ئىسلامىي ئىلىملەر تۈرلىرى ۋە ئەھمىيىتى
ئىسلامىي ئىلىملەر، ئىلىم ئۆگىنىشنىڭ پەرزلىكى ۋە تۈرلىرى (سوئال 1681 – 1715)
بۆلۈم: “ئىسلامىي ئىلىملەر، ئىلىم ئۆگىنىشنىڭ پەرزلىكى ۋە تۈرلىرى (سوئال 1681 – 1715)”جاۋاب: ئوقۇش، ئۆگىنىش ئىسلام دىنىنىڭ ئەڭ ئالدىنقى چاقىرىقى، بولۇپ قۇرئان كەرىمدىن دەسلەپ چۈشكەن ئايەت«ئوقۇ » ئەمرى بىلەن باشلانغان ھەتتا پەيغەمبەر ئەلەيھى سسالام: « ئوقۇش، ئۆگىنىش ئەر–ئايال ھەر قانداق مۇسۇلمان ئۈچۈن پەرزدۇر»(1) دەپ كۆرسەتكەن.
جاۋاب: ئىسلام دىنى ئوقۇش ۋە ئۆگىنىشكە چاقىرغان ۋە مۇسۇلمانلار ئۈچۈن ئۆگىنىش پەرز بولغان ئىلىم ئاۋۋال ئاللاھ تائالانى تونۇش، ئاندىن ئاللاھ تائالانىڭ كۆرسە تمىلىرى، بويىچە ياشاشنى ئۆگىنىشتىن باشلاپ ئىنسانىيەتكە مەنپەئەتلىك بولغان، ئىمان ۋە ئەخلاققا خىزمەت قىلىدىغان پۈتۈن ئىلىم تۈرلىرىنىڭ ھەممىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇنىڭ ئىچىگە ئىسلامىي ئىلىملەر، ئىجتىمائىي پەن، تەبىئى پەن ئىلىملىرى ۋە ھازىرقى ئەسىردە شاخلىنىپ چىققان پۈتۈن ئىلىم تۈرلىرى مۇ كىرىدۇ. ئىلىمنىڭ ئاۋۋىلى ئاللاھنى تونۇشتۇر ئىلىمنىڭ ئاۋۋىلى ئاللاھ تائالانى تونۇش ئىكەنلىكى مۇنازىرە قوبۇل قىلماي دىغان كەسكىنلەشكەن بىر ھەقىقەتتۇر. چۈنكى ئىنسانلار ئەڭ ئاۋۋال ئۆزلىرىنىڭ ياراتقۇچىسىنى تونۇماستىن ئۆزلىرىنى تونۇيالمايدۇ، كائىناتنى تېخىمۇ تونۇيالمايدۇ ئاللاھ تائالانىڭ قۇرئان كەرىمد ىكى: ﴿ ئاللاھتىن باشقا ھەقىقىي مەبۇد يوقلىقىنى بىلگىن ﴾(2) دېگەن ئەمرى ب ۇنىڭغا ئىشارەت قىلىدۇ ئىسلام دىنىنىڭ بارلىققا كېلىشى ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىك ۋەزىپىسىنى تاپشۇرۇپ ئېلىشىدا تۇنجى ۋەھيىنى ڭ﴿ ياراتقان پەرۋەردىگارىڭنىڭ ئىسمى بىلەن ئوقۇغىن ئۇ ئىنساننى لەختە قاندىن ياراتتى ئوقۇغىن، پەرۋەردىگارىڭ ئەڭ كەرەملىكتۇر ئۇ قەلەم بىلەن (خەت يېزىشنى) ئۆگەتتى ئىنسانغا بىلمىگەن نەرسىلەرنى بىلدۈردى﴾(3) دېگەن ئەمر بىلەن باشلانغانلىقىمۇ، بىلىشنىڭ بېشى ئاللاھ تائالانى بىلىش، ئىلىمنىڭ ئاۋۋىلى ئاللاھ تائالانى نونۇش ئىكەنلىكىنى مۇئەييەنلەشتۈرگەنلىكنىڭ بىر ئىپادىسىدۇر.
جاۋاب: ئىسلامىي ئىلىملەر بىر مۇسۇلماننىڭ مۇسۇلمانلىق بۇرچىنى تولۇق ئادا قىلىشى ئۈچۈن كېرەكلىك بولغان ئىلىملەرنىڭ ھەممىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئۇلارنىڭ مۇھىمل ىرى: تۆۋەندىكىچە (1 ) تەۋھىد ئىلمى ( ئىمان ئاساسلىرى ۋە ئېتىقادقا مۇناسىۋەتلىك بارلىق ئىلىملەرنى ئۆز )ئىچىگە ئالىدۇ (2 )قۇرئان ۋە سۈننەت ئىلمى
(3) فىقھى ئىلمى (ئەمەل– ئىبادەتلەرنىڭ سىستېمىلىرىنى بايان قىلىدىغان ئىلىملەرنىڭ ھەممىنى ئۆز ئىچىگە ئالىد )ۇ
(4) ئەخلاق ئىلمى (5 ) مۇئامىلە ئىشلىرىغا مۇناسىۋەتلىك ئىلىملەر
(6) پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋە ساھابىلارنىڭ ھاياتىغا مۇناسىۋەتلىك ئىلىملەر (7 ) تەپسىر ئىلمى (8 ) قىرائەت ۋە تەجۋىد ئىلمى
(9) ئىسلام دىنىغا ۋە مۇسۇلمانلارغا مۇناسىۋەتلىك جىمى ئىلىملەر.
جاۋاب: بىر مۇسۇلماننىڭ كامىل مۇسۇلمان بولۇپ، ئاللاھ تائالانىڭ بۇيرىغانلىرىنى تولۇق ئورۇندىشى ئۈچۈن يېتەرلىك بولغان ئىسلامىي ئىلىملەرنى ئۆگىنىشى پەرز ئەيندۇر (1) ئەمما مەيلى ئىسلامىي ئىلىملەردىن بولسۇن، مەيلى پەننىي ئىلىملەردىن بولسۇن، قايسىبىر پەننى شۇ پەندە مۇتەخەسسىس بولۇش ۋە ئۇنى ئىمان بىلەن ئەخلاققا خىزمەت قىلدۇرۇش نىيىتى بىلەن ئوقۇش پەرز كىفايەدۇر (2)
ئېتىقادقا مۇناسىۋەتلىك ئىلىملەر ھەققىدە تەۋھىد ۋە ئۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك.
جاۋاب: تەۋھىد ئاللاھنىڭ بىرلىكىنى ئىقرار قىلىش ۋە ئىبادەتلەرنى ئۇنىڭغىلا خالىس قىلش دېمەكتۇر.
جاۋاب: تەۋھىد ئىلمى- ئىسلام دىنىنىڭ ئەقىدە ئاساسلىرىنى ئىسپاتلاش يولىدا ئەقلى ۋە نەقلىي دەلىللەر ئارقىلىق مەخسۇس تەتقىقات ئېلىپ بارىدىغان ئىلىمدۇر تەۋھىد ئىل مى« ئىلمى كالام» ۋە«ئىلمى ئەقائىد» دەپمۇ ئاتىلىدۇ.
جاۋاب: ، تەۋھىد ئىلمىنىڭ تەتقىقات ئوبيېكتلىرى ئاللاھ تائالاغا، ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىرىگە پەرىشتىلىرىگە، چۈشۈرگەن كىتابلىرىغا، ئاخىرەت كۈنىگە ۋە ياخشى– يامانلىق ئاللا ھنىڭ تەقدىرى بىلەن بولىدىغانلىقىغا ئىشىنىشتىن ئىبارەت 6 ئىماننى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
جاۋاب: ھەر قانداق ئىلىمنىڭ شان– شەرىپى شۇ ئىلىم تېمىسىنىڭ ئەھمىيىتى ۋە شان– شەرىپى بىلەن زىچ مۇنا سىۋەتلىك تەۋھىد ئىلمىنىڭ يۈكسەكلىكى ئۇنىڭ تەتقىقات مەزمۇنلىرىنىڭ يۈكسەكلىكىدىندۇر چۈنكى ئىنسان ئۈچۈن ئۆزىنىڭ ياراتقۇچىسىنى، توغ را يول تېپىشىغا يېتەكچى بولغان پەيغەمبىرىنى تونۇشتىن، شۇنداقلا ئۆزىنىڭ بۇ دۇنيادا مەۋجۇد بولۇپ تۇرۇشىدىكى مەقسەت، غايىنى بىلىشت ىن مۇھىم نەرسە بولمايدۇ. شۇڭا تەۋھىد ئى لمى ئىسلامىي ئىلىملەر ئىچىدە ئەڭ ئەتىۋارلىق ۋە ئەڭ مۇھىم ئىلىمدۇر.
جاۋاب: تەۋھىد 3 تۈرلۈك بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندى: كىچە (1 ) تەۋھىد رۇبۇبىيە (2 )) تەۋھىد ئۇبۇدىيە (ئۇلۇھىيە (3 ) تەۋھىد ئەسما ۋە سىفات.
جاۋاب: تەۋھىد رۇبۇبىيە ھەممىنى ياراتقۇچى بىر ئاللاھ ئىكەنلىكىگە ئېتىراپ قىلىش دېمەكتۇر. ئاللاھ تائالا: بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿، ئاللاھ ھەممە نەرسىنى ياراتقۇچى ۋە ئۇ )ھەممە نەرسىگە ھامىيدۇر (خالىغانچە تەسەررۇپ قىلىدۇ﴾(1)
جاۋاب: تەۋھىد ئۇلۇھىيە ئەمەل، ئىبادەتلەرنى بىر ئال لاھقىلا خالىس قىلىش دېمەكتۇر: ئاللاھ تائالا مۇسا ئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلغان سۆزىدە، ئۆزى توغرۇلۇق مۇنداق دەيدۇ ﴿ مەن ھەقىقەتەن (ئىبادەتكە لايىق) ئاللاھمەن مەندىن باشقا ھەقىقىي ئىلاھ يۇقتۇر يالغۇز ماڭا ئىبادەت قىلغىن﴾(1)
جاۋاب: تەۋھىد ئەسما ۋە سىفات ئاللاھنىڭ قۇرئان كەرىم ۋە سەھىھ ھەدىسل ەردە بايان قىلىنغان ئىسىم ۋە سۈپەتلىرىگە ئىمان كەلتۈرۈش، ئاللاھ تائالانىڭ بۇ ئىسم لىرىنى ۋە سۈپەتل ىرىنى باشقىلارنىڭ ئىسىملىرىغا ۋە سۈپەتلىر ىگە ئوخشاتماسلىق، شۇنداقلا ئاللاھنى ھېچ بىر شەيئىگە ئوخشاتماسلىق دېمەكتۇر. ئاللاھ تائالا: بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ ھېچ شەيئى ئاللاھقا ئوخشاش ئەمەستۇر﴾(2 )
جاۋاب: تەۋھىدنىڭ پايدىسى بۇ دۇن يادا توغرا يول تېپىش، ئاخىرەتتە ئازابدىن قۇتۇلۇش ۋە جەننەتكە كىرىش بىلەن ئاللاھنىڭ مۇكاپاتىغا ئېرىشىشتىن ئىبارەتتۇر ئاللاھ بۇ ھەقتە: مۇنداق دەيدۇ﴿ ئازابتىن ئەمىن بولۇش ئىمان ئېيتقان، ئىمانىغا شېرىك ئەقىدىسىنى ئارىلاشتۇرمىغان ئادەملەرگە مەنسۇبتۇر ئۇلار ھى دايەت تاپقۇچىلاردۇر﴾(3)
جاۋاب: تەۋھىد ئىمان ۋە ئەمەل ئىبادەتلەرنىڭ جەۋھىرى، ئاللاھ تەرىپىدىن كەلگەن ساماۋىي دىنلارنىڭ ئورتاق چاقىرىقى ۋە ئىسلام دىنىنىڭ ئۇل تېم ىدۇر ئاللاھ تەرىپىد ىن ئەۋەتىلگەن پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەممىسى كىشىلەرنى ئالدى بىلەن تەۋھىدكە چاقىرغان مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ مەككىدىكى 13 يىللىق دەۋىتىمۇ پەقەت كىشىلەرنى تەۋھىدكە: چاقىرىشتىن ئىبارەت بولغان ئاللاھ بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ ئى مۇھەممەدۇ سەندىن ئىلگىرى ئەۋەتىلگەن پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەممىسىگە: « مەندىن باشقا مەبۇد (بەرھەق) يوقتۇر ماڭىلا ئىبادەت قىلىڭلار»، دەپ ۋەھ يى قىلدۇق﴾(4) تەۋھىدسىز ئېيتىلغان ئىمان ۋە قىلىنغان ئەمەل ئىبادەتلەر ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا قەتئىي قوبۇل قىلىنمايدۇۇ تەۋھىدنىڭ ئەكسى شېرىكتۇر
(1) تاھا سۈرىسى 14 ئايەت
(2) شۇرا سۈرىسى 11 ئايەت
(3) ئەنئام سۈرىسى 82 ئايەت
(4) ئەنبىيا سۈرىسى 25 ئايەت بىدئەت ۋە ئۇنى.
جاۋاب: بىدئەت لۇغەت ئېتىبارى بىلەن يېڭىلىقلارنى ئىجاد، ئىختىرا ۋە پەيدا قىلىش دېمەكتۇر: يېڭىلىق ئىككى تۈرلۈك بولىدۇ بىرىنچىسى، زامانىمىزدىكى پەن تېخنىكا يېڭ ىلىقلىرىغا ئوخشاش، دۇنيا ئىشلىرىغا مۇناسىۋەتلىك يېڭىلىقلار بولۇپ، ئۇلارنى ئىجاد ۋە ئىختىرا قىلىش ئىسلام دىنىدات ەشەببۇس قىلىنغان ياخشى ئىشلاردىندۇر ئىككىنچىسى، دىندا يېڭىلىق پەيدا قىلىش بولۇپ، ئۇ قەتئىي چەكلىنىدۇ ۋە ئۇنىڭغا ھەرگىزيول قويۇلمايدۇ چۈنكىدىن ئۆز ۋاقتىدىلا تاكامۇللىشىپ بولغانلىقى ئۈچۈن، ئۇ ھېچقانداق يېڭىلىق ياكى ئۆزگەرتىشنى قوبۇل قىلمايدىغان بىر كامالەتتۇر چۈنكى كامالىغا يەتكەن نەرسە زىيادىنى قوبۇل قىلمايدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام كىشىلەرنى بىدئەت پەيدا قىلىشتىن مەنئى قىلىپ: «كىمكى بىزنىڭ بۇ دىنىمىزغا، ئۇنىڭدا بولمىغان نەرسىلەرنى پەيدا قىلىۋالىدىكەن، ئۇ قەتئىي رەت قىلىنىدۇۇ»(1) دەپ كۆرسەتكەن دىندا پەيدا قىلىنغان بىدئەتلەر.
جاۋاب: دىندا پەيدا قىلىنغان بىد، ئەتلەر ئىككى تۈرلۈك بولۇپ، بىرىنچى تۈردىكىسى سۆز: ۋە ئېتىقادتىكى بىدئەتلەر بولۇپ، ئىسلامدىكى ئازغۇن مەزھەبلەردىن باھائىيە، جەھە، مىيە رافىزە، خاۋارىج قاتارلىق ئازغۇن مەزھەبلەرنىڭ، شۇنداقلا بەزى شىئەلەرنىڭ ئېتىقاد سىستېمىلىرىدىكى بىدئەتلەردۇر ئىككىنچى تۈر، دىكىسى ئىسلام دىنىدا بەلگىلەنگەن ئەمەل ئىبادەتلەرگە مۇناسىۋەتلىك بىدئەتلەر بولۇپ، ئەمەل ئىبادەتلەرنى ئاللاھ كۆرسەتكەن يوسۇندا ئادا قىلماسلىق ياكى يېڭى ئىبادەت سىستېمىلىرىنى بەلگىلىۋېلىشقا ئوخشىغان بىدئەتلەردۇر بىزنىڭ توختىلىدىغىنىمىز ئىبادەتلەرگە م ۇناسىۋەتلىك بىدئەتلەر بولۇپ، بۇ خىلد ىكى: بىدئەتلەرنىڭ تۈرلىرى تۆۋەندىكىچە (1 ) ئەسلى بۇيرۇلغان مەلۇم بىر ئىبادەتكە، شەرىئەتتىن دەلىلسىز ھالدايېڭى ئىبادەت شەكىللىرىنى بەلگىلىۋېلىش (2 ) بۇيرۇلغان ئەسلى ئىبادەتلەرگە بىر نەرسىلەرنى زىيادە قىلىپ قوشۇۋېلىش (3 ) ئەمەل ئىبادەتلەرنى شەرىئەتتە بۇيرۇلغان شەكىل ۋە قائىدە سىستېمىسى بويىچە ئادا قىلماستىنيېڭىچە شەكىل ۋە قائىدە تەرتىبلەرنى بەلگىلىۋېلىش (4 ) بۇيرۇلغان ئەسلى ئىبادەتلەرگە شەرىئەتتىن دەلىلسىز ھالدا، ۋاقىت، كەيپىيات بەلگىلىۋېلىش يۇقىرىقى بىدئەتت ۈرلىرىنىڭ ھەممىسى شەرىئەت ھۆكۈمى بىلەن ھارامدۇر بىدئەتلەرنى سادىر قىلغۇچىلار گۇناھكار بولىدۇ.
جاۋاب: ئىسلام دىنى ئاللا ھ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى بەلگىلىمىگەن قائىدە پىرىنسىپ لارنى كىشىلەرنىڭ بۇ دىنىغا بەلگىلىۋېلىشىنى ۋە ئاللاھقا يېقىنلىشىش نىيىتى بىلەن بولس ىمۇ دىندا بۇيرۇلمىغان ئىشلارنى ئىبادەت دەپ ئاتاپ بۇ دىنغا كىرگۈزۈۋېلىشىنى قەتئىيلىك بىلەن كەسكىن مەنئى قىلىشتا ناھايىتى ھېكمەتلىك ۋە توغرا ئىش قىلغان ھەتتا ناھايىتى ئوچۇق ۋە كەسكىن ھالدا«بىدئەتنىڭ ھەرقاندىقى زالالەتتۇر »دەپ ئېلان قىلغان دىنلار تارىخ ىدىن ئازراق بولسىمۇ خەۋىرى بولغان ھەرقانداق ئادەم، ئىسلام دىنىنىڭ بىدئەتلەرنى قەتئ ىي تۈردە مەنئى قىلغانلىقىدىكى ھېكمەتلەرنى ئوچۇق ۋە ئاشكارا كۆرەلەيدۇ تارىختىن بېرى پۈتۈن دىنلارنىڭ بۇزۇلۇشىغا ۋە ئاخىرى بېرىپ زاۋاللىققا يۈز تۇتۇشىغا بىردىنبىر سەۋەب بولۇپ كەلگەن نەرسە بىدئەت بولۇپ،: بۇ مۇنداق (1 ) بىدئەت دىن دۈشمەنلىرىنىڭ دىندارلارنى ئۆز غايىلىرىدىن ئاداشتۇرۇش ۋە دىندىن يى راقلاشتۇرۇش ئۈچۈن قوللانغان قورالى بولۇپ كەلدى دىن دۈشمەنلىرى دىندارلار سې پىگە كىرىۋېلىپ، دىندارلاردىن بەزى نادانلارغا ئۆزلىرىنىڭ كۆرۈنۈشتە ئاللاھقا يېقىنلى شىش، ئەمما غايىسى ئۇلارنى دىننىڭ كۆرسەتمىلىرىدىن چىقىرىشتىن ئىبارەت ھىيلە- مكىرلىرىگەقا يىل قىلۋالغ اندىن كېيىن، ئۇلارنىڭ دىنىنى، بەخت سائادىتىنى بۇزۇپ تاشلىدى، ئېتىقاد ۋە ئىبادەتلىرىنى بولسا خاراب قىلدى ئۇلارنىڭ دىنىي تۇرمۇشىدا ئۆز شەرىئەتلىرىنى س اقلاپ قېلىشلىرىغا قەتئىي پۈرسەت بەرمەستىن، ھەدەپ تۈرلۈك خۇراپاتلارنى ئىبادەت نامى ب ىلەن دىنغا ئېلپ كىرىشكە باشىلىدى بارلىق خۇراپات ۋە پاساتچىلىقلارنىڭ ئىشكىنى شۇ بى دئەت ئېچىۋەتتى كېيىنچە ئۇلار بىدئەتلەرنىڭ ئالدىنى ئالالمايدىغان ھالغا چۈشۈپ قالدى نەتىجىدە مەزكۇر دىنلار تۈپ ئاساسىدىن بۇزۇلدى
(2) بىدئەت يولى بىلەن، ساماۋىي دىنلارغا شېرىك، بۇددىستلىق ئەقىدىلىرى ھەدەپ كىرىپ كەلدى، نەتىجىدە دىندارلار ئۆزلىرىنىڭ ھەق دىنلىرىدىن ئېزىپ، ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈش يوللىرىغا كىرىپ كەتتى ۋە ئاللاھنى قويۇپ، ساختا مەبۇدلارغا چوقۇنۇش بىلەن، تۈگەشتى ئەسلى ساماۋىيدىن بولغان خرىستىئان دىنىنى مىسال قىلىدىغان بولساق خرىستىئانلار ئىسا ئەلەيھىسسالامنى ئاللاھنىڭ ئوغلى ۋە ئۈچ ئىلاھنىڭ بىرى، دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ. ھالبۇكى، ئىسا ئەلەيھىسسالام ئۆزىنى ئاللاھنىڭ ئوغلى دەپ ئېيتقان ئەمەس، بەلكى ئۆزىنى ئاللاھنىڭ بەندىسى ۋە پەيغەمبىرى دەپ ئېلان قىلغان ئىسا ئەلەيھىسسالام ئۆزى توغ ۇ ل ۇ ق مۇنداقد: ېگەن« ئەمما ئىنسان ئوغلىنىڭ (يەنى مېنىڭ) بېشىنى قويىدىغان يېرى يوق»(1) دېگەن مەتتا ئىنجىلىدە يەنە ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ مۇنۇ سۆزى قەيت قىلىنغان: « ئىسا “ مەن ھازىردىن باشلاپ سىلەرگە شۇنى ئېيتىمەنكى، سىلەر كۆرۈپ تۇرغان كىشى ئىنسان
(1) مەتتا ئىنجىلى 18 تېكىستت ئوغلىدۇر“دېدى»(1) يۇقىرى تېكىستلەردە، ئىسا ئەلەيھىسسالام ئۆزىنى ئاللاھنىڭ ئوغلى دېمىگەن، بەلكى ئىنسان ئوغلى دېگەن (3، ) بىدئەت يولى بىلەن دىندا چېكىدىن ئېشىش، دىندارلارغا ئۇلار تاقەت قىلالغۇسىز ئېغىر تەلەب لەرنى قويۇش، تەركىيدۇنيالىقنى تەشەببۇس قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى دىند ىن زىرىكت ۈرۈش قاتارلىق سەلبى نەتىجىلەر كېلىپ چىقتى (4 ) بىدئەت يولى بىلەن كىشىلەر دىنلاردا خالىغانچە شەرىئەت ۋە ئىبادەتلەرنى ئويدۇرۇپ چىقتى دىن ئادەملىرى ھەددىدىن ئېشىپ ئاللاھ ھالال قىلغان دۇنيا زىننەتلىرى ۋە خوشبۇيلارنى دىندارلارغا ھارام قىلدى ئۇلار«دىن » نامى بىلەن دۇنيا ئىشلىرىغا س ەلبى نەزەردە قارىدى ئىمان دەۋاسى بىلەن كىشىلەرنىڭ بەخت سائادەتلىرىنى بوغدى ئال لاھقا يېتىمىز دېگەن گۇمان بىلەن بەندىلەرنى ئازابلىدى نەتىجىدە، ئاللاھنى رازى قىلىش ئۇياقتا تۇرسۇن، ئۆزلىرىنى خاراب قىلدى بۇ ئورۇندا خرىستىئاندىن ئاد ەملىرىنىڭ ئاللاھقا يېقىنلىشىش دەۋاسى بىلەن، ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ دىنىغا خىلاپ ھالدا، ئىنسان تەب ىئىتىگە مۇناسىپ كەلمەيدىغان«تەركىيدۇنيالىق »تەرغىباتىنى ئەۋجىگە چىقىرىشى ئارقىلىق پۈتۈن ياۋروپا خەلقىنى دىندىن زىرىكتۈرگەنلىكى، ئاخىرىدا ياۋروپاداSECULARISM « دىننى سىياسەتتىن ئايرىش »ئېقىمىنىڭ چىقىشىغا سەۋەب بولغانلىقىنى ئەسكە ئېلىش يېتەرلىك
(5) بىدئەت يولى بىلەن دىنلاردا تەرەققىياتقا، ئىلىم پەنگە ۋە ھەر قانداق كەشپىياتلارغا قارشى يېڭى نىزاملاردىن نامىدىن ئويدۇرۇپ چىقىلدى ھەتتا ياۋروپا خەلقى خرىستىئ اندىن ئادەملىرىنڭ بېسىمدارلىقىدىن قۇتۇلۇشنى ئارزۇ قىلىدىغان ھالغا كەلدى چۈنكىدىن ئادەملىرى ئىلىم پەن خادىملىرىنى، كەشپىياتچىلارنى كاپىرلىققا ھۆكۈم قىلىپ ئۆلتۈرۈپلا تۇ ردى زېمىننىڭ شار شەكىللىك ئىكەنلىكىنى ئېلان قىلغان ئالىم گالېلى گالېليونى خرىستىئ ان چىركاۋى دىن كاپىرلىققا ھۆكۈم قىلىپ ئۇنىڭغا ئۆلۈم جازاسى ئىجرا قىلىنغانلىقىمۇ بۇنىڭ تىپىك م ىسالى بىدئەتلەرنى مەنئى قىلغانلقىنىڭ نەتىجىلىرى.
جاۋاب: ئىس لام دىنىنىڭ بىدئەتلەرنى قەتئىي مەنئى قىلىپ كەلگەن، لىكى نەتىجىسىدە دىنى ئەقىدى مىز، ئىبادەتلى رىمىز ۋە دىنغا مۇناسىۋەتلىك پۈتۈن ئىش لىرىمىز پەيغەمبىرىمى ز ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ دەۋرىدىن باشلاپ تا مۇشۇ كۈنگىچە ھېچ قانداق ئۆزگەرتى ش ۋە بۇزۇلۇشلارغا ئۇچ رىماستىن، كەم زىيادە قىلىنماستىن، ئەينەن داۋام قىلىپ كەلمەك تە ئىسلام دىنىنىڭ جەۋھىرى مەسىلىلىرىدە (، ئېتىقاد، ئەخلاق، ئىبادەت، ھالال ھارام مۇئامىلە ۋە قانۇن پىرىنسىپ مەسىلىلىرىدە) ئىسلام مەزھەبلىرى ئوتتۇرى سىدا ئىختىلاپ يوق ئىختىلاپ پەقەت شاخچە مەس ىلىلەرگە مەركەزلەشكەن مانا بۇ، ئىسلام دىنىغىلا خاس بىر ئىمتىيازدۇر يەر يۈزىدىكى ھېچقانداق بىردىن ئىسلام دىنى ئېرىشكەن بۇ ئىمتىيازغا ئېرىشەلىگەن ئەمەس باشقا ھەرقانداق بىردىندا ئىبادەتلەر ھەتتا ئېتىقادلار يىللار بىلەن ئۆزگىرىپ، ئەسىرلەر بىلەن بۇزۇلۇپ كەل، گەن چۈنكى ئىسلام دىنىدىن باشقا بىر دىندا بىدئەتلەرنى مەنئى قىلىشتا قاتتىق تەلەب قويۇلمىغان ئەمما ئىسلام دىنى ئىشنىڭ بېشىدىلا
(1) مەتتا ئىنجىلى 18 - تېكىست ئىنسانلار تەرىپىدىن بۇ دىنغا قائىدە نىزام ۋە ھەرخىل دىنىي يېڭىلىقلارنى، دىندا بۇيرۇلمىغان ئىبادەت شەكىللىرىنى كىرگۈزۈ لۈ شكە قەت ئىي يول بەرمەي كەلدى ئىسلام دىنىدا خرىستىئان دىنىدا بولغىنىغا ئوخشاش«دىن ئادەملىرى » دەپ ئاتىلىدىغان دىنىي بېسىمدارلار مەۋجۇد ئەمەس ئىسلام نەزىرى ۆ دە ئ، لىمالار خەلقنىڭ يولباشچىلىرى مۇئەللىملىرى ۋە ئەجرىنى ئاللاھ تائالادىن كۈتۇپ خالىس خىزمەت قىلىدىغان كىشىلىرى دۇر ئاللاھتىن باشقا ھېچكىمنىڭ دىننى ئۆزگەرتىش ۋە كىشىلەرنىڭ گۇناھلىرىنى ئاللاھ نامىدىن كەچۈرۈم قىلىش، ئاللاھ ھالال قىلغان نېمەتلەردىن دىندالارنى مەنئى قىلىش ھوقۇقىي وقتۇر ئىسلام دىنىدا ئىبادەتلەر بىۋاسىتە ئاللاھقىلا قىلىنىدۇ، ئۇنى پەقەت ئاللاھ ئۆزى لا قوبۇل ق ىلىدۇ گۇناھلارنى پەقەت ئاللاھ ئۆزى خالىسا كەچۈرىدۇ بۇ ماۋزۇدا خرىستىئان دىنىنىڭ ھا زىرقى شەرىئىتىگە قارايدىغان بولساق: ئۇنىڭ خرىستىئاندىن ئادەملىرى تەرىپىدىن ئۆزگەرت ىلىپ كېلىۋاتقانلىقىنى ۋە ئىنجىلدىكى نۇرغۇن ئەھكاملارنىڭ ئەمەلدىن قالدۇرۇلغانلىقى، نى ھەمدە ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ“مەن دىننى كېمەيتىش ئۈچۈن ئەمەس، تولۇقلاش ئۈچۈن كەلدىم” دەپ ئېلان قىلغان مۇقەددەس دەستۇرىغا خىلاپلىق قىلىنىپ كېلىۋاتقانلىقىنى ئوچۇق كۆرىم ىز توغرا، بەزى دەۋرلەردە مۇسۇلمانلاردىن قىسمەن كىشىلەر قۇرئان ۋە ھەدىسلەردە بۇيرۇلمىغ ان بىر قىسىم بىدئەتلەرنى ئىبادەت نامى بىلەن دىنغا كىرگۆزۈشكە ئۇرۇنغان بولسىمۇ، ھەر دەۋردە ئىسلام دىنىنى تۈرلۈك بورمىلاشلاردىن قوغداپ تۇرىدىغان ھەقىقەتپەرۋەرلەر كەم بولمىغاچقا، بۇنداق بىدئەتلەر ئۆز ۋاقتىدىلا رەت قىلىنپ كە لدى چۈنكى بۇ دىننى تا قىيامەتكىچە ھ ەر قانداق بىر ئۆزگەرتىش ۋە كەم زىيادە قىلىشلاردىن ساپ قىلىپ ساقلىغان ھالدا ئاخىرغىچە داۋام قىلىدۇرۇش ئاللاھنىڭ ۋەدىسى ئىدى ئاللاھ تائالا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ تىلى ئارقىلىق بۇ ۋەدىسىنى مۇنداق دەپ ئېلان قىلغان«بۇ ئۇممەتكە ئاللاھ تائالا ھەر يۈز يىلنىڭ بېشىدا ئۇلارنىڭ دىنىنى يېڭىلايدىغان (يەنى بىدئەتلەردىن تازىلايدىغان) بىرىنى چوقۇم ئەۋەتىپ تۇرىدۇ»(1) ئاللاھ تائالا: قۇرئان كەرىمدە ﴿ قۇرئاننى بىز چۈشۈر دۇق، ئۇنى چوقۇم قوغدايمىز﴾(2) دەپ ۋەدە قىلغان مۇسۇلمانلارنىڭ مۇقەددەس دەستۇرى بولغان قۇرئان قۇغد الغان ئىكەن، ئۇلارنىڭ دىنى، ئېتىقادى، ئىبادەتلىرى ۋە پۈتۈن ئىشلىرى قوغدىلىدۇ دېمەكتۇر. ئاللاھنىڭ بۇ ۋەدىسى ئەمەلىيەتتە ئەمەلگە ئېشىپ كەلمەكتە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن« سىلەرگە ئاللاھنىڭ كىتابى بىلەن سۈننەتلىرىمنى قويۇپ كەتتىم، سىلەر بۇ ئىككىس ىنى چىڭ تۇتساڭلار، مەندىن كېيىن ھەرگىزمۇ ئېزىپ كەتمەيسىلەر»(3) مۇسۇلمانلار مۇشۇ پىرىنسىپقا چىن ئەمەل قىلىپ كەلدى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن باشلاپ پۈتۈن س اھابىلار، خەلىپىلەر، تابىئىنلار ۋە مەزھەب ئالىملىرى بىدئەتنى مە نئى قىلشتا ئىنتايىن ھوشيارلىق بىلەن ئىش كۆردى، ئاددى بىر بىدئەتنىمۇ ئۆز ۋاقتىدا رەت قىلى پ كەلدى چۈنكى ھەرقانداق چوڭ ئىشلار كىچىكتىن باشلىنىدۇ
(1) ئىمام ئەبۇدا ۋود رىۋايىتى
(2) ھىجر سۈرىسى 9 ئايەت
: ئىمام مالىك بىدئەت توغرۇلۇق مۇنداق دېگەن« بۇرۇنقىلاردا (يەنى ساھابىلار ۋە تابىئىنلار دەۋرلىرىدە) بولمىغان بىرەر ئىشنى مۇشۇ ئۇممەتنىڭ دىنىغا كىرگۈز مەكچى بولغان كىشى، ھەقىقەتەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنى دىنغا خىيانەت قىلغان (يەنى دىننى تولۇق يەتكۈزمىگە) دەپ تۆھمەت قىلغان بولىدۇ. چۈنكى ئاللاھ تائالا﴿ بۈگۈن سىلەرنىڭ دىنىڭلارنى پۈتۈن قىلدىم﴾(1) دېگەن ئىدى راستىنلا ئىسلام دىنى ئۆز ۋاقتىدا كامالىغا يېتىپ بولغان شۇ ۋاقىتتا دىندىن سانالمىغان نەرسە ھازىرمۇ دىندىن سانالمايدۇ »(1) مائىدە سۈرىسى 5- ئايەت كۇپرى ۋە ئۇنىڭ تۈرلىرى.
جاۋاب: كۇپرى سوزىنىڭ لۇغەتتىكى مەنىسى پەردىلەشيوشۇرۇش ۋە يېپىش دېگەنلىك بولۇپ، ئىسلام ئىستىلا ھىدىكى مەنىسى ئاللاھ تائالاغا ياكى پەيغەمبەرلەردىن بىرەرسىگە ياكى قۇرئان كەرىمنىڭ ئاللاھ سۆزى ئىكەنلىكىگە ياكى ئىمان ئېيتىشقا بۇيرۇلغان مەسىلىل ەردىن بىرەرسىگە ئىنكار قىلىش دېگەنلىكتۇر چۈنكى ھەقىقەتنى ئىنكار قىل غانلىق ھەققانىيلىقتىن ئىبارەت ئىنساننىڭ ئەسلى ۋە س اپ تەبىئ ىتىنى پەردىلەپ يوشۇرغانلىق، بولۇپ ئاللاھقا ۋە ئاللاھ ئىمان ئېيتىشقا بۇيرىغان ھەقىقەتلەرگە ئىنكار قىلغان ئادەم«كاپىر »يەنى ھەقىقەتنى يوشۇرغۇچى دەپ ئاتالغان كۇپرىنىڭ تۈرلىرى.
جاۋاب: كۇپرى ئىككى تۈرلۈك بولۇپ، ئۇلارنىڭ بىرى، ئېتىقادتىكى كۇپرىلىق يەنە بىرى، ئەمەلدىكى كۇپرىلىقتۇر ئېتىقادتىكى كۇپرىلىق سادىر قىلغۇچىسىنى ئىماندىن چ ىقىرىدۇ ئەمما ئەمەلدىكى كۇپرىلىق ئىماندىن چىقارمىسىمۇ گۇناھقا پاتۇرىدۇ ئېتىقادتىكى كۇپرىلىق ۋە ئۇنى ڭ تۈرلىرى.
جاۋاب: : ئېتىقادتىكى كۇپرىلىقنىڭ تۈرلىرى تۆۋەندىكىچە
(1) كۇپرى ئىنكار كۇپرى ئىنكار ― قۇرئان كەرىمگە ياكى سەھىھ ھەدىسىلەرگە ياكى ئۇلاردا كەلگەن ھۆكۈملەرگە ۋە ياكى ئۇلار ئارقىلىق بېكىتىلگەن بەش ۋاب ناماز، روزا، زاكات قاتارلىق پەرزلەرنىڭ ياكى ئەھكاملارنىڭ بىرەرسىگە ئىنكار قىلىش دېمەكتۇر. بۇنىڭ دەلىلى ئاللاھ: تائالانىڭ مۇنۇ سۆزى﴿ ئاللاھ تائالاغا يالغاننى چاپلىغان ياكى ھەق كەلگەندە ئۇنى ئىنكار قىلغان ئادەمدىنمۇ زا لىم ئادەم بارمۇ جەھ ەننەمدە كاپىرلارغا جاي يوقمىدۇ﴾(1)
(2) كۇپرى تەكەببۇر كۇپرى تەكەببۇر-، ئىسلام ئەھكاملىرىنىڭ ھەق ئىكەنلىكىگە ئىقرار قىلىپ تۇرۇپ چوڭلۇق قىلغانلىقتىن ئۇنىڭغا بويسۇنماسلىق دېمەكتۇر. بۇ خىلدىكى كۇپرى ئىبلىسنىڭ كاپىرلىقىغا ئوخشاش كۇپرىد ۇر چۈنكى ئىبلىس ھەقىقەتنى بىلىپ تۇرۇپ، ئۇنى قوبۇل قىلىشتىن باش تارتقان ئىدى: بۇنىڭ دەلىلى ئاللاھ تائالانىڭ مۇنۇ سۆزى ﴿ ئۆز ۋاقتىدا پەرىشتىلەرگە«ئادەمگە سەجدە قىلىڭلار »د، ېدۇق، ئىبلىستىن باشقا ھەممىسى سەجدە قىلدى
(1) ئەنكەبۇت سۈرىسى 68 – ئايەت ئىبلىس (سەجدە قىلىشتىن) باش تارتتى، تەكەبب ۇرلۇق قىلدى، ئۇ كاپىرلاردىن بولۇپ كەتتى﴾(1) دېمەك، ئىبلىسنىڭ ئاللاھ تائالانىڭ ئەمرىگە بويسۇنمىغانلىقى ئۈچۈن كاپىر بولۇپ كەتكەنلىكى بۇ ئايەتتە ئېنىق بايان قىلىنغان، بۇنىڭدىن مەلۇمكى ئاللاھ تائالانى ڭ ئەمرىگە بويسۇنمىغان مۇتەكەببىرلەرنىڭ ئاقىۋىتى ئىبلىسنىڭ ئاقىۋىتى بىلەن بىردۇر
(3) كۇپرى شەك كۇپرى شەك ― ئىسلام دىنىنىڭ ئاساسىي ئەقىدىلىرى بولغان ئالتە ئىماننىڭ قايسى بىرىگە: شەك كەلتۈرۈش دېمەكتۇر. ئۇنىڭ دەلىلى ئاللاھ تائالانىڭ مۇنۇ سۆزى﴿ (كاپىر ئادەم مۇنداق دېدى) قىيامەت بولمايدۇ دەپ ئويلايمەن، ئەگەر مەن پ ەرۋەردىگارىمغا قايتۇرۇلغاندىمۇ (يەنى قىيامەت بولغاندىمۇ) ئەلۋەتتە بۇ باغدىن ياخشىراق جاينى تاپىمەن ئۇنىڭغا (مۆمىن) بۇرادىرى مۇنازىرلەشكەن ھالدا، سېنى (ئەسلىدە) تۇپراقتىن، ئاندىن ئابىمەنىدىن يارىتىپ، ئاندىن سېنى راۋۇرۇس ئىنسان قىلغان زاتنى ئىنكار قىلامسەن دېدى﴾(2) چۈنكى ئاللاھ تائالاغا ئىشەنگەن بولسىمۇ، ئاخىرەت كۈنىنىڭ بولىدىغانلىقىغا ئىشەنمىگەن ئادەم شەكسىز كاپىردۇر بۇ ئايەتتە، قىيامەتنىڭ بولىدىغانلىقىغا شەك كەلتۈرگەن كىشى ئاللاھ تائالانى ئىنكار قىلغانغا ئوخشاش قىلىپ كۆرسىتىلگەن ئاللاھ تائالانى ئىنك ار قىلغان كىشىنىڭ كاپىر بولىدىغ انلىقىدا ەك ش يوق
(4) كۇپرى ئېتىراز كۇپرى ئېتىراز ― ئىسلام دىنىدا بۇيرۇلغان ئەمەررگە قارشىلىق بىلدۈرۈش ۋە ئۇلاردىن يۈز ئۆر ۈ ش دېمەكتۇر﴿كاپىرلار ئاگاھلاندۇرۇلغان نەرسىلەردىن يۈز ئۆرۈگۈچىلەردۇر﴾(3) بۇ ئايەتتىن، ئاللاھت ائالانىڭ ئەمر- پەرمانلىرىدىن ۋە ئىسلام دەۋىتىدىن يۈز ئۆرۈگۈچىلەرنىڭ شەكسىز«كاپىرلار » ئىكەنلىكى ئىپادىلىنىدۇ
(5) كۇپرى نىفاق كۇپرى نىفاق ― تىلىدا ئۆزىنى مۇسۇلمان دەپ قويۇپ، دىلىدا ئىشەنمەسلىك دېمەكتۇر: بۇنىڭ دەلىلى ئاللاھ تائالانىڭ مۇنۇ سۆزى﴿كىشىلەر ئارىسىدا ئاللاھ تائالاغا ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ئىشەندۇق دېگۈچىلەر بار، ھەقىقەتتە ئۇلار ئىشەنمەيدۇ﴾(4) بۇ ئايەتتە، مۇناپىقلار ئېغىزلىرى ئارقىلىق ئۆزلىرىنى«مۇسۇلمان »دەپ قانچىلىك دەۋا قىلسىمۇ، ئەمەلىيەتتە، ئۇلارنىڭ مۇسۇلمانلاردىن ئەمەس، بەلكى كۇففارلاردىن ئىكەن لىكى ئىپادىلىنىدۇ.
جاۋاب: ئېتىقادتىكى كۇپرىلىقنى سادىر قىلغان ئادەم ئىسلام ۋە ئىماندىن چىقىپ كېتىش ئارقىلىق كاپىر بولىدۇ قىلغان ياخشى ئەمەللىرىنىڭ ھەممىسى بىكار بولۇپ كېتىدۇ چ ۈنكى ئېتىقادتىكى كۇپرىلىق ئىمانغا زىت كېلىدۇ ۋە ئىمان بىلەن ھەرگىز بىرلىشەلمەيدۇ
(1) بەقەرە سۈرىسى 34 – ئايەت
(2) كەھف سۈرىسى 36 - – ئايەتلەر
(3) ئەھقاف سۈرىسى 3 – ئايەت
(4) بەقەرە سۈرىسى 8 – ئايەت ئەمەلدىكى كۇپرىلىقنىڭ تۈرلىرى.
جاۋاب: «ئەمەلدىكى كۇپرىلىقنىڭ تۈرلىرى: تۆۋەندىكىچە (1 )كۇپرى نېمەت كۇپرى نېمەت ―ئاللاھ تائالانىڭ بەرگەن نېمەتلىرىنى تونۇپ تۇرۇپ، ئۇنىڭغا شۈكۈر ئادا قىلماستىن ئاللاھ تائالاغا ئاسىيلىق قىلىش دېمەكتۇر. بۇنىڭ دەلىلى ئاللاھ تائالانىڭ مۇنۇ: سۆزى﴿ نېمىتىمگە شۈكۈر قىلساڭلار، (ئۇنى) تېخىمۇ زىيادە قىلىمەن، ئەگەر كۇپر انى نېمەت قىلىپ ( )تۇزكورلۇق قىلساڭلار، مېنىڭ ئازابىم، ئەلۋەتتە، بەكمۇ قاتتىق بولىدۇ ﴾(1)
(2) كۇپرى مەئسىيەت كۇپرى مەئسىيەت ― ئىسلام شەرىئىتىدە كۇپرىلىق بىلەن سۈپەتلەنگەن ھەرقانداق گۇناھ: مەسيەتلەر ۋە يامان ئىشلار دېمەكتۇر. ئۇلار تۆۋەندىكىچە مۇسۇلم: اننى ناھەق ئۆلتۈرۈش بۇنىڭ دەلىلى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مۇنۇ سۆزى ﴿مۇسۇلماننى ھاقارەتلەش ئېغىر گۇناھتۇر، ئۇنى ناھەق ئۆلتۈرۈش كۇپرىلىقتۇر﴾(2 ) ھاراق ئىچىش، ئوغرىلىق قىلىش ۋە زىنا قىلىش بۇنىڭ دەلىلى پەيغەمبەر: ئەلەيھىسسالامنىڭ مۇنۇ سۆزى﴿زىنا قىلغۇچى مۆمىنلىك ھالىتىدە زىنا قىلمايدۇ، ئوغرى مۆمىنلىك ھالىتىدە ئوغرىلىق قىلمايدۇ ۋە ھاراق ئىچكۈچى مۆمىنلىك ھالىتىدە ھاراق ئىچمەيدۇ﴾(3) ناماز، روزا، زاكات قاتارلىق پەرز ئەمەررنى تەرك ئېتىش بۇنىڭ دەلىلى پەيغەمبەر: ئەلەيھىسسالامنىڭ مۇنۇ سۆزى﴿كاپىرلار بىلەن بىزنىڭ ئارىمىزدىكى پەرق نامازدۇر نامازنى تەرك قىلغان كىشى كاپىر بولغان بولىدۇ﴾(4) بۇ ھەدىستىكى كاپىرلىق ئىماندىن چىقىرىدىغان دەرىجىدىكى ئېتىقادىي كاپىرلىق ئەمەس، بەلكى ئەمەلدىكى كاپىرلىقتۇر
(3) كۇپرى ھۆكۈم كۇپرى ھۆكۈم- ئىسلام شەرىئەت قانۇنىنىڭ ئەۋزەل ئىكەنلىكىگە ئىقرار قىلىپ تۇرۇپ باشقا قانۇنلارنى دەستۇر قىلىپ، ئۇلار بىلەن ئىش كۆرۈش دېمەكتۇر. بۇنىڭ دەلى لى ئاللاھ تائالانىڭ مۇنۇ سۆزى: ﴿ كىملەركى، ئاللاھ چۈشۈرگەن، ئايەتلەر بويىچە ھۆكۈم قىلمايدىكەن ئۇلار كاپىرلاردۇر﴾(5) ئەمما ئاللاھ تائالانىڭ شەرىئىتىنى«بۇ ئەسىرگە ئۇيغۇن كەلمەيدۇ » دېگەن ئېتىقاد بىلەن ياكى يەرلىك قانۇنلارنى ئۇنىڭدىن ئەۋزەل ياكى ئوخشاش سانىغانلىق سەۋەب بىلەن ئاللاھ تائالانىڭ شەرىئىتىدىن يۈز ئۆرۈگۈچىلەر ئېتىقادتىكى كۇپرىلىقنىڭ ھۆكۈمىگە كىرىدۇ. چۈنكى بۇ خىل كۇپرىلىق ئېتىقادىي كۇپرىنىڭ جۈملىسىدىن بولۇپ ئىمانغا زىت كېلىدۇ. شۇڭا بۇنى سادىر قىلغۇچىلار كاپىر بولىدۇ (6)
(1) ئىبر اھىم سۈرىسى 7 – ئايەت
(2) بۇخارى رىۋايىتى
(3) مۇسلىم رىۋايىتى
(4) ئەھمەت رىۋايىتى
(5) مائىدە سۈرىسى 44 – ئايەت
.
جاۋاب: «ئەمەلدىكى كۇپرىلىقنى سادىر قىلغان كىشى ئىسلامدىن ياكى ئىماند ىن چىقىپ، كەتمەيدۇ نەتىجىدە ك اپىر بولمايدۇ قىلغان ياخشى ئەمەللىرىمۇ بىكار بولۇپ كەتم ەيدۇ چۈنكى ئەمەلدىكى كۇپرىلىق ئىمانغا زىت كەلمەيدۇ، بىراق ئۇنى سادىر قىلغۇچى قاتتىق گۇناھكار بولىدۇ» دېگەن. «كەبائىر» (چوڭ گۇناھلار) كىتابى ناملىق ئەسەرلىرىدىن ئېلىندى نىفاق ۋە ئۇنىڭ تۈرلىرى.
جاۋاب: ن ىفاق سۆزىنىڭ لۇغەتتىكى مەنىسى ئىچىدە بىر نەرسىنى يوشۇرۇش دېگەنلىك بولۇپ، نىفاق ئېتىقادتىكى نىفاق ۋە ئەمەلدىكى نىفاق دەپ ئىككىگە بۆلۈنىدۇ ئېتىقادتىكى نىفاق.
جاۋاب: ئېتىقادتىكى نىفا ق- تىلىدا مۇسۇلمانلىقنى سۆزلەپ قويۇپ، دىلىدا كۇپرىلىقنى يوشۇرۇش دېمەكتۇر مانا بۇ، تىلىمىزدىكى«مۇناپىق » سۆزىنىڭ ھەقىقىي مەنىسىدۇر مۇناپىقلارنىڭ زىيىنى ۋە خەتىرى كاپىرلارنىڭكىدىن چوڭدۇر چۈنكى ئۇلار يوشۇرۇن دۈشمەندۇر شۇڭىمۇ مۇناپىقلارنىڭ ئاخىرەتتە ئۇچرا يدىغان جازاسىمۇ كاپىرلارنىڭكىدىن: ئەلۋەتتە ئېغىر بولىدۇ. بۇ ھەقتە قۇرئان كەرىم مۇنداق دېگەن﴿ مۇناپىقلار دوزاخنىڭ ئەڭ ئاستىنقى قەۋىتىگە تاشلىنىدۇ، ئۇلارغا ھەرگىزمۇ ئازابتىن قۇتقۇزغۇچى مەدەتكار تاپالمايسەن﴾(1) مۇناپىقلار ھەر قانداق دەۋر ۋە ھەرقانداق جايدا تېپىلىدۇ ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمنىڭ ئىككىنچى سۈرىسى– بەقەرە سۈرىسىنىڭ بېشىدىلا مۆمىنلەر، كاپىرلار ۋە مۇناپىقلارد ىن ئىبارەت ئۈچ گۇروھ كىشىلەرنى بايان قىلغان بولۇپ، مۆمىنلەرنىڭ بايانى 3 ئايەت بى، لەن كاپىرلارنىڭ بايانى 2 ئايەت بىلەن تاماملانغان بولسا، مۇن اپىقلارنى ڭ خەتىرى چوڭ ۋ ە ئۇلارنى تونۇۋېلىش قىيىن بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇلارنىڭ بايانى 13 ئايەت بىلەن تاماملامغان ب ۇنىڭدىن كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇكى، مۇناپىقلارنىڭ مۇسۇلمانلارغا، جۈملىدىن ئىنسانىيەتكە كەلت ۈرىدىغان زىيان– زەخمەتلىرى چوڭدۇر مۇناپىقلار قايسى بىر مىل لەت ۋە قايسى بىر جايدا بولمىسۇن، ئۇلار ھامان ئۆز خەلقىنىڭ مەنپەئەتلىرىنى زىيانغا ئۇچرىتىش يولىدا ئىش ئېلىپ بارىدۇ شۇ سەۋەبتىنمۇ ئۇلار ئاللاھ تائالانىڭ ۋە ئىنسانلارنىڭ ھەمىشە نەپرىتىگە ئۇچراپلا تۇرىدۇ. بۇ مۇناپىقلارنى ئى شلەتكەن بېسىمدارلارمۇ ئۇلارنى سۆيمەيد ۇ ۋاقتى كەلگەندە ئۇلارنى ئۆز قولى بىلەن يوق قىل ىۋېتىدۇ ئۇيغۇر مىللىتىدىن چىققان، تېگى پەس، رەزىل مۇناپىقلارنىڭ خەلقىمىزگە سالغان زىيانلىرى ئاز بولمىغان مەسىلەن: مىلادىيە 8 – ئەسىردە ئۇيغۇر دۆلىتىنىڭ يىمىرىلىپ تاشلىنىشىغا ئۇيغۇر دۆلىتىنىڭ سارىيىدىكى ب ىر قىسىم مۇناپىقلارنىڭ پۈتۈن مەخپىيەتچىلىكلەرنى قارشى تەرەپكە يەتكۈزۈپ قويۇش ئارقىلىق ئۆز دۆلىتىگە خىيانەت قىلغانلىقى سەۋە ب بولغان شۇنداقلا سەئىدىيە خانلىقىنىڭ يىمىرىلىپ قالماقلارنىڭ قولىغا ئۆتۈپ كېتىشىدىمۇ، مەنسەپ تەمەسىدە دۈشمەنگە سېتىلىپ كەتكەن ئاباق خوجا باشچىلىقى دىكى مۇناپىقلارنىڭ خائىنلىقى ئاساسلىق رول ئوينىغان ھازىرمۇ بۇ خىلدىكى مۇناپىقلارنىڭ خەلقىمىزگە بولغان
(1) نىسا سۈرىسى 145 - ئايەت زىيانكەشلىكى داۋام قىلماقتا ئەمەلدىكى نىفاق.
جاۋاب: ئەمەلدىكىنى فاق– ئۆزى مۇسۇلمان بولسىمۇ، مۇناپىقلارنىڭ قىلىقىنى قىلىش دېگەنلىك بولۇپ، ئەمەلدىكى نىفاقنى سادىر قىلغۇچىلارنىڭ مۇناپىقلىقى ئۇلارنىڭ مۇسۇلمانلىقىنى بېسىپ كەتمىگەنلا بولسا، مۇسۇلمانلاردىن سانىلىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام: مۇنداق دېگەن«ئامانەتكە خىيانەت قى، لىشيالغان سۆزلەش، ۋەدىگە خىلاپلىق قىلىش جېدەرشكەندە ئېغىزىنى بۇزۇش قاتارلىق تۆت ئىللەت كىمدە بولسا، ئۇ ھەقىقىي مەنىدىكى، مۇناپىق بولىدۇ، بۇ تۆت ئىللەتتىن بىرەرسىنى ئۆزىگە يەرلەشتۈرگەن ئادەم ئۇنى تاشلىمىغىچە مۇناپىقلىق ئالامىتىنى ئۆزىدە ساقلىغان بولىدۇ»(1)
جاۋاب: : ئېتىقادتىكى نىفاق بىلەن ئەمەلدىكى نىفاقنىڭ پەرقلىرى تۆۋەندىكىچە
(1) ئېتىقادتىكى نىفاق ئېتىقادتا تىل بىلەن دىلنىڭ بىردەك بولماسلىقى دۇر ئەمما ئەمەلدىكى نىفاق ئىنسانلارغا قارىتا ئىككى يۈزلىمىچىلىك قىلىشتۇر (2 ) ئېتىقادتىكى نىفاقنى سادىر قىلغۇچىلار گەرچە ئۆزلىرىنى مۇسۇلمانلار قاتارىدىن سانىسىمۇ، ئاللاھنىڭ نەزىرىدە ئەشەددىي كاپىرلاردۇر ئەمما ئەمەلدىكى نىفاقنى سا دىر قىلغۇچىلار ئاللاھنى ڭ نەزىرىدە مۇسۇلمانلاردىن سانالسىمۇ، ئىنسانلارنىڭ نەزىرىدە مۇناپىقلاردىن سانىلىدۇ (3 ) ئېتىقادتىكى نىفاق مۇسۇلمان ئادەمدىن سادىر بولمايدۇ. چۈنكى ئۇ كاپىرنىڭ ئىشىدۇر ئەمما ئەمەلدىكى نىفاق بەزى مۇسۇلمانلاردىن سادىر بولىدۇ (4 ) ئېتىقادتىكى نىفاقنى سادىر قىلغان ئادەمنىڭ تەۋبىسى ئىمان ئيىتىش بىلەن بولىدۇ. ئەمما ئەمەلدىكى نىفاقنى سادىر قىلغان ئادەمنىڭ تەۋبىسى ئەخلاقىنى تۈزىتىپ، ئۆزىنى ئىسلاھ قىلىش بىلەن بولىدۇ (2) خائىنلار ئۆز مىللىتىنىڭ گۆرىنى قازغۇچىلار.
جاۋاب: قەدىمدىن ھازىرغىچە خائىن سۆزى مىللەتكە ۋە ۋەتەنگە ئاشكارا ھەم يوشۇرۇن ئاسيلىق قىلىپ كەلگەن مەلئۇنلارغا قارىتىلىپ كەلگەن بىر ئاتالغۇ بولۇپ، ھازىرقى كۈندە ئۇنىڭ دائىرىسى كېڭىيىپ كەتكەن زامانىمىزدا خائىن سۆزى ۋەتەن ۋە مىللەتكە ئاسىيلىق قىلغۇچىلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغاننىڭ سىرتىدا، مۇناپىقلارنى، چېقىمچىلارنى، ئۆز مىللىتىنىڭ زىيىنىغا چاپىدىغان غالچىلارنى، ساتقۇنلارنى ۋە ھەقىقەتكە كۆز يۇمغۇچىلارنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ مۇنداقلار خۇددى ھايۋانلارغا ئوخشاش يەپ-ئىچىشنىلا بىلىدىغان، بىر لوقما ئۈچۈن ئەتراپىدىكىلىرىنى سېتىۋېتىشتىن ئىككىلەنمەيدىغان، قېرىنداشلىرىنىڭ ھېسابىغا ھايات
(2) شەيخ مۇھەممەد ئىبنى سالىھ ئەل فەۋزاننىڭ«تەۋھىد كىتابى» ناملىق ئەسىرىدىن ئېلىندى كەچۈرۈشنى تاللىۋالغان مەلئۇنلاردۇر خائىنلار ئۆز مىلل ىتىنى غاجايدىغان چاشقانلار بولۇپ، ئۇلار خەلقنىڭ قېنىنى يوشۇرغۇچى، ئۆز قېرىنداشلىرىنىڭ بېشىنى يات لارغا سۇنغۇچى ئەبلەخلەردۇر ئۇيغۇر مىللىتىدىكى خائىنلار تەبىقىسى زور كۆپچىلىك يازغۇچىلار، نى شائىرلارنى، قارا قور، ساق جان باقار موللىلارنى، ھوقۇق بىلەن مەنسەپ ئۈچۈن ھەر نەرسىسىدىن كېچىدىغان ئاچكۆ ز ئەمەلدارلارنى، مەنسەپ تەمەسىدە ئۆز مىللىتىنى سېتىشنى كەسپ قىلىۋالغان غالچىلارنى ۋە ئىشچى، خىزمەتچى، دېھقانلار قاتلىمىدىكى بىر قىسىم لارنى مۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ھىدايەت ۋە زالالەت ھىدايەتنىڭ مەنىسى.
جاۋاب: ئىسلام ئىستىلاھىدا ئىمان، ئىسلامي اخشى ئەمەررنى ئىشلەش، قۇرئان ۋە سۈننەتنىڭ روھىغا ئۇيغۇن ياشاش دېمەكتۇر ھىدايەتنى بەرگۈچى پەقەت ئاللاھ تائالادۇر ﴿ئاللاھ ھەقىقەتەن خالىغان كىشىنى ئازغۇن قىلىدۇ ۋە خالىغان كىشنى ھىدايەت قىلىدۇ﴾(1) ئىنساننىڭ ئۈستىگە چۈشكەن مەسئۇلىيەت ئۇنىڭ ئۆز ئىرادىسى بىلەن ھىدايەتنى ئىزدىشى ئەقلى بىلەن ئۇنىڭغا ئىنتىلىش ۋە قەلبى بىلەن ئۇنىڭغا ئېگە بولۇشتىن ئىبارەتتۇر ھىدايەتنىڭ تۈرلىرى.
جاۋاب: قۇرئان كەرىمنىڭ ئىستېمالى بويىچە، ھىدايەت ئىككى تۈرلۈ كبولىدۇ: بىرى يول كۆرسىتىش مەنىسىدىكى ھىدايەت يەنە بىرى مۇۋەپپەقىيەتكە ئېرىشتۈرۈش مەنىسىدىكى ھىدايەت ئالدىنقىسى، سىز يول سورىغان كىشىنىڭ سىزگە سىز بارماقچى بولغان جايغا ئېلىپ بارىدىغان تۈپ تۈز يولنى ئېنىق شەرھلەپ كۆرسىتىپ قويغىنىغا، كېيىنكىسى، سىزنىڭ قول ىڭىزدىن تۇتۇپ، سىز بارماقچى بولغان جاي ئەگەر يىراق بولسا ماشىنىسىغا ئولتۇرغۇزۇپ، سىزنى شۇ جايغا ئاپىرىپ قويغىنىغا ئوخشاش (2)
جاۋاب: مۇۋەپپەقىيەتكە ئېرىشتۈرۈ ش مەنىسىدىكى ھىدايەت ئاللاھتىن باشقىسىنىڭ قولىدىن: كەلمەيدۇ بۇھەقتە ئاللاھ تائالا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلىپ مۇنداق دەيدۇ ﴿ شۈبھىسىزكى، سەن خالىغان ئادىمىڭنى ھىدايەت قىلالمايسەن، لېكىن ئاللاھ خالىغان ئادەمنى ھىدايەت قىلىدۇ، ئاللاھ ھىدايەت تاپقۇچى لارنى ئۇبدان بىلىدۇ﴾(3) ئەمما يول كۆرسىتىش مەنىسىدىكى ھىدايەت پەيغەمبەرلەرنىڭ ۋە دىنغا دەۋەت قىلىدىغان باشقا كىشىلەرنىڭمۇ قولىدىن كېلىدۇ. ئاللاھ بۇمەنىنى ئىپادىلىگەن ھالدا، پەيغەمبەر: ئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلىپ مۇنداق دەيدۇ﴿شۈبھىسىزكى، سەن كىشىلەرنى تو غرا يولغا ھىدايەت قىلىسەن﴾(4)
جاۋاب: ، پەيغەمبەرلەرنىڭ ۋەزىپىسى كىشىلەرگە جەننەتنىڭ يولىنى كۆرسىتىپ بېرىپ ئۇلارنى شۇ يولغا چاقىرىش، دوزاخنىڭ يوللىرىدىن ئاگاھلاندۇرۇش ۋە ئاللاھ تائ الانىڭ ئەمر-
(1) فاتىر سۈرىسى 8 ئايەت
(3) قەسەس سۈرىسى 56 ئايەت
(4) شۇرا سۈرىسى 52 ئايەت پەرمانلىرىنى تولۇق يەتكۈزۈشتىن ئىبارەت.
جاۋاب: ئاللاھ توغرا يولغا ھىدايەت تېپىشنى خالىغان، ھەقىقەتنى ئىزدىگەن ۋە ھەقىقەت ئۆزىنىڭ نەپسىي خاھىشىنى ڭ ياكى مەنپەتىنىڭ زىيىنىغا بولغان تەقدىردىمۇ، ئۇنىڭغا ئىنتىلگەن ئادەمنى توغرا يولغا ھىدايەت قىلىش بىلەن بىرگە ئۇ نىڭغا توغرا يول تېپىشنىڭ ۋاسىتىلىرىنى ئوڭايلاشتۇرۇپ بېرىدۇ. چۈنكى: ﴿ئاللاھ ھىدايەت تاپقۇچىلارنى ئ و بدان بىلىدۇ﴾(1)
جاۋاب: ئاللاھ ھىدايەتنى خالىماي ئازغۇنلۇقنى ئۆزىگە راۋا كۆرگەن، ھەقىقەتنىڭا ساد سىغا قولاق سالماي، ئۆز نەپسىنىڭ ئىستەكلىرىگە باش ئېگىشنى تاللىغان، ئەقلىنى نەپسىگە بويسۇندۇرغان ئادەمگە ئازغۇنلۇقنىن ەسىب قىلىدۇ ۋە ئۇنىڭغا ئازغۇنلۇقنىڭ يوللىرىنى ئوڭايلاشتۇرۇپ بېرىدۇ. ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدە: ﴿ ئۇلار ھەقىقەتتىن بۇرۇلۇپ كەتكەندىن كېيىن، ئاللاھ ئۇلارنىڭ دىللىرىنى ھىدايەتتىن بۇرىۋەتتى، ئاللاھ پاسىق قەۋمنى ھىدايەت قىلمايدۇ﴾(2) دەيدۇ چۈنكى ئاللاھنىڭ بىر ئادەمنى توغرا يولغا ھىدايەت قىلغانلىقى ئۇ كىشىگە ئەڭ كاتتا نېمەت ئاتا قىلغانلىقىدۇر دۇنيادا توغرا يولغا ھىدايەت تېپىشتىن زور ئۇتۇق يوقتۇر چۈنكى ئىنسان ھاياتلىقتا پۈتۈن ئىشلىرىدا ئۇنى مۇۋەپپەقىيەتكە ئېرىشتۈرىدىغان ھىدايەتكە مۇھتاجدۇر ئاللاھنىڭ بۇ كاتتا نېمىتى ھەرگىزمۇ ئۇنىڭغا يۈرەكتىن ئىنتىلمەستىن، ئارزۇ قىلىنماستىن ۋە سورالماستىن بېرىلمەيدۇ ھىدايەتنىڭ ئەڭ كامىل مەنىسى ئىمان ۋە ئىسلام بولسا، ئۇنىڭ ئەڭ مۇكەممەل مېۋىسى ياخشى ئەمەل ۋە تەقۋادارلىقتۇر.
