3 ) مۇسۇلمانلارنىڭ ھاكىمىيەت تىكلەش ھەرىكىتىنى ئىقتىسادىي مەنپەئەت يۈزىسىدىن بولغان دېيىشيېقىنقى زاماندا غەربنىڭ ئىسلام مەملىكەتلىرىگە يۈرگۈزگەن مۇستەمل ىكىچىلىك ھۆكۈمرانلىقىدىن ئىبارەت تارىخىي پاكىتنى يوشۇرۇشنى ۋە ئۆزلىرىنىڭ يولسىزلىقلىرىنى ئاقلاشنى مەقسەت قىلىدۇ. بۇ ئىككىسى تۈپتىن ئوخشىمايدىغان ئىككى ئالەم مۇسۇلمانلارنىڭ قوماندى نى خالىد ئىبنى ۋەلىد شامنىڭ ھەيرەگە يېقىن بىر شەھەر ب ازىرىدىكى پۇقرالار بىلەن تىنچلىق كېلىشىمى ئىمزالىغاندا« ئەگەر بىز مۇسۇلمانلار سىلەرنى دۈشمەنلەرنىڭ زىيانكەشلىكىدىن ساقلىيالىساق، سىلەر بىزگە جىزىيە تاپشۇرساڭلار بو لىدۇ ئۇنداق قىلالمىساق بىزگە جىزىيە بەرمەيسىلەر » دەپ يازغان بۇ خىل ئەھۋال ئۇنىڭدىن ئىلگىرى ئىككىنچى خەلىپە ئۆمەرنىڭ زامانىدىمۇ يۈز بەرگەن پادىشاھ ھېر لە قە زور قو شۇن بىلەن مۇسۇلمانلارنىڭ ھا كىمىيىتى ئاستىدا تۇرىۋاتقان شام غ ا(ھازىرقى سۈرىيىگە) ھ ۇجۇم قىلماقچى بولغاندا، خالىد ئىبنى ۋەلىد شامنىڭ ھەمس شەھىرىدىكى مۇسۇلمان بولمىغان: پۇقرالارغا مەكتۇب يېزىپ «ھېر لە قە شامغا ھۇجۇم قىلىش ئالدىدا تۇرىۋاتىدۇ بىز ئۇ لارغا قارشى ئاتلىنىش ئىشى بىلەن مەشغۇلمىز، شۇڭا بىز سىلەرنى قوغداپ قېلىشقا ۋەدە بېرەلمەي مىز بۇ تۈپەيلى سىلەرنىڭ پۇل– چەكلىرىڭلارنى ئۆزۈڭلارغا قايتۇردۇق ئە گەر ئاللاھ بىزگە نۇسرەت ئاتا قىلىپ قالسا، ئوتتۇرىمىزدىكى كېلىشىم داۋاملىق كۈچكە ئىگە بول ۇ ىد » دېگەن مەكتۇبنى كۆرگەن ھەمس ئەھلى ئىسلام دىنىنىڭ بۇ ئادالەتپەرۋەرلىكىگە قايىل، بولۇپ پۈتۈن شەھەر ئەھلى ئىسلام دىنىنى قوبۇل قىلىپ مۇسۇ لمان بولۇش قارا رىغا كېلىپ، ھە ممىسى مۇسۇلمان بولغان ھازىرقى مۇسۇلمانلاردىكى ئىناقسىَلىقنىڭ سەۋەبلىرى.
جاۋاب: : بۇنىڭ سەۋەبى مۇنداق (1 ) ھازىرقى ئىسلام ئەللىرى ئۆزئارا جېدەللىشىش ۋە پارچىلىنىش بىلەن مەشغۇل بولىۋاتىدۇ بۇنى ھېچكىم ئىنكار قىلالمايدۇ ئەمما بۇ پەقەتلا بىر خىل تارىخىي باسقۇچ ئۆتكۈنچى بولۇپ، ئۇنى ھەر قانداق مىللەت باشتىن كەچۈرىدۇ شۇڭا ئۇلارنى مەڭگۈ مۇشۇ ھالەتتە قېپقالىدۇ، دېيىشكە بولمايدۇ ياۋروپا دۆلەتلىرى ئۆزئارا جېدەللىشىش ۋە مالىمانچىلىق ىقرىزاھ ىكىدرلاناملۇسۇم ڭىنقىلزىسقانىئ ىرىلبەۋەس قىلىشلىرى تۈپەيلىدىن، ئاخىرى بىرىنچى ۋە ئى ككىنچى دۇنيا ئۇرۇشلىرىدىن ئىبارەت مۇقىمسىز ئامىللارنى كەلتۈرۈپ چىقارغان مۇسۇلمانلارنىڭ مۇ بىر كۈنى چوقۇم ئۆز ئارىسىدىكى ئىختىلاپلارنى تۈگىتىپ ئەسلىگە قايتى شىدا ئۈمىد بار (2 ) ئىسلام دىنى ئۆزىنىڭ تەلىملىرىدە ئىتتىپاقلىشىش ۋە ھەمكارلىشىشنى قاتتىق تەرغىب قىل ىپ، بۆلۈنۈش ۋە زىددىيەتكە قارشى تۇرىدۇ. بۇ: قۇرئان كەرىمنىڭ ﴿ ھەممىڭلار ئاللاھنىڭ دىنى ىغا مەھكەم يېپىشىڭلار، ئايرىلماڭلار﴾(1) دېگەن ئايىتىدە ئۆز ئىپادىسىنى تاپقان پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مەككىدىن مەدىنىگە ھىجرەت قىلغىنىدىن كېيىن، مۇھاجىرلار بىلەن ئەنسارلا رنى ئۆزئارا قېرىنداشلارغا ئايلاندۇرغان ئۇلار دۇنيا تارىخىدا مى سلى كۆرۈلمىگەن ھەمكارلىق ۋە سەمىمىي قېرىنداشلىقنى ڭ ئۈلگىسىنى ياش اپ كۆرسەتكەن ئىدى (3 ) ھازىرقى زاماندا مۇسۇلمانلارنىڭ پىرقىلەرگە بۆلۈنۈشىگە سەۋەب بولغان نۇرغۇنلىغان تاشقى ئامىللار بار بۇنىڭ ئىچىدىكى ئاساسلىق سەۋەب، مۇستەملىكىچىلە رنىڭ ئىسلام ئەللىرىگە تاجاۋۇز قىلىشى ئىدى ئۇلار مۇستەملىكىنى ئاياغلاشتۇرغاندىن كېيىن نۇرغۇنلىغان مەسىلىلەر ئوتتۇرىغا چىققان مۇستەملىكىچىلەر« پارچىلاش ئارقىلىق باشقۇرۇش »سىياسىتىنى قوللىنىپ، ئىسلام ئەللىرىنى ئايىغىت ۈگىمەس نىزالارغا ۋە ج ېدەررگە سېلىپ قويۇپ كەتكەن بۇنىڭ بېشىدا چېگرا مەسىلىسى كېلىدۇ (4 ) مۇسۇلمانلار مۇستەملىكىچىلەر قالدۇرۇپ كەتكەن مۇشكىلاتلارنى بىر تەرەپ قىلىش ئىشلىرى بىلەن مەشغۇل بولۇپ قېلىپ، ئىسلام دىنىنىڭ ئىتتىپاقلىشىش ۋە باشقىلارنىم ۇ ئويلاش دېگەن پىرىنسىپ لىرىغا ئەھمىيەت بەرمەيدىغان بولۇپ قالغان ئەمما ئىسلام ئەللىرىن ىڭ خۇددى ياۋروپالىقلار ئىچكى نىزالىرىنى ئاخىرلاشتۇرۇپ قەد كۆتەرگەندەك چوقۇم بىر كۈنى ق ەد كۆتىرىدىغانلىقىدا شەك يوق
(5) ئىسلام ئەللىرى مۇستەملىكىچىلەردىن قۇتۇلغان بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ ب ېسىمىدىن ۋە سىياسىتىدىن قۇتۇلۇپ بولالىغىنى يوق شۇڭا ئۇلار كۈچلۈكلەرنىڭ خاھىشى بويىچە ۋە ئۇلارنىڭ سايىسىدا ھايات كەچۈرۈشكە مەجبۇر بولۇپ قالغان ئىسلام ئەللىرىنىڭ مۇسۇ لمان باشلىقلىرى تەختنى ھەممىدىن بەك سۆيىدىغان، ئۇنىڭدىن ئايرىلىپ قېلىشنى ئىماندىن ئايرىلىپ قېلىشتىنمۇ بەك يامان كۆرىدىغان بولۇپ قالغان ئاللاھ ھەقىقىي مۆمىنلەرگە ياردەم قىلىدۇ.
جاۋاب: ئاللاھ تائالانىڭ مۆمىنلەرگە ياردەم قىلىدىغانلىقى ۋە بەرگەن ۋەدىسى ھەقتۇر ھەتتا ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدە: ﴿مۆمىنلەرگە ياردەم قىلىش بىزگە تېگىشلىك بولدى﴾(2)، ﴿ئەگەر مۆمىن بولساڭلار ئۈستۈنلۈك قازىنىسىلەر﴾(3) دېگەن ئەمەلىيەتتە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن باشلاپ پۈتۈن مۆم ىنلەرگە ياردەم قىلغان لېكىن بۇ ئايەتلەردە ۋە باشقىمۇ
(1) ئال ئىمران سۈرىسى 103 - ئايەت
(2) رۇم سۈرىسى 47 - ئايەت
(3) ئال ئىمران سۈرىسى 139 - ئايەت ئايەتلەردە كەلگەن«مۆمىن » سۆزى ھەقىقىي مەنىدىكى مۆمىنلەرنى كۆزدە تۇتىدۇ ھەقىقىي مەنىدە مۆمىن بولالىساق ئاللاھنىڭ ياردىمى بىزنى قورشايدۇ بىز ئۆزىمىزنى مۆمىن دەپ ئاتىۋالغان بىلەن بىزنىڭ بۇ مۆمىنلىكىمىز ئاللاھ تائالا تەلەب قىلغان مۆمىنلىككە ياتامدۇ ياكى ياتمامدۇ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام، ئۇنىڭ ساھابىلىرى ۋە ئىسلامنىڭ ئالتۇن دەۋرلىرىدىكى مۇسۇلمانلار قانداق ئىدى بۇنى تەكشۈرۈپ كۆرۈش كېرەك ھازىرقى مۇسۇلمانلار ئىسلام پىرىنسىپ لىرىدىن، ئىسلام ئەخلاقىدىن پۈتۈنلەي يىراقلىشىپ قالغان بىر ئەھۋالنى باشتىن كەچۈرمەكتە ھازىرقى مۇسۇلمانلارنىڭ مۇسۇلمانچىلىقىدىن مەسجىدلەردە بەش ۋاب نامازنى جامائەت بولۇپ ئوقۇشتىن باشقىسىنى كۆرگىلى بولمايدۇ. ئۇلارنىڭ تۇرمۇش ئەھۋالىدا مۇسۇلمانغا خاس ئۆزگىچىلىكلەرنى تاپقىلى بولمايدۇ بۇرۇنقى مۇسۇلمانلار ئىسلامىي قېرىنداشلى قتا كامالىغا يېتىپ ئۆزلىرىنىڭ قىممەتلىك شەخسىي مال– مۈلكىنى بىر- بىرى بىلەن بۆلۈ، شۈشكەن ھەتتا ئەنسارلاردىن كۆپ خوتۇنلىرى بارلىرى ئۆي- ئوچاقسىز مۇھاجىرلارغا«ئاياللىر ىمدىن كۆڭلۈڭگە ياققىنىنى تاللىغىن، سۆزىنى بېرىپ، ئىددىتى چ ىققاندىن كېيىن ساڭا ئۆيلە ندۈرۈپ قوياي »دېگەن سەمىمىي تەكلىبنى قويۇش دەرىجىسىگە، ئۇرۇشلاردا بىر- بىرىنى، ئاسرىغانلىقتىن«سەن ھايات ق ا لغىن، سېنىڭ ئورنۇڭغا مەن ئۆلەي »دېگەن مەقسەت بىل ەن بايراقنى ۋە ئالدىنقى سەپنى تالىشىش دەرىجىسىگە يەتكەن بولسا، ھازىرقى مۇسۇل مانلا ردىكى شەخسىيەتچىلىكتىن ئىبارەت بۇ ناچار روھىي ھالەت ھاياتلىقنىڭ پۈتۈن ساھەلىرىگىچە ب ېرىپ سىڭىپ كەتكەن بۇلارنى ساناپ تۈگىتىش مۇمكىن ئەمەس ئاددىيسى ھازىرقى مۇسۇلمانلاردىكى شەخسىيەتچىلىك ماشىنا ھەيدەشتە يول تالىشىشتىن باشلاپ مەسجىدلەردە ئالدىنقى سەپكە ئۆتۈش ئۈچۈن بىر– بىرىنىڭ مۈرىسىدىن ئاتلاپ، پۇت– قوللىرىغادە سسەپ ئازار بېرىشكىچىلىك پۈتۈن ئىشلىرىدا ئىپادىلىنىپ تۇرماقتا توغرا، ئالدىنقى سەپتە تۇرۇ پ ناماز ئوقۇش ساۋابنىڭ كۆپ بولىشىغا تۈرتكە بولىدىغان ياخشى ئىش ئەمما ساۋاب ئاللاھنىڭ قولىدا، ئاللاھ ساۋ ابنى كىشىلەرنىڭ ياخشى نىيى، تىگە، ئېسىل ئەخلاقىغا ياخشى ئەمەللىرىگە ۋە ئەھۋالىغا قاراپ بېرىدۇ باشقىلارغا ئازا، ر بېرىپ ئالدىنقى سەپكە ئۆتۈشنىڭ ۋە باشقىلارنى قىستاپ، ھەتتا قۇچىقىغا چىقىپ ئولتۇرىۋېل ىشنىڭ نېمە ھاجىتى نىيىتىڭ ئارتۇقراق ساۋاب قازىنىش بولغان ئىك ەن، ئاللاھنىڭ بەندىلىرىگە ئازار بەرمەستىن، ئىمكانىيەت يار بەرگەن يەردە تۇرۇپ ناماز ئوقۇساڭمۇ ئاللاھ ساڭا سەنن ىيەت قىلغان ساۋابنى ئەلۋەتتە بېرىدۇ ئەمەسمۇ ۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مەسجىدتە جامائەتنىڭ مۈرىسىدىن ئاتلاپ ئالدىنقى سەپكە ئۆتمەكچى بولغان بىر كىش ىنى كۆرۈپ قېلىپ، قاتتىق ئىبارە بىلەن ئۇنىڭغا: « ئولتۇرۇ جامائەتكە ئازار بەردى ڭ»(1) دەپ كايىغان، ھازىرقى مۇسۇلمانلار جەمئىيىتىدە بىر- بىرىنى ئالداش، ھەركىم ئۆز نەپسىگە چو تارتىش، ساختىپەزلىك ۋە يالغانچىلىقتىن ئىبارەت ئىسلامغا يات ناچار ئەخلاقلار خۇددى راك كېسىلى بەدەنگە تاراپ ئۇنى كاردىن چىقارغانغا ئوخشاش ھاياتلىقنىڭ پۈتۈن قاتلاملىرىغىچە بېرىپ ئورۇن ئالغان بىز مۇسۇلمانلار، دىنىمىزنىڭ ئۆتمۈشلەردە كىشىلەرنى قايىل قىلىپ
(1) ئىمام ئەھمەد رىۋايىتى ىقرىزاھ ىكىدرلاناملۇسۇم ڭىنقىلزىسقانىئ ىرىلبەۋەس ئۇلارنىڭ ئۆز ئىختىيارى بىلەن مۇسۇلمان بولۇشىغا تۈرتكە بولغان گۈزەل ئەخلاقلىرىدىن ئازراق بو لسىمۇ نېسىۋە ئالالىغان ياكى ھېچ بولمىغاندا يالغانچىلىق بىلەن ئالدامچىلىقنى ياۋ روپالىقلارچىلىك يامان كۆرەلىگەن بولساق ئەھۋالىمىز باشقىچە بولار ئىدى بىز قايسى يۈزىمىز بىلەن«ئاللاھ بىزگە ياردەم قىلمىدى » دېيەلەيمىز ئاللاھ تائالا ئەزەلدىن ﴿ھەركىم ئۆزىنىڭ قى لغان ئەمەلىنىڭ نەتىجىسىنى كۆرىدۇ﴾(1) دەپ بېكىتىۋەتكەن تەبىئىي قانۇنىيەت بار بۇنى ئاد دى تىلدا«ئىشلىگەن چىشلەيدۇ » دەيمىز مۇسۇلمانلار بۇ قانۇنىيەت دائىرىسىدە ۋە ئىسلام كۆرسەتمىسى ئىچىدە ھەرىكەت قىلغان زامانلاردا ئاللاھ تائالا ھەمىشە ئۇلارغا ياردەم قىلغان ئىدى ئەمدى، بىزنىڭ ئەھۋالىمىز باشقىچە بولۇپ قالغاندا «ئىشلىگەن چىشلەيدۇ » دېگەن تەبىئىي قانۇنىيەت بويىچە ئىش كۆرگەنلەر بىزدىن ئېشىپ كەتتى ئاللاھ تائالانىڭ ۋەدىسى ھەق، ئۇنىڭدا ئۆزگىرىش يوق ئۆزگىرىش بىزدە بولىۋاتىدۇ ھازىرقى ئىسلام مەملىكەتلىرىنى ۋە ئۆزىمى زنى ياۋرۇپا مەملىكەتلىرىگە سېلىشتۇرغىنىمىزدا مەسى لىنىڭ تۈگىنى نەدە ئىكەنلىكىنى ئ و بدان چۈشىنىمىز ئۇلاردا ئۆزىنىڭ ماددىي ۋە مەنىۋى كۈچ قۇۋىتىگە ئىشىنىش روھى بولسا، بىزدە ئۆزىمىزنىڭ ماددىي ۋە مەنىۋى كۈچ قۇۋىتىمىزدىن ش ەك لىنىش پاسسىپلىقى بار ئۇلاردا ئۆ زى پىچىپ، ئۆزى تىكىش روھى بولسا، بىزدە باشقىلار پىچىپ بەرگەننى تىكىش روھى بار ئۇلاردا دېمو كراتىيە بولسا، بىزدە دىكتاتۇر لۇق بار ئۇلاردا ئەركىن سايلام بولسا، بىزدە ساختا سايلام ياكى تەخت مىراسخورلىقى بار ئۇلاردا ئۆز ئۆزىگە خوجا بولۇش بولسا، بىزدە كۈچ لۈكلەرگە بېقىنىش بار ئۇلاردا تىرىشچانلىق بولسا، بىزدە ھورۇنلۇق بار ئۇلاردا بۈگۈنكى ئىشنى ئەتىگە قويماسلىق روھى بولسا، بىزدە بۈگۈنكى ئىشنى كېلىدىغان يەنە بىر يىلغىچە كېچىكتۈرۈش پاسسىپلىقى بار ئۇلاردا ئىنتىزامچانلىق بولسا، بىزدە بىپەرۋالىق بار ئۇلاردا ئىنسانىيەتچىلىك بولسا، بىزدە تار مىللەتچىلىك بار ئۇلاردا ئىجاد ۋە كەشىپ قىلىش روھى بولسا، بىزدە تەييارغا ھەييار بولۇش پاسسىپلىقى بار يۇقىرىقى سېلىشتۇرمىلارغا قارىسىڭىز بۇ ئىككى پىرقىنىڭ بىر بىرىگە ئالمىشىپ كەتكەنلىكىنى گويا ياۋرۇپالىقلار ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ يولىنى ۋە ئەخلاقىنى ئۆزلىرىگە دەستۇر قىلغان، مۇسۇلمانلارنى ياۋروپالىقلارنىڭ ئوتتۇرا ئەسىردىكى دەۋ رىدە كۆرىسىز ئەمەلىيەتتىمۇ، بىزدە ئىسلام دىنىنىڭ قۇرۇق جازىسى بىلەن مۇسۇلمانلىقنى ڭ نامىلا، قالغان ئۇنىڭ روھىنى باشقىلار ياشاتماقتا مۇسۇلمانلارنىڭ ئارقىدا قېلىشى ئۆزلىرىنىڭ خاتالىقىدىن.
جاۋاب: بەزى ئىسلام ئەللىرىنىڭ ۋە مۇسۇلمانلارنىڭ ئار قىدا قېلىشىنىڭ سەۋەبىنى
ئىسلامدىن كۆرۈش ھەرگى: زمۇ ئادىللىق ئەمەس بۇ مۇنداق (1 ) تارىخ ئىسپاتلىدىكى، ئىسلام دىنى روناق تېپىپ قىسقىغىنە ۋاقىت ئىچىدە دۇنيادا شانلىق نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرۈپ، ئىنسانىيەت مەدەنىيىتىگە ئۆچمەس تۆھپىلەرنى قوشقان ئىسلام دىنىنىڭ ئىلىم– پەنگە قوشقان تۆھپىسى ناھايىتى كۆپ بول ۇپ، بۇنىڭغا تارىخ پاكىت ب ولالايدۇ دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىكى مۇزېيلاردا ساقلىنىپ كېلىنىۋاتقان ئىسلام مەدەنى يەت مىراسلىرى مۇسۇلمانلارنىڭ ئەزەلدىن مەدەنىيلىكىنى ۋە كۆپلىگەن ئىلىم– پەن تۈرلىر ىنىڭ ئۇلىنى سالغۇچىلار ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ
(2) قۇرئان كە رىم ئىلىمنى ناھايىتى زور قەدىرلەيدۇ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا كەلگەن تۇنجى ۋەھيىنىڭ﴿ئوقۇ﴾دېگەن بۇيرۇق رايى بىلەن كەلگەنلىكىمۇ ئىسلام دىنىنىڭ ئىلى منى ھەممىدىن ئالدىنقى ئورۇندا قويىدىغانلىقىنى ئىسپاتلاشقا يېتەرلىك مۇندىن باشقا ق ۇرئان كەرىمدە ئىزدىنىشكە، ئۆ گىنىشكە ۋە كائىناتقا ئەقىل كۆزى بىلەن نەزەر سېلىشقا چاقىرغان ئا يەتلەر ناھايىتى كۆپ (3 ) بۈگۈنكى كۈندە بەزى مۇسۇلمانلارنىڭ ئارقىدا قالغانلىقىنى ئىسلام دىنىغا تېڭىش ئەقىلغا سىغمايدۇ چۈنكى ئىسلام دىنى ھەر خىل شەكىلدىكى چېكىنىشكە جېنى بىلەنقا رشى تۇرىدۇ مۇس ۇلمانلار ئىسلام دىنىنىڭ ماھىيىتىنى ھەقىقىي تۈردە ئىدراك قىلالمىغان، دا ئۆزلۈكسىز ئۆزگىرىپ تۇرىۋاتقان ئالەمنىڭ تەرەققىيات قەدىمى بىلەن ماس ھالدا ئالغا ئىلگىرلىيەلمەي قالىدۇ دېمەك، كەمچىلىك ئىسلامدا ئەمەس، بەلكى دەل ئۆزىمىزدە
(4) ئىسلام دىنى ئىنسانىيەتكە پ ايدىلىق بولغان بارلىق ئىلىم– پەنگە، مەدەنىيەت تەرەققىياتىغا ئىشىكنى كەڭ ئېچىۋەتكەن مۇسۇلمانلار ئۆزلىرىنىڭ ئارقىدا قېپقېلىش ىدىكى ھەقىقىي سەۋەب ئۈستىدە ئەستايىدىل ئىزدەنگەندە، ئىسلام دىنىنىڭ بۇنىڭدىن مۇستەسنا ئىكەنلىكىنى ۋە ئۆزلىرىنىڭ تەلەبكە لايىق مۇسۇلمان بولالمىغانلىقىنى بايقىۋالىدۇ نېمە ئۈچۈن ئىسلام دىنى تولۇق تەتبىقلانغان، مۇسۇلمانلار ئىلىم– پەنگە يۈرۈش قىلىشنى ۋە ئىلىم بىلەن قوراللىنىشنى ئىبادەتنىڭ بىر پارچىسى دەپ چۈشەنگەن دەۋرلەردە ئۇلار باشقىلاردىن ئېشىپ كەتكەن نېمە ئۈچۈن ھازىرقى ئۇچۇر ۋە پەن– تېخنىكا دەۋرىدە ئۇلار ئارقىدا قالىدۇ بۇ زاماندا مۇسۇلمانچىلىق بەك كۈچلىنىپ كەتكەنلىكتىن مۇسۇلمانلار زاماننى ڭ ئارقىسىدا قالدىمۇ ياكى مۇسۇلمانلىق سۇسلاشقان سەۋەبتىنمۇ بۇ سوئالغا ھەركىم ئۆ زى تاپسۇنۇ ملاسىئ ىنىد ەۋ لايائ ئىسلام دىنى ۋە ئايال ئىسلام دىنى ئاياللارنىڭ ئى لىم ئېلىشىنى پەرز قىلغان.
جاۋاب: ئوقۇش، ئۆگىنىش ئىسلام دىنىنىڭ ئالدىنقى پەرزلىرىدىن بىرى ھەتتا مۇسۇلمانچىلىقمۇ ئوقۇپ، ئۆگەنمەستىن تولۇقلان مايدۇ ئاللاھ تائ الا قۇرئان كەرىمدە: ﴿ ئاللا ھتىن باشقا ھەقىقىي ئىلاھ يوقلىقىنى بىلگىن﴾(1) دېيىش ئارقىلىق ئىسلام دىنىغا كىرىشنىڭ شەرتى بولغان شاھادەت كەلىمىسى ئۇنىڭ مەنىسىنى بىلمەستىنلا ئېيتىپ قويۇش بىلەن قوبۇل بولمايدىغانلىقىغا ئىشارەت قىلغان پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام: «ئوق ۇش، ئۆگىنىش ھەر بىر ئەر – ئايال مۇسۇلمانغا پەرزدۇر»(2) دەپ كەسكىن ئېيتقان ئىسلام دىنىدا ئوقۇش ۋە ئۆگىنىش پەرزى ئەر ۋە ئايال ھەر قانداق بىر مۇسۇلمانغا بۇيرۇلغان پەرز بولغىنىدەك، ئەر– ئايال ھەر قانداق بىر كىشىنىڭ تەبىئىي ھەققىدۇر ئىسلام تارىخى بىزگە ئىسلا مىي ئىلىملەر، ئەرەب ئەدەبىياتى ۋە شېئىرىيەتتە داڭق چىقارغان نۇرغۇنلىغان ئاياللارنى تونۇشتۇرىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاياللىرىدىن ھ ەزرىتى ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھا ئايەت ۋە ھەدىسلەردىن شەرىئەت ئەھكاملىرىنى چىقىرالايد ىغان ۋە ھەر خىل دىنىي مەسىلىلەرگە بېرەلەيدىغان ئالىمە ئىدى كۆپلىگەن ساھابىلار ئۇنىڭدىن ھەدىسلەرنى رىۋايەت قىلغان ۋە كۆپىگەن شەرئىەت ئەھكاملىرىنى ئۆگەنگەن ھەفسە رەزىيەللاھۇ ئەنھا ئۇستا خەتتات ئىدى.
جاۋاب: : بۇ مۇنداق
(1) ئ ىسلام دىنى ئاياللارنىڭ ئىشلىشىنى ۋە خىزمەت بىلەن شۇغۇللىنىشىنى توسمايدۇ ئاياللار ئۆزلىرىنىڭ ئىقتىدارىغا قاراپ مۇناسىپ ئىش ياكى خىزمەت تاللاش ھوقۇقىغا ئىگە ئاياللار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ دەۋرىدە جىھادلارغا قاتنىشىپ يارىدارلارنى داۋالاش تېڭىش ۋە ئالدىنقى سەپتىكىلەرنى كېرەكلىك ئوزۇقلار بىلەن تەمىنلەشكە ئوخشىغان خىزمەتلەرنى قىلاتتى (2 ) ئاياللارنىڭ ھەق– ھوقۇقلىرى، جەمئىيەتتىكى ئورنى ۋە ئەرلەرگە ئوخشاش جەمئىيەت ئىشلىرىغا ئارىلىشىش ھەققى قۇرئان كەرىمدە ۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەدىسلىرىدە ناھايىتى ئوچۇق يورۇتۇپ بېرىلگەن بولسىمۇ، بەزى ئىسلام ئەللىرىدە ئاياللارنى تۆۋەن كۆرۈش، ئۇلارنىڭ ئىقتىدارىدىن شەكلىنىش، ئۇلارنى جەمئىيەت ئىشلىرىدىن يەكلەش، ھەتتا ھۆكۈمەت ئورۇنلىرىدا خىز مەت قىلىشى غىمۇ توسالغۇ پەيدا قىلىدىغان تەقلىدىي ئادەتلەر
(1) مۇھەممەد سۈرىسى 19 - ئايەت
ھۆكۈم سۈرمەكتە ئەرەبلەرنىڭ ياكى باشقىلارنىڭ ئىسلام روھىغا يات كېلىدىغان بۇ خىلدىكى تەقلىدىي ئادەتلىرى مۇسۇلمانلار ئۈچۈن ئۈلگە بولالمايدۇ چۈنكى ئىسلام پىرىنسىپلىرى باشقا نەرسە، بۇ ئادەتلەر باشقا نەر سە بولۇپ، ئىككىسى ئىككى دۇنيادۇر بۇنى ئايرىۋېلىش لازىم مۇسۇلماننىڭ دەستۇرى قۇرئان كەرىم، ئۈلگىسى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامدۇرۇ ئىسلام دىنى ئاياللارنىڭ مەنسەپ تۇتۇشىغا قارشى ئەمەس.
جاۋاب: ئىسلام دىنى ئاياللارنىڭ ھۆكۈمەت ئورگانلىرىدا مەنسەپ تۇتۇشىنى توسمايدۇ ئايال ئۆزىنىڭ تەجرىبىسى، ئىقتىدارى ۋە بىلىم سەۋىيىسىگە قاراپ، ئۆزىگە مۇناسىپ مەنسەپلەرنى تۇتسا بولىدۇ فىقھىشۇناش ئالىملار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ: «ئايالنى ئۆزلىرىگە ئەمەلدار قىلغان خەلق مۇپپەقىيەت قازىنالمايدۇ»(1) دېگەن ھەدىسىنىڭ روھىغا، ئاساسەن، ئاياللارنىڭ مەنسەپ تۇتۇشى جائىز ئەمەس دەپ كەلگەن بولسىمۇ كۆپ ساندىكى ئۆلىمالار بۇ ھەدىسنىڭ مۇئەييەن شارائىتقا قاراپ، ئېيتىلغانلىقىنى ھەممە جايغا ۋە ھەممە، ئەسىرگە ئومۇم ئەمەسلىكىنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئىرانلىقلارنىڭ ئۆزلىرىگە كىسرانىڭ قىزىنى پادىشاھ قىلىۋالغانلىقى توغرىسىدىكى خەۋەرنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، ئۇلارغا قارىتىپ شۇنداق دېگەنلىكىنى كۆزدە تۇتۇپ، ئاياللارنىڭ ھۆكۈمەت ئورگانلىرىدا مەنسە پ تۇتۇشىنىڭ جائىزلىقىنى سۆزلەيدۇ بىز قۇرئان كەرىمنىڭ سەبە مەملىكىتىنىڭ ئايال پادىشاھى بىلقىسنىڭ قىسسىسىنى بايان قىلىش ئارقىلىق ئۇنىڭ ئىشلارنى ئەپچىل بىر تەرەپ قىلالايدىغان بۈيۈك ماھار ىتى ۋە تەجرىبىسىگە ناھايىتى يۇقىرى باھا بەرگەنلىكىنى كۆرگىنىمىزدە، دۇني ادا ئەرلەرگە تىگىشكىلى بولمايدىغان ئاياللارنىڭ بارلىقىنى، ھەتتا ئەرلەرنىڭ ئەقلى يەتمىگەن ئىشلارنى ئاياللارنىڭ بېجىرەلەيدىغانلىقىنى بايقىۋالالايمىز پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ بەزى مەسىلىلەرنى ئاياللىرى بىلەن كېڭەشكەنلىكىمۇ ئىسلام دىنىنىڭ ئاياللارنىڭ ئىقتىد ارىنى، تەجرىبى س ىنى ۋە قابىلىيىتىنى ئاددى سانىمايدىغانلىقىنىڭ بىر دەلىلىدۇر (2)
(2) مىسىردىن– ۋەقفە ئىشلىرى مىنىستىرى، ئىسلام دىنىي ئىشلىرى ئالىي كېڭىشىنىڭ رەئىسى دوكتور مەھمۇد ھەمدى زەقزۇقنىڭ«ئىسلام دىنىغا بولغان خ اتا چۈشەنچىلەرگە رەددىيە » ناملىق ماقالىسىدىن قىسقارتىپ پايدىلىنىلدى ئون ئۈچ ىنچى بۆلۈم ئىسلام دۆلىتى ۋە ئىسلام خەلىپىلىكلىرى ئىسلام دۆلىتى ۋە ئۇنىڭ ئۆزگىچىلىكى.
