قۇرئاننىڭ توپلىنىشى ۋە نۇسخىلىرى
قۇرئان كەرىمنىڭ توپلىنىشى، كىتاب قىلىنىشى ۋە نۇسخىلىرى (سوئال 1590 – 1620)
بۆلۈم: “قۇرئان كەرىمنىڭ توپلىنىشى، كىتاب قىلىنىشى ۋە نۇسخىلىرى (سوئال 1590 – 1620)”جاۋاب: قۇرئان كەرىمنىڭ تۇنجى قېتىم قەغەز يۈزىگە توپلىنىپ كىتاب ھالىغا كەلتۈرۈلىشىدىكى خۇسۇسىيەتل: ەر تۆۋەندىكىلەر (1 ) قۇرئان كەرىمنىڭ ئايەت ۋە سۈرىلىرىنى بىر تومغا توپلاپ كىتاب ھالىغا كەلتۈرۈش پىكرىگە ساھابىلارنىڭ پۈتۈن ئۆلىمالىرى ھەممە بىردەك ئىتتىپاققا كەلگەن (2 ) تىلاۋىتى ئەمەلدىن قالدۇرۇلمىغان ئايەتلەرنىلا توپلىغان، تىلاۋىتى ئەمەلدىن قالدۇرۇلغانلىقى سەۋەبلىك پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام رەتلىگەن تەرتىبتىن ئورۇن ئال مىغانلىرىنى قۇرئان كەرىم توپلىمىغا كىرگۈزمىگەن (3 ) قۇرئان كەرىمنى قۇرئان كەرىم چۈشكەن 7 خىل ئەرەب شىۋىسى بىلەن توپلاپ چىققان
(4) ئايەت ۋە سۈرىلەرنىڭ تەرتىبى بىز ھازىر ئوقۇۋاتقان تەرتىب ب ويىچە تىزىلغان قۇرئان كەرىمنىڭ نۇسخىلارغا كۆپەيتىلىشى.
جاۋاب: ندۇرۇلغان قۇرئان كەرىم ھىجرىيىنىڭ 25 -يىل ( ى 645 - مىلادى) ئۈچىنچى خەلىپە ئوسمان، ئىبنى ئاففان رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ دەۋرىدە ئۇنىڭ مەخسۇس پەرمانى بىلەن نۇسخىلا ندۇرۇپ كۆپەيتىلگەن.
جاۋاب: قۇرئان كەرىمنى نۇسخىلاندۇرۇپ كۆپەيتىش پىكرىنى قارىيلارنىڭ پېشىۋاسى ھۇزەيفە ئىبنى يەمان رەز ىيەللاھۇ ئەنھۇ ئوتتۇرىغا قويغان بولۇپ، بۇ پىكىرنى خەلى پىدىن باشلاپ پۈتۈن ئۆلىمالار قوللىغان.
جاۋاب: قۇرئان كەرىمنى ھەر بىر قارىينىڭ ئۆزى مەنسۇب بولغان شى ۋىدە ئوقۇشى ۋە ھەر بىرى قارىينىڭ ئۆزى ئوقۇغان شىۋىنى ھەممىدىن ئەۋزەل سانىشى نەتىجىسىدە چىققان ئىختىلاپنى يوق قىلىپ، قۇرئان كەرىمنى ھەممە بىر خىل قىرائەت ۋە بىر خىل شىۋىدە ئوقۇشىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش مەقسىتى بىلەن قۇرئان كەرىمنى بىرلا قۇرەيش شىۋىسىدە نۇسخىلاند ۇرۇپ، ھەر قايسى ئىسلام ئەللىرىگە بىر نۇسخىدىن ئەۋەتكەن.
جاۋاب: قۇرئان كەرىمنى نۇسخىلاندۇرۇش ئىشىنى«كۇتتابۇلۋەھيى » كومىتېتىنىڭ رەئىسى زەيد ئىبنى سا بىت، ئابدۇللا ئىبنى زۇبەير، سەئىد ئىنبى ئاس، ئابدۇراھمان ئىبنى ھارىس قاتارلىق قارىي ساھابىلار ئۈستىگە ئالغان.
جاۋاب: قۇرئان كەرىمنى نۇسخىلاندۇرۇشقا بە لگىلەنگەنلەر بىرىنچى خەلىپە ئەبۇ بەكرى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ زامانىدا توپلانغان قۇرئان كەرىم نۇسخىسىنى پەيغەمبەر، ئەلەيھىسسالامنىڭ ئايالى ھەفسە رەزىيەللاھۇ ئەنھانىڭ ئۆيىدىن سوراپ ئېلىپ كېلىپ نۇسخىلارنى قۇرئان كەرىمنىڭ مۇشۇ نۇسخىسىغا ئاساسلىنىپ نۇسخىلاندۇرغان، ئاندىن ئەسلى نۇسخىنى يەنە ھەفسە رەزىيەللاھۇ ئەنھاغا قايتۇرۇپ بېرىپيېڭى نۇسخىلاردىن بىرىنى خەلىپە ئوسمان رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ ئۆز يېنىدا ئېلىپ قېلىپ قالغانلىرىنى ئىسلام ئەللىرىدىن ھەر بىرىگە بىر نۇسخىدىن قۇرئان كەرىمنى بىردىن قارى بىلەن قوشۇپ ئەۋەتىپ بەرگ ەن ۋە ھەر جايدا قۇرئان كەرىمنىڭ مۇشۇ نۇسخىسىنى ئوقۇش توغرۇلۇق مەخسۇس پەرمان چىقارغان ئاندىن مۇشۇ قېتىم نۇسخىلاندۇرغاندىن باشقا قۇرئان دەپ سانالغانلارنىڭ ھەممىسىنى كۆيدۈرۈپ تاشلىغان ئۈچىنچى خەلىپە ئوسمان ئىبنى ئاففان رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ زامانىدا نۇسخىلا ندۇرغان قۇرئان كەرىم زامانىمىزدا دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا ئوقۇلىۋاتقان قۇرئان كەرىمنىڭ ئۆزىدۇر بۇ نۇسخا«مۇسھەف ئوسمانى » ( ئوسمانىي قۇرئان) دەپ ئاتىلىپ كەلمەكتە.
جاۋاب: قۇرئان كەرىمنى نۇسخىلاندۇرۇپ كۆپەيتىش ئىشىدىكى خۇسۇسىيەتلەر: تۆۋەندىكىلەردىن ئىبارەت (1 ) قۇرئان كەرىمنىڭ ئايەت ۋە سۈرىلىرىنىڭ تەرتىبى ھازىر بىز ئوقۇۋاتقان تەرتىبنىڭ ئۆزى ئىدى (2 ) قۇرئان كەرىم نۇسخىلارغا كۆپەيتىلگەندە ھەرپلەر چېكىت ۋە پەشلەردىن خالىي ئىدى (3 ) قۇرئان كەرىم 7 شىۋىدە ئوقۇغىلى بولىدىغان شەكىلدە پۈتۈلگەن (4 ) خەلىپىنىڭ پەرمانى بىلەن ساھابىلار«مۇسھەف ئوسمانىي »، نىلا ھېساب قىلىپ قالغانلىرىنىڭ ھەممىسى نى كۆيدۈرۈپ تاشلىغان.
جاۋاب: ئوسمان ئىبنى ئاففان رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ زامانىدا كۆپە يتىلگەن قۇرئان كەرىم نۇسخىلىرى 5 ئىدى، دېگەنلەرمۇ ۋە 6 ئىدى، دېگەنلەرمۇ بار ئەمما خەلىپە ئوسمان رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ مىسىر، بەھرەينيەمەن، مەككە، بەسرە قاتارلىق شەھەرلەرگەد ىر ب ىن قۇرئان كەرىمنى بىردىن قارى بىلەن قوشۇپ ئەۋەتكەنلىكى ئېنىق.
جاۋاب: ھەزرىتى ئوسمان زامانىدا توپلىنىپ ۋە ھەر قايسى ئىسلام شەھەر لىرىگە ئەۋەتىلگەن قۇرئان كەرىمنىڭ شۇ ۋاقىتتىكى ئەسلى نۇسخىلىرىنىڭ كۆپىنچىسى زاماننىڭ ئۆتىشى بىلەن يوقاپ كەتكەن ئەمما شۇ ۋاقىتتىكى قوليازما نۇسخىلاردىن بىرى ھازىر مەدىنە مۇنەۋۋەرە شەھىرىدە يەنە بىرى تۈركىيىنىڭ ئىستانبۇل شەھىرىدىكى توپقاپى سارىيى «مۇقەددەس ئامانەتلەر مۇزىيى »د ايەنە بىر نۇسخىسى ئۆزبېكىستان جۇمھۇرىيىتى «مۇسۇلمانلار ئىدارىسى»نىڭ كۇتۇبخانىسىدا، تامغا ئورنىتىلغان مەخسۇس ئەينەك جىھانىڭ ز ئىچىدە ساقلىنىۋاتقانلىقى سۆزلىنىدۇ نائرۇق ىنمىرەك رشەن شىلىق ىسىيىمېداكائ قۇرئان كەرىمنى نەشر قىلىش ئاكادېمىيىسى قۇرئان كەرىم ھازىرغىچە، ھىندىستان، مىسىر، تۈركىيە ۋە باشقا كۆپلىگەن دۆلەتلەردە، ھەتتا ياپونىيە، جۇڭگۇ موسكۋا ۋە ئىتالىيەلەرگە ئوخشىغان مۇسۇلمان ئەمەس مەملىكەتلەردىمۇ نەشىر قىلىنىپ، تارقىتى لىپ كەلدى كېيىنكى ۋاقىتلاردا سەئۇدى ئە رەبىستانىدا قۇرئان كەرىمنى بىر خىل شەكىل ۋە بىر خىل خەت نۇس خىسى بىلەن بېسىپ ئۇنى پۈتۈن دۇنيادا ئومۇملاشتۇرۇش مەقسىتى بىلەن سەئۇدى ئەرەبىستانىنىڭ سابىق پادىشاھى مەرھ ۇم فەھىد ئىبنى ئابدۇلئەزىز ئۆز نامىدىن مەدىنە مۇنەۋۋەر شەھىرىدە«قۇرئان كەرىمنىن ەشر قىلىش ئاكادېمىيىسى »قۇرۇپ چىقىشنى قارار قىلغان ۋە ئاخىرى ئۇنى قۇرۇ پ چىققان چۈ نكى مەدىنە مۇنەۋۋەرە شەھىرى قۇرئان كەرىم چۈشۈپ تاماملانغان ۋە، ئايەتلىرى توپلىنىپ دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىغا تارقالغان مۇبارەك جاي ئىدى « قۇرئان كەرىمنى نەشر قىلىش ئاكادېمىيىسى»نىڭ تەسىس قىلىنىشى 1984 - يىلى - ئۆكتەبىر كۈنى«قۇرئان كەرىمنى نەشر قىلىش ئاكادېمىيىسى»نىڭ ئېچىلىش مۇراسىمى ئۆتكۈزۈلدى بۇ ئاكادېمىيىنىڭ بىناسى ئىسلام مەدەنىيىتىنى ئەكس ئەتتۈرگەن، ناھايىتى كۆركەم ھەم زامانىۋىي شەكىلدە قۇرۇپ چىقىلغان ئۇ مەدىنە مۇن ەۋۋەرە، شەھىرىنىڭ تەبۇك يولىغا جايلاشقان بولۇپ 250 مىڭ كۋادرات مېتىر يەر مەيدانىغا ئىگە بۇ ئاكادېمىيىدە ئالىملار، قارىيلار، خەتتاتلار، ئىشچىلار بولۇپ جەمى 900 گە يېقىن ئادەم ئىشلەيدۇ بۇ ئاكادېمىيە يىلىغا 30 مىليوندىن كۆپرەك قۇرئان كەرىم بېسىپ چىقىش ق ۇدرىتىگە ئىگە بولۇپ، ھەر يىلى 10 مىليون ئەتراپىدا قۇرئان بېسىپ چىقار ماقتا مۇندىن باشقا، تەپسىر ۋە قۇرئان كەرىمنىڭ ھەر خىل تىللارغا تەرجىمە قىلىنغانت ەرجىمە نۇس خى لىرىنى بېسىپ تارقىت ىشتىن تاشقىرى سەئۇدى ئەرەبىستانى ۋە ئىسلام دۇنياسىدىكى مەشھۇر قارىيلارنىڭ ئاۋازلىرى بىلەن ئوقۇلغ ان قۇرئان كەرىم لېنتىلىرىنى نەشر قىلى پ تارقىتىدۇ قۇ رئان كەرىمنىڭ تەرجىمە نۇسخىلىرى «قۇرئان كەرىمنى نەشر قىلىش ئاكادېمىيىسى»دە ھازىرغىچە، ئىسپانىيە، گېرمانىيە ئىنگىلىز، ھىندونۇزىيە، ئۇيغۇر، قازاق، خەنزۇ، رۇس، ئۇردۇ، پار، س پاشتۇ، تۈرك، تايلاند، سومالى، فرانسۇز كەشمىر، كۇرىيە، مىلىبارى، ھەۋسا، بورما، گرېك، ز ۇلۇ، بوسنا قات ارلىقدىن كۆپرەك تىلدا قۇرئان كەرىم تەرجىمىلىرى بېسىلىپ تارقىتىلغان ئايەتلەرگە ئوقۇش قائىدىلىرى ۋە بەلگىلىرىنىڭ قويۇلىشى قۇرئان كەرىم ئايەتلىرىگە ئوقۇش قائىدىلىرى ۋە بەلگىلىرىنىڭ قويۇلىشى.
جاۋاب: ، )ئىلگىرى ئەرەب ھەرپلىرى چېكىتسىز يېزىلاتتى مەسىلەن: (ب، ت، ثي، ن، )(ج، ح، ب)، (د، ذ، )(ر، ز)، (س، ش، )، (ص، ض)، (ع( ط، ظ)، (ف، ق) قاتارلىق ھەرپلەرنى بىر-بىرىدىن ئايرىپ تۇرىدىغان چېكىتلەر يوق ئىدى لېكىن ئەرەبلەر ئادىت ى بويىچە بۇ چېكىتسىز ھەرپلەرنىڭ قايسىس ( ى ب)، قايسىسى (ت) ۋە قايسىس ( ى ث) ئىكەنلىكىنى سۆ زنىڭ باش-ئاخىرىغا قاراپلا، ھېچبىر قىيىنچىلىق ھېس قىلماستىن بىلىۋالاتتى ۋە توغرا ئو قۇيتتى ش ۇڭا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ زامانىدا قۇرئان كەرىم ئايەتل ىرىنىڭ ئوقۇش بەلگىلى رىنى ب ېكىتى شكە ھاجەت يوق ئىدى.
جاۋاب: پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئالەمدىن ئۆتۈپ قىسقا ۋاقىت ئىچىدىلا، ئىسلام دىنى ئەرەب ئە مەس قەۋملەر ئارىسىغا كەڭ تارقىلىشقا باشلىغان ھەر خىل مىللەتلەرنىڭ ئى سلام دىنىغا كىرىشى بىلەن ئۇلارنىڭ قۇرئان كەرىمنى ئوقۇشقا بولغان زور ئېھتىياجى ئەرە ب ئەمەس قەۋملەرنىڭ ئەرەب تىلىنى توغرا ئوقۇشى ئۈچۈن مەخسۇس قائىدە بەلگىلەشنى تەقەززا قىلغان ئىدى چۈنكى ئە رەبلەر ئۆز تىلىدا چۈشكەن بۇ قۇرئان كەرىمنىڭ ھەرپ لىرىنى بىر- بىرىدىن پەرقلەندۈرۈپ، توغرا ئوقۇپ كېتەلىگەن بىلەن، ئەرەب ئەمەس مىللەتلەر ئۇنى ئەرەپلەردەك ئوقۇيالمايتتى.
جاۋاب: ئەرەب تىلىنىڭ گرامماتىكا قائىدىسىنى ۋە قۇرئان كەرىم ئايەتلىرىنىڭ ئوقۇلۇش بەلگىلىرىنى تۇنجى قېتىم تۈزۈپ چىققان ئادەم تابىئىن (ساھابىلارنى كۆرگەن ئىككىن چى ئەۋلاد) ئۆلىمالىرىدىن ئەبۇلئەسۋەد دۇئلى (
606-688 م) دېگەن كىشى بولۇپ، ئۇ تۆتىن چى خەلىپە ھ ەزرىتى ئەلى ئىبنى ئەبۇ تالىب (
601-660 م)نىڭ ئەمرى بىلەن بۇ ئىشنى باشلا، پ ھەرپلەرنىڭ فەتھ ( ە )، كەسر ( ە ب )، دامم ( ە ُ) قاتارلىق ھەرىكە تلىرىنى بېكىتى پ چىققان فەتھە ئالامى تىنى ھەرپنىڭ ئۈستىگە بىر چېكىت قويۇش بىلەن، كەسرە ئالامىتىنى ھەرپنىڭ ئاستىغا بىر چېك ىت قويۇش بىلەن، داممە ئالامىتىنى ھەر پ نىڭ ئوتتۇرىسىغا بىر چېكىت قويۇش بىلەن، سۇكۇن ئالامىتىنى ئىككى چېكىت بىلەن ئايرىۋالغىلى بولىدىغان قائىدىنى تۈز ۈپ چىققان كېيىن خەلىل ئىبنى ئەھمەد ئەلفەراھىيدىي كېلىپ چىكىتلەرنىڭ ئورنىغا ھازىرقى زىر (، ) ( زىۋەر ب )، ۋە ( پىش)ُ بەلگىلىرىنى قويۇپ تېخىمۇ روشەن، تېخىمۇ پۇختا ئۇسۇلنى ئىجاد قىلغان Islamweb.net ەگرەلتەيائ شۇقوئ ىرىلىدىئاق ەۋ ڭىنىرىلىگلەب ىشىلۇيوق.
جاۋاب: ئەرەب ھەرپلىرىنىڭ چېكىتلىرى ۋە بەلگىلىرىنى تۇنجى بولۇپ ئىجاد قىلغان ئالىم خەل ىل ئىبنى ئەھمەد ئەل فەراھىد ( ى 718-790، م) دېگەن كىشى بولۇپ، ئۇ يەنە ھەمزە شەددە ۋە باشقا بەلگىلەرنى تۈزۈپ چىققان كېيىنچە ئەرەب تىلىنىڭ سىنتاكسىس قائىد ىسىنى تۈزۈپ چىققان شۇنىڭدىن كېيىن ئەرەب تىلىنىڭ ئوقۇش قائىدىلىرى، ھەرپلەرنىڭ بەلگى، لىرى ھەرىكەتلىرى مۇقىم لىشىپ، قۇرئان كەرىم ئايەتلىرىنىڭ خەت ئۇسلۇبى كۈندىن-كۈنگە كۆر كەم ۋە چىرايلىق ھالغا كېلىپ، تەدرىجى ھالدا تەرەققىي قىلىپ بېرىپ ئەڭ ئاخىرقى كامال ىغا يەتكەن.
جاۋاب: قۇرئان كەرىمنىڭ ھازىر بىز ئوقۇۋاتقان شەكلى ھىجرىيە 3 - ئەسىردە بارلىققا كەلگەن شۇنىڭدىن بىرى قۇرئان كەرىمنىڭ شەكلى بىر خىل بولۇپ كەلمەكتە قۇرئان كەرىمنىڭ مَۆجى ىلىك تەرەپلىرى.
جاۋاب: ئەللامە ئابدۇلئەزىم زەرقانىي مۇنداق دېگەن: « قۇرئان كەرىمگە ئىنساپ بىلەن، نەزەر تاشلىغان ئادەم خۇددى بىرەر تال ئالماس پارچىسىدىكى ئادەمنى ھەيران قالدۇرىدىغان كۆپلىگەن ئاجايىپلىق ۋە گۈزەللىكلەرنى كۆرگىنىدەك، قۇرئان كەرىمن ىڭ ھەر تەرەپلىمە مۆجىزىلىرىنى ئەلۋەتتە بايقايدۇ»(1) قۇرئان كەرىمنىڭ مۆجىزىلىك تەرەپلىرى ئىنتايىن كۆپ مەشھۇرلىرى تۆۋەندىكى 4 خىل: مۆجىزىدۇر
(1) قۇرئان كەرىمنىڭ بايانىدىكى ئەدەبىي مۆجىزىسى
(2) قۇرئان كەرىمنىڭ ئىلمىي مۆجىزىسى (3 ) قۇرئان كەرىمنىڭ شەرىئەت بەلگىلەشتىكى مۆجىزىسى
(4) قۇرئان كەرىمنىڭ كېلىچەكتىن خەۋەر بېرىشتىكى مۆجىزىسى.
جاۋاب: ئىلمىي مۆجىزە- زامانىۋى ئىلىم- پەن ئىسپاتلىغان قۇرئان كەرىم خەۋەرلىرىدۇر قۇرئان كەرىم ئۆز ۋاقتىدا نۇرغۇنلىغان ئىلمىي ھەقىقەتلەردىن خەۋەر بەرگەن بولسىمۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ زامانىدا بۇ ھەقىقەتلەرنى كەشپ قىلىدىغان ئىلىم-پەنت ېخى مەيدانغا كەلمىگەنلىكتىن، ئۇلار ئىلمىي ئۇسۇلدا شەھلەنمىگەن ۋە زاماننىڭ تەرەققى ياتىغا تەر كئېتىلگەن.
جاۋاب: قۇرئان كەرىم ئىلىم يولى بىلەن كەشپ قىلىنغان ئىلمىي ھەقىقەتلەر بىلەن ئەلۋەتتە ماسلىشىدۇ، بۇ ئىككىسى، ھەرگىز زىتلاشمايدۇ چۈنكى قۇرئان كەرىم ئاللاھ تائالانىڭ سۆزى كەشپ قىلىنىۋ اتقان ئىلمىي ھەقىقەتلەر ئاللاھ تائالانىڭ سەنئەتلىرىدىن بولۇپ، ھ ەر ئىككىسى بىر مەنبەدىن كەلگەن﴿ قۇرئاننى ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى سىرنى بىلىپ تۇرىدىغان ئاللاھ چۈشۈردى﴾(2)
جاۋاب: قۇرئان كەرىم ئىلمىي نەزىرىي ە ئاتالغانلارنىڭ ھەممىسى بىلەن ما سلاشمايدۇ چۈنكى ئىلمىي نەزىرى ىيلەر زاماننىڭ تەرەققىياتى بىلەن ئۆزگىرىپ تۇرىدۇ. بۇ مۇندىن يۈز يىل ئىلگىرى ئىلمىي نەزىرى يە دەپ ئېتىراپ قىلىنغان كۆپلىگەن نەزىرى يىلەرنىڭ بۈگۈنكى كۈندە ئىلمىي نەزىرى يە ئەمەسلىكى ئىسپاتلانغىنىغا ئوخشاش ئەمما قۇرئان كەرىم قەتئىي ئۆزگەرمەيدۇ ئىسلام مۇتەپەككۇرى مەننائۇل قەتتان بۇ ھەقتە مۇندا ق دەيدۇ: « كۆپلىگە كىشىلەر قۇرئان كەرىم ئىلمىي نەزىرىيىلەرنىڭ ھەممىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ دەپ ئېتىقاد
(1) ئەللامە ئابدۇلئەزىم زەرقانىينىڭ«مەناھىل ئەل ئىرف ان » ناملىق ئەسىرى 2- توم، - بەت
(2) فۇرقان سۈرىسى 6- ئايەت قىلغانلىقتىن، قانداقلا بىر يېڭى نەزىرى يە ئوتتۇرىغا چىقسا، قۇرئان كەرىم ئايەتلىرىنى تەۋىل قىلىپ بۇ نەزىرى يىگە مۇۋاپىقلاشتۇرماقچى بولىشىدۇ ئۇلار مۇنداق قىلىش ئارقىلىق قۇرئان كەرىمگە زىيانكەشلىك قىلىپ قويىدۇ چۈنكى، ئىنسانلار ئۆزگەرمەس ھەقىقەتلەر دەپ قوبۇل قىلغان نۇرغۇ نلىغان ئىلمىي پىرىنسىپلار ۋە نەزىرىيىلەر زاماننىڭ ئۆتۈشى بىلەن ئۆزىنىڭ ئىلمىيلىكىنى يوقىتىپ قويۇپ سەھنىدىن چۈشۈپ كەلمەكتە»(1) مەسىلەن: دارۋىنىزم نەزىرى يىلىرىدىن نۇرغۇنلىرىنىڭ ئۆز ۋاقتىدا ئۆزگەرمەس ئىلم ىي ھەقىقەت دەپ قوبۇل قىلىنغان تۇرۇپ، زامانىمىزدىكى تەر ەققىي قىلغان ئىلىم-پەن سايى، سىدا ئۇلارنىڭ ئىلمىي ھەقىقەت ئەمەسلىكى ئىسپاتلانغىنىغا ئوخشاش.
جاۋاب: قۇرئان كەرىمنىڭ شەرىئەت ئەھكاملىرىنى بەلگىلەشت ىكى مۆجى زىسى– قۇرئان كەرىم ئېلىپ كەلگەن قانۇن-پىرىنسىپ لارنىڭ مۇكەممەللىكى، ئۇنىڭ زامانلارنىڭ ئۆتۈشى بىلەن كونىراپ قالماستىن ياكى زامانغا ماسلىشالماي قالماستىن ھەر ۋاقىت ئۆزىنىڭ ئالاھى دىلىكىنى كۆرسىتىپ تۇرغانلىقى دېمەكتۇر. چۈنكى ئاللاھ تائالا بارلىق ئىنسان تەبىقىل ىرى ئارىسىدا ئادالەت ۋە باراۋەرلىكنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ۋە ئۇلارنى ئىككى ئالەملىك بەختلىك قىلىش ئۈچۈن بەلگىلىگەن ئىلاھىي قانۇلارن ھەر قانداق بىر زامان ۋە ھەر بىر ماكانغا يارايدىغان، ئىنسانلارنىڭ ئەقلىگە تاما مەن مۇۋاپىق كېلىدىغان ۋە ئۇلارنىڭ ھايات مۇساپىسىدىكى چوڭ- كىچىك پۈتۈن ئېھتىياجلىرىنى ھەل قىلالايدىغان مۇكەممەل پىرىنسىپلار بولۇپ، بۇنداق بىر مۇكەممەل پىرىنسىپنى تۈزۈپ چ ىقىش ئىنساننىڭ قولىدىن كەلمەيدۇ شۇڭا ئۇنى مۆجىزە دەيمىز شەرىئەت ئەھكاملىرى ئۆز ئىچىگە ئالغان پىرىنسىپلار.
جاۋاب: شەرىئەت ئەھكاملىرى ھاياتلىقنىڭ ھەممە تەرەپلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئىنتايىن ئېنىق ۋە مۇكەممەل پىرىنسىپلار ئۈستىگە قۇرۇلغان ئۇلارنىڭ مۇھىملىرى تۆۋەندىكىچە
(1) ئىمان ۋە ئېتىقاد مەس ىلىلىرىنىڭ پىرىنسىپلىرى
(2) ئەمەل- ئىبادەتلەرنىڭ پىرىنسىپلىرى (3 ) ئەخلاق پىرىنسىپلىرى (4 ) مۇئامىلە ئىشلىرىنىڭ پىرىنسىپلىرى (5 ) جازا قانۇنلىرىنىڭ پىرىنسىپلىرى.
جاۋاب: قۇرئان كەرىم ئالدى بىلەن شەخسلەرنى جەمئىيەتكە ياراملىق ۋە ساغلام قىلىپ تەربىيىلەپ چىقىش ئىشىغا ناھايىتى زور ئەھمىيەت بەرگەن ئاندىن جەمئىيەتنىڭ ئۇل تېمى بولغان ئائىلىنى بەختلىك، خاتىرجەم ۋە ساغلام قىلىپ قۇرۇپ چىقىش يولىدا يۇقىرىقى تەربىيە ئۇسۇل ىنىڭ ئۆزىنى قوللانغان ئاندىن پەزىلەتلىك ۋە ئۈلگىلىك بىر جەمئىيەتنى بەرپا قىلىش ئۈچۈن جەمئىيەتتىكى كىشىلەرنىڭ ئۆزئارا مۇناسىۋىتىنى كۈچەيتىشنىڭ ئامىللىرىنى ئوتتۇرىغا
(1) مەننائۇل قەتتاننىڭ«قۇرئان ئىلىملىرى ھەققىدە تەتقىقات » ناملىق ئەسىرى 270 - بەت قويغان پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ زامانىدىكى ئۈلگىلىك جەمئىيەت ئەنە شۇنداق باسقۇچلارنى باشتىن كەچۈرۈش جەريانىدا بەرپا بولغان (1)
(1) بۇ ماۋزۇ دوكتۇر رىزا مۇھەممەد سەفىيۇددىن ئەل سەنۇسىينىڭ«محاضرات في الثقافة اإلسلامية » (ئىسلام ھازارىتى ھەققىدە لېكسىيە)ناملىق ئەسىرىدىن قىسقارتىپ ئېلىندى ئايەت ۋە سۈرىلەرگە مۇناسىۋەتلىك.
جاۋاب: پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مىلادىيە 622 -يىلى مەككىدىن مەدىنىگە ھىجرەت قىلىشقا ئاتلىن ىشتىن ئىلگىرى مەككىدە چۈشكەن سۈرىلەر«مەككە سۈرىلىرى»، ھىجرەتتىن كېيىن مەدىنىدە چۈشكەن سۈرىلەر، مەدىنە سەپىرىدە، غازاتلاردا، ھەتتا مەككە ئازات بولغان كۈنى ۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ۋىدا ھەجنى قىلغان كۈنلىرى مەككىدە چۈشكەن سۈرىلەرمۇ «مەدىنە سۈرىلىرى »دەپ ئاتىلىدۇ.
جاۋاب: قۇرئان كەرىمدىكى 114 سۈرىدىن مەككە سۈرىلىرى 82، مەدىنە سۈرىلىرى، مەككە ۋە مەدىنىدە چۈشكەن ئايەتلەردىن تەركىب تاپقان سۈرىلەرنىڭ سانى 12 سۈرىدۇر.
جاۋاب: مەككە سۈرىلىرىنىڭ ئاساسلىق خۇسۇسىيەتلىرى تۆۋەندىكىچە (1 ) ئىنسانلارنىڭ قەلبىگە ئىسلام ئەقىدىسىنى ئورنىتىپ، ئۇلارنى ئاللاھ تائالانىڭ بىر لا ئىلاھ ئىكەنلىكىگە ئىقرار قىلىپ، ئىبادەتلەرنى ئاللاھقىلا قىلىشقا چاقىرىش ۋە بۇت پەرەسلىك ئەقىدىسىنىڭ باتىللىقىنى، بۇتلارغا چوقۇنۇشنىڭ ئوپئوچۇق ئازغۇنلۇق ئىكەنلىكىنى ئايدىڭلاشتۇرۇش
(2) قىيامەت كۈنى بولىدىغان ئىشلارنى، جەننەت بىلەن دۇزاخنى كىشىلەرگە بايان قىلىش (3 ) مۇشرىكلەرنىڭ خۇراپى ئادەتلىرىنى سۆكۈش ۋە ئۇلار بىلەن مۇنازىرىلىشىش
(4) ئايەتلىرىنىڭ قىسقا بولىشى ۋە قىسقا سۈرىلەر
(5) ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرنىڭ قىسسىلىرىنى ۋە قەۋملىرى بىلەن ئېلىپ بارغان كۈرەشلىرىنى بايان قىلىش
(6) مۇھەممەد ئەلەيھىسسالا مغا تەسەللى بېرىش
(7) م ۇسۇلمانلارغا ئىسلام ئەخلاقىنى سىڭدۈرۈش مەدىنە سۈرىلىرىنىڭ خۇسۇسىيەتلىرى.
جاۋاب: مەدىنە سۈرىلىرىنىڭ ئاساسلىق خۇسۇسىيەتلىرى تۆۋەندىكىلەر
(1) ئىبادەتلەرنىڭ تۈرلىرى ۋە قائىدە تەرتىبلىرى، مۇئامىلە ئۇسۇللىرى، جازالاش پىرىنسىپلىرى، ئۇرۇش قانۇنلىرى، ئائىلە تۈزۈمى ۋە باشقىلاردىن ئىبارەت شەرىئەت ئەھكاملىرىنى بايان قىلىش (2 ) يەھۇدىيلار بىلەن خرىستىئانلارنى ئىسلامغا دەۋەت قىلىش
(3) مۇناپىقلارنىڭ ئىشلىنى رى ۋە ئۇلارنىڭ مۇسۇلمانلارغا بولغان خەتەرلىرىنى بايان قىلىش (4 ) ئايەتلىرىنىڭ ئۇزۇن بولىشى ۋە ئۇزۇن سۈرىلەر ئايەت ۋە سۈرىلەر.
جاۋاب: سۈرە– قۇرئان كەرىمدىكى مەخسۇس ناملىرى بىلەن ئاتا لغان بۆلۈملەر دېگەنلىكتۇر مەسىلەن: فاتىھە سۈرىسى، بەقەرە سۈرىسى دېگەنگە ئوخشاش.
جاۋاب: قۇرئان كەرىمدىكى ئەڭ ئۇزۇن سۈرە بەقەرە سۈرىس ( ى 2-سۈرە) بولۇپ ئايەتتىن تەركىبت اپقان.
جاۋاب: ( جاۋاب: قۇرئان كەرىمدىكى ئەڭ قىسقا سۈرە كەۋسەر سۈرىسى 108 - )سۈرە، بولۇپ ئايەتتىن تەركىب تاپقان.
جاۋاب: ئەڭ ئۇزۇن ئايەت بەقەرە سۈرىس ( ى 2 - سۈرە)نىڭ 282 - ئايىتىدۇر.
جاۋاب: ( جاۋاب: ئەڭ قىسقا ئايەت رەھمان سۈرىسى 55 - )سۈرەنىڭ -ئايىتى.
جاۋاب: قۇرئان كەرىمدىكى ئەڭ دەسلەپ چۈشكەن ئايەتلەر ( ئەلەق سۈرىسى 96 - سۈرە)نىڭ بېشدىن مۇنۇ بەش ئايەت: ﴿ياراتقان پەرۋەردىگارىڭنىڭ ئىسمى بىلەن ئوقۇغى ( ن 1 ) ئۇ ئى نساننى لەختە قاندىن ياراتت ( ى 2 ( ) ئوقۇغىن، پەرۋەردىگارىڭ ئەڭ كەرەملىكتۇر 3 ) ئۇ ( قەلەم بىلەن (خەت يېزىشنى) ئۆگەتتى 4 ( ) ئىنسانغا بىلمىگەن نەرسىلەرنى بىلدۈردى 5قۇرئان كەرىمدىكى ئەڭ ئاخىر چۈشكەن ئايەت بەقەرە سۈرىس﴾ ى 2 - )سۈرە نىڭ 281 - ئايىتى بولۇپ، ئاللاھ تا: ئالانىڭ مۇنۇ سۆزىدۇر﴿ سىلەر شۇنداق بىر كۈندىن قورقۇڭ، لاركى ئۇ كۈندە سىلەر ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا قايتۇرۇلىسىلەر، ئاندىن ھەر كىشى قىلغان (يا خشى- يامان) ئەمەلىنىڭ نەتىجىسىنى تولۇق كۆرىدۇ، ئۇلارغا ھەقسىزلىق قىلىنمايدۇ﴾ قۇرئان كەرىمنىڭ تەرجىمىسى.
